अध्याय 107: छिपी ब्रह्महत्या, अभोज्य अन्न और दान के फल

इदं मे तत्वतो देव वक्तुमर्हस्यशेषतः ।
हिंसामकृत्वा यो मर्त्यो ब्रह्महत्यामवाप्नुयात्

idaṃ me tatvato deva vaktumarhasyaśeṣataḥ |
hiṃsāmakṛtvā yo martyo brahmahatyāmavāpnuyāt

ब्राह्मणं स्वयमाहूय भिक्षार्थं वृत्तिकर्शितम् ।
ब्रूयान्नास्तीति यः पश्चात्तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

brāhmaṇaṃ svayamāhūya bhikṣārthaṃ vṛttikarśitam |
brūyānnāstīti yaḥ paścāttamāhurbrahmaghātakam

मध्यस्थस्येह विप्रस्य योऽनूचानस्य भारत ।
वृत्तिं हरति दुर्बुद्धइस्तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

madhyasthasyeha viprasya yo'nūcānasya bhārata |
vṛttiṃ harati durbuddhaistamāhurbrahmaghātakam

आश्रमे वाऽऽलये वाऽपि ग्रामे वा नगरेऽपि वा ।
अग्निं यः प्रक्षिपेत्क्रुद्धस्तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

āśrame vā''laye vā'pi grāme vā nagare'pi vā |
agniṃ yaḥ prakṣipetkruddhastamāhurbrahmaghātakam

गोकुलस्य तृषार्तस्य जलान्ते वसुधाधिप ।
उत्पादयति यो विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

gokulasya tṛṣārtasya jalānte vasudhādhipa |
utpādayati yo vighnaṃ tamāhurbrahmaghātakam

यः प्रवृत्तां श्रुतिं सम्यक्छास्त्रं वा मुनिभिः कृतम् ।
दूषयत्यनभिज्ञाय तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

yaḥ pravṛttāṃ śrutiṃ samyakchāstraṃ vā munibhiḥ kṛtam |
dūṣayatyanabhijñāya tamāhurbrahmaghātakam

चक्षुषा वाऽपि हीनस्य पङ्गोर्वाऽपि जडस्य वा ।
हरेद्वै यस्तु सर्वस्वं तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

cakṣuṣā vā'pi hīnasya paṅgorvā'pi jaḍasya vā |
haredvai yastu sarvasvaṃ tamāhurbrahmaghātakam

गुरुं त्वंकृत्यं हुंकृत्य अतिक्रम्य च शासनम् ।
वर्तते यस्तु मूढात्मा तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

guruṃ tvaṃkṛtyaṃ huṃkṛtya atikramya ca śāsanam |
vartate yastu mūḍhātmā tamāhurbrahmaghātakam

क्रोधाद्वा यदि वा द्वेषादाक्रुष्टस्तर्जितोपि वा ।
ऋतौ स्त्रियं वा नोपेयात्तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

krodhādvā yadi vā dveṣādākruṣṭastarjitopi vā |
ṛtau striyaṃ vā nopeyāttamāhurbrahmaghātakam

यावत्सारो भवेद्दीनस्तन्नाशे यस्य दुःस्थितिः ।
तत्सर्वस्वं हरेद्यो वै तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

yāvatsāro bhaveddīnastannāśe yasya duḥsthitiḥ |
tatsarvasvaṃ haredyo vai tamāhurbrahmaghātakam

सप्वेषामपि दानानां यत्तु दानं विशिष्यते ।
अभोज्यान्नाश्च ये विप्रास्तान्ब्रवीहि सुरोत्तम

sapveṣāmapi dānānāṃ yattu dānaṃ viśiṣyate |
abhojyānnāśca ye viprāstānbravīhi surottama

अन्नमेव प्रशंसन्ति देवा ब्रह्मपुरस्सराः ।
अन्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यति

annameva praśaṃsanti devā brahmapurassarāḥ |
annena sadṛśaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati

अन्नमूर्जस्करं लोके ह्यन्नात्प्राणाः प्रतिष्ठिताः ।
अबोज्यान्नान्मया राजन्वक्ष्यमाणान्निबोध मे

annamūrjaskaraṃ loke hyannātprāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ |
abojyānnānmayā rājanvakṣyamāṇānnibodha me

दीक्षितस्य कदर्यस्य क्रुद्धस्य निकृतस्य च ।
अभिशप्तस्य षण्डस्य पाकभेदकरस्य च

dīkṣitasya kadaryasya kruddhasya nikṛtasya ca |
abhiśaptasya ṣaṇḍasya pākabhedakarasya ca

चिकित्सकस्य दूतस्य तथा चोच्छिष्टभोजिनः ।
उग्रान्नं सूतकान्नं च शूद्रोच्छेषणमेव च

cikitsakasya dūtasya tathā cocchiṣṭabhojinaḥ |
ugrānnaṃ sūtakānnaṃ ca śūdroccheṣaṇameva ca

द्विषदन्नं न भोक्तव्यं पतितान्नं च यच्छ्रुतम् ।
तथा च पिशुनस्यान्नं यज्ञविक्रयिणस्तथा

dviṣadannaṃ na bhoktavyaṃ patitānnaṃ ca yacchrutam |
tathā ca piśunasyānnaṃ yajñavikrayiṇastathā

शैलूषं तन्तुवायान्नं कृतघ्नस्यान्नमेव च ।
अंबष्ठकनिषादानां रङ्गावतरकस्य च

śailūṣaṃ tantuvāyānnaṃ kṛtaghnasyānnameva ca |
aṃbaṣṭhakaniṣādānāṃ raṅgāvatarakasya ca

सुवर्णकर्तुर्वैणस्यि शस्त्रविक्रयिणस्तथा ।
सूताना शौण्डिकानां च वैद्यस्य रजकस्य च

suvarṇakarturvaiṇasyi śastravikrayiṇastathā |
sūtānā śauṇḍikānāṃ ca vaidyasya rajakasya ca

स्त्रीजितस्य नृशंसस्य तथा माहिषिकस्य च ।
अनिर्दशानां प्रेतानां गणिकानां तथैव च

strījitasya nṛśaṃsasya tathā māhiṣikasya ca |
anirdaśānāṃ pretānāṃ gaṇikānāṃ tathaiva ca

बन्दिनो द्यूतकर्तुश्च तथा द्यूतविदामपि ।
परिवित्तस्य यच्चान्नं परिवेत्तुस्तथैव च

bandino dyūtakartuśca tathā dyūtavidāmapi |
parivittasya yaccānnaṃ parivettustathaiva ca

यश्चाग्रदिधिषुर्विप्रो दिधिषूपपिस्तथा ।
तयोरप्युभयोरन्नं राज्ञां चापि विवर्जयेत्

yaścāgradidhiṣurvipro didhiṣūpapistathā |
tayorapyubhayorannaṃ rājñāṃ cāpi vivarjayet

राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम् ।
आयुः सुवर्णकारान्नं यशश्चार्मावकृन्तिनः

rājānnaṃ teja ādatte śūdrānnaṃ brahmavarcasam |
āyuḥ suvarṇakārānnaṃ yaśaścārmāvakṛntinaḥ

गणान्नं गणिकान्नं च लोकेभ्यः परिकीर्तितम् ।
पूयं चिकित्सकस्यान्नं शुक्लं तु वृषलीपतेः

gaṇānnaṃ gaṇikānnaṃ ca lokebhyaḥ parikīrtitam |
pūyaṃ cikitsakasyānnaṃ śuklaṃ tu vṛṣalīpateḥ

विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं तस्मात्तत्परिवर्जयेत् ।
तेषां त्वगस्थिरोमाणि भुङ्क्ते योऽन्नं तु भक्षयेत्

viṣṭhā vārdhuṣikasyānnaṃ tasmāttatparivarjayet |
teṣāṃ tvagasthiromāṇi bhuṅkte yo'nnaṃ tu bhakṣayet

अमात्यान्नमथैतेषां भुक्त्वा तु त्रियहं क्षिपेत् ।
मत्या भुक्त्वा सकृद्वाऽपि प्राजापत्यं चरेद्द्विजः

amātyānnamathaiteṣāṃ bhuktvā tu triyahaṃ kṣipet |
matyā bhuktvā sakṛdvā'pi prājāpatyaṃ careddvijaḥ

दानानां च फलं यद्वै शृणु पाण्डव तत्वतः ।
जलदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षयमन्नदः

dānānāṃ ca phalaṃ yadvai śṛṇu pāṇḍava tatvataḥ |
jaladastṛptimāpnoti sukhamakṣayamannadaḥ

तिलदश्च प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् ।
भूमदो भूमिमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः

tiladaśca prajāmiṣṭāṃ dīpadaścakṣuruttamam |
bhūmado bhūmimāpnoti dīrghamāyurhiraṇyadaḥ

गृहदोऽग्र्याणि वेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम् ।
वासोदश्चन्द्रसालोक्यमश्विसालोक्यमश्वदः

gṛhado'gryāṇi veśmāni rūpyado rūpamuttamam |
vāsodaścandrasālokyamaśvisālokyamaśvadaḥ

अनडुद्दः श्रियं जुष्टां गोदो गोलोकमश्नुते ।
यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः

anaḍuddaḥ śriyaṃ juṣṭāṃ godo golokamaśnute |
yānaśayyāprado bhāryāmaiśvaryamabhayapradaḥ

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मसाम्यताम् ।
सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते

dhānyadaḥ śāśvataṃ saukhyaṃ brahmado brahmasāmyatām |
sarveṣāmeva dānānāṃ brahmadānaṃ viśiṣyate

हिरण्यभूगवाश्वाजवस्त्रशय्यासनादिषु ।
योर्चितः प्रतिगृह्णाति दद्यादुचितमेव च ।
तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं च विपर्यये

hiraṇyabhūgavāśvājavastraśayyāsanādiṣu |
yorcitaḥ pratigṛhṇāti dadyāducitameva ca |
tāvubhau gacchataḥ svargaṃ narakaṃ ca viparyaye

अनृतं न वदेद्विद्वांस्तपस्तप्त्वा न विस्मयेत् ।
नार्तोप्यभिभवेद्विप्रान्न दत्त्वा परिकीर्तयेत्

anṛtaṃ na vadedvidvāṃstapastaptvā na vismayet |
nārtopyabhibhavedviprānna dattvā parikīrtayet

यज्ञोऽनृतेन क्षरति तपः क्षरति विस्मयात् ।
आयुर्विप्रावमानेन दानं तु परिकीर्तनात्

yajño'nṛtena kṣarati tapaḥ kṣarati vismayāt |
āyurviprāvamānena dānaṃ tu parikīrtanāt

एकः प्रजायते जन्तुरेक एव प्रमीयते ।
अकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेकश्चाप्नोति दुष्कृतम्

ekaḥ prajāyate jantureka eva pramīyate |
ako'nubhuṅkte sukṛtamekaścāpnoti duṣkṛtam

मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं क्षितौ ।
विमुखा बान्धवा यान्ति धर्मस्तमनुवर्तते

mṛtaṃ śarīramutsṛjya kāṣṭhaloṣṭasamaṃ kṣitau |
vimukhā bāndhavā yānti dharmastamanuvartate

अनागतानि कार्याणि कर्तुं गणयते मनः ।
शरीरकं समुद्दिश्य स्मयते नूनमन्तकः

anāgatāni kāryāṇi kartuṃ gaṇayate manaḥ |
śarīrakaṃ samuddiśya smayate nūnamantakaḥ

तस्माद्धर्मसहासस्तु धर्मं संचिनुयात्सदा ।
धर्मेण हि सहायेन तमस्तरति दुस्तरम्

tasmāddharmasahāsastu dharmaṃ saṃcinuyātsadā |
dharmeṇa hi sahāyena tamastarati dustaram

येषां तटाकानि बहूदकानि
सभाश्च कूपाश्च शुभाः प्रपाश्च ।
अन्नप्रदानं मधुरा च वाणी
यमस्य ते निर्विषया भवन्ति

yeṣāṃ taṭākāni bahūdakāni
sabhāśca kūpāśca śubhāḥ prapāśca |
annapradānaṃ madhurā ca vāṇī
yamasya te nirviṣayā bhavanti