Ashvamedhika Parva

Chapter 32: Anugita: Ambarisha slays the one enemy, greed

इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि द्वात्रिंशोऽध्यायः ॥

13 verses · 32 of 118

What happens in this chapter

Anugita: Ambarisha slays the one enemy, greed

The brahmana names the enemies of a man, nine by their gunas. Elation, stiffness and pride are of sattva; grief, anger and rashness of rajas; sleep, sloth and delusion of tamas. The steady, self-controlled man cuts these down with volleys of arrows. Then he recalls the verses sung by King Ambarisha. Ambarisha curbed his own faults, honoured the good and won great siddhi. He sang that most of his faults were conquered, but one, the greatest, was still alive: greed. Greed breeds thirst, thirst breeds anxiety, and a man bound by these is born again and again. Cut greed down with steady will; that is the true kingdom, and the Self is the king.

ब्राह्मण उवाच

32.1

त्रयो वै रिपवो लोके नवधा गुणतः स्मृताः ।
हर्षः स्तंभोतिमानश्च त्रयस्ते सात्विका गुणाः

trayo vai ripavo loke navadhā guṇataḥ smṛtāḥ |
harṣaḥ staṃbhotimānaśca trayaste sātvikā guṇāḥ

32.2

शोकः क्रोधाभिसंरम्भो राजसास्ते गुणाः स्मृताः ।
स्वप्नस्तन्द्रा च मोहश्च त्रयस्ते तामसा गुणाः

śokaḥ krodhābhisaṃrambho rājasāste guṇāḥ smṛtāḥ |
svapnastandrā ca mohaśca trayaste tāmasā guṇāḥ

32.3

एतान्निकृत्य धृतिमान्बाणसङ्घैरतन्द्रितः ।
जेतुं परानुत्सहते प्रशान्तात्मा जितेन्द्रियः

etānnikṛtya dhṛtimānbāṇasaṅghairatandritaḥ |
jetuṃ parānutsahate praśāntātmā jitendriyaḥ

32.4

अत्र गाथाः कीर्तयन्ति पुराकल्पविदो जनाः ।
अम्बरीषेण या गीता राज्ञा राज्यं प्रशासता

atra gāthāḥ kīrtayanti purākalpavido janāḥ |
ambarīṣeṇa yā gītā rājñā rājyaṃ praśāsatā

32.5

समुदीर्णेषु दोषेषु बाध्यमानेषु साधुषु ।
जग्राह तरसा राज्यमम्बरीष इति श्रुतिः

samudīrṇeṣu doṣeṣu bādhyamāneṣu sādhuṣu |
jagrāha tarasā rājyamambarīṣa iti śrutiḥ

32.6

स निगृह्यात्मनो दोषान्साधून्समभिपूज्य च ।
जगाम महतीं सिद्धिं गाथाश्चेमा जगाद ह

sa nigṛhyātmano doṣānsādhūnsamabhipūjya ca |
jagāma mahatīṃ siddhiṃ gāthāścemā jagāda ha

32.7

भूयिष्ठं विजिता दोषा निहताः सर्वशत्रवः ।
एको दोषो वरिष्ठश्च वध्यः स न हतो मया

bhūyiṣṭhaṃ vijitā doṣā nihatāḥ sarvaśatravaḥ |
eko doṣo variṣṭhaśca vadhyaḥ sa na hato mayā

32.8

यत्प्रयुक्तो जन्तुरयं वैतृष्ण्यं नाधिगच्छति ।
तृष्णार्त इव निम्नानि धावमानो न बुध्यते

yatprayukto janturayaṃ vaitṛṣṇyaṃ nādhigacchati |
tṛṣṇārta iva nimnāni dhāvamāno na budhyate

32.9

अकार्यमपि येनेह प्रयुक्तः सेवते नरः ।
तं लोभमसिभिस्तीक्ष्णैर्निकृत्य सुखमेधते

akāryamapi yeneha prayuktaḥ sevate naraḥ |
taṃ lobhamasibhistīkṣṇairnikṛtya sukhamedhate

32.10

लोभाद्धि जायते तृष्णा ततश्चिन्ता प्रवर्तते ।
स लिप्समानो लभते भूयिष्ठं राजसान्गुणान् ।
तदवाप्तौ तु लभते भूयिष्ठं तामसान्गुणान्

lobhāddhi jāyate tṛṣṇā tataścintā pravartate |
sa lipsamāno labhate bhūyiṣṭhaṃ rājasānguṇān |
tadavāptau tu labhate bhūyiṣṭhaṃ tāmasānguṇān

32.11

स तैर्गुणैः संहतदेहबन्धनः ।
पुनःपनर्जायति कर्म चेहते ।
जन्मक्षये भिन्नविकीर्मदेहो
मृत्युं पुनर्गच्छति जन्मनैव

sa tairguṇaiḥ saṃhatadehabandhanaḥ |
punaḥpanarjāyati karma cehate |
janmakṣaye bhinnavikīrmadeho
mṛtyuṃ punargacchati janmanaiva

32.12

तस्मादेतं सम्यगवेक्ष्य लोभं
निगृह्य धृत्याऽऽत्मनि राज्यमिच्छेत् ।
एतद्राज्यं नान्यदस्तीह राज्य-
मात्मैव राजा विदितो यथावत्

tasmādetaṃ samyagavekṣya lobhaṃ
nigṛhya dhṛtyā''tmani rājyamicchet |
etadrājyaṃ nānyadastīha rājya-
mātmaiva rājā vidito yathāvat

32.13

इति राज्ञाऽम्बरीषेण गाथा गीता यशस्विना ।
आधिराज्य पुरस्कृत्य लोभमेकं निकृन्तता

iti rājñā'mbarīṣeṇa gāthā gītā yaśasvinā |
ādhirājya puraskṛtya lobhamekaṃ nikṛntatā

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)