अध्याय 32: अनुगीता: अम्बरीष ने लोभ रूपी शत्रु मारा

त्रयो वै रिपवो लोके नवधा गुणतः स्मृताः ।
हर्षः स्तंभोतिमानश्च त्रयस्ते सात्विका गुणाः

trayo vai ripavo loke navadhā guṇataḥ smṛtāḥ |
harṣaḥ staṃbhotimānaśca trayaste sātvikā guṇāḥ

शोकः क्रोधाभिसंरम्भो राजसास्ते गुणाः स्मृताः ।
स्वप्नस्तन्द्रा च मोहश्च त्रयस्ते तामसा गुणाः

śokaḥ krodhābhisaṃrambho rājasāste guṇāḥ smṛtāḥ |
svapnastandrā ca mohaśca trayaste tāmasā guṇāḥ

एतान्निकृत्य धृतिमान्बाणसङ्घैरतन्द्रितः ।
जेतुं परानुत्सहते प्रशान्तात्मा जितेन्द्रियः

etānnikṛtya dhṛtimānbāṇasaṅghairatandritaḥ |
jetuṃ parānutsahate praśāntātmā jitendriyaḥ

अत्र गाथाः कीर्तयन्ति पुराकल्पविदो जनाः ।
अम्बरीषेण या गीता राज्ञा राज्यं प्रशासता

atra gāthāḥ kīrtayanti purākalpavido janāḥ |
ambarīṣeṇa yā gītā rājñā rājyaṃ praśāsatā

समुदीर्णेषु दोषेषु बाध्यमानेषु साधुषु ।
जग्राह तरसा राज्यमम्बरीष इति श्रुतिः

samudīrṇeṣu doṣeṣu bādhyamāneṣu sādhuṣu |
jagrāha tarasā rājyamambarīṣa iti śrutiḥ

स निगृह्यात्मनो दोषान्साधून्समभिपूज्य च ।
जगाम महतीं सिद्धिं गाथाश्चेमा जगाद ह

sa nigṛhyātmano doṣānsādhūnsamabhipūjya ca |
jagāma mahatīṃ siddhiṃ gāthāścemā jagāda ha

भूयिष्ठं विजिता दोषा निहताः सर्वशत्रवः ।
एको दोषो वरिष्ठश्च वध्यः स न हतो मया

bhūyiṣṭhaṃ vijitā doṣā nihatāḥ sarvaśatravaḥ |
eko doṣo variṣṭhaśca vadhyaḥ sa na hato mayā

यत्प्रयुक्तो जन्तुरयं वैतृष्ण्यं नाधिगच्छति ।
तृष्णार्त इव निम्नानि धावमानो न बुध्यते

yatprayukto janturayaṃ vaitṛṣṇyaṃ nādhigacchati |
tṛṣṇārta iva nimnāni dhāvamāno na budhyate

अकार्यमपि येनेह प्रयुक्तः सेवते नरः ।
तं लोभमसिभिस्तीक्ष्णैर्निकृत्य सुखमेधते

akāryamapi yeneha prayuktaḥ sevate naraḥ |
taṃ lobhamasibhistīkṣṇairnikṛtya sukhamedhate

लोभाद्धि जायते तृष्णा ततश्चिन्ता प्रवर्तते ।
स लिप्समानो लभते भूयिष्ठं राजसान्गुणान् ।
तदवाप्तौ तु लभते भूयिष्ठं तामसान्गुणान्

lobhāddhi jāyate tṛṣṇā tataścintā pravartate |
sa lipsamāno labhate bhūyiṣṭhaṃ rājasānguṇān |
tadavāptau tu labhate bhūyiṣṭhaṃ tāmasānguṇān

स तैर्गुणैः संहतदेहबन्धनः ।
पुनःपनर्जायति कर्म चेहते ।
जन्मक्षये भिन्नविकीर्मदेहो
मृत्युं पुनर्गच्छति जन्मनैव

sa tairguṇaiḥ saṃhatadehabandhanaḥ |
punaḥpanarjāyati karma cehate |
janmakṣaye bhinnavikīrmadeho
mṛtyuṃ punargacchati janmanaiva

तस्मादेतं सम्यगवेक्ष्य लोभं
निगृह्य धृत्याऽऽत्मनि राज्यमिच्छेत् ।
एतद्राज्यं नान्यदस्तीह राज्य-
मात्मैव राजा विदितो यथावत्

tasmādetaṃ samyagavekṣya lobhaṃ
nigṛhya dhṛtyā''tmani rājyamicchet |
etadrājyaṃ nānyadastīha rājya-
mātmaiva rājā vidito yathāvat

इति राज्ञाऽम्बरीषेण गाथा गीता यशस्विना ।
आधिराज्य पुरस्कृत्य लोभमेकं निकृन्तता

iti rājñā'mbarīṣeṇa gāthā gītā yaśasvinā |
ādhirājya puraskṛtya lobhamekaṃ nikṛntatā