अध्याय 105: कपिला गौ की महिमा

दानपुण्यफलं श्रुत्वा तपःपुण्यफलानि च ।
धर्मपुत्रः प्रहृष्टात्मा केशवं पुनरब्रवीत्

dānapuṇyaphalaṃ śrutvā tapaḥpuṇyaphalāni ca |
dharmaputraḥ prahṛṣṭātmā keśavaṃ punarabravīt

या चैषा कपिला देव पूर्वमुत्पादिता विभो ।
होमधेनुः सदा पुण्या चतुर्वक्त्रेण माधव

yā caiṣā kapilā deva pūrvamutpāditā vibho |
homadhenuḥ sadā puṇyā caturvaktreṇa mādhava

सा कथं ब्राह्मणेभ्यो हि देया कस्मिन्दिनेऽपि वा ।
कीदृशाय च विप्राय दातव्या पुण्यलक्षणा

sā kathaṃ brāhmaṇebhyo hi deyā kasmindine'pi vā |
kīdṛśāya ca viprāya dātavyā puṇyalakṣaṇā

कथिता कपिला प्रोक्ता स्वयमेव स्वयंभुवा ।
कैर्वा देयाश्च ता देव श्रोतुमिच्छामि तत्वतः

kathitā kapilā proktā svayameva svayaṃbhuvā |
kairvā deyāśca tā deva śrotumicchāmi tatvataḥ

एवमुक्तो हृषीकेशो धर्मपुत्रेण संसदि ।
अब्रवीत्कपिलासङ्क्यां तासां माहात्म्यमेव च

evamukto hṛṣīkeśo dharmaputreṇa saṃsadi |
abravītkapilāsaṅkyāṃ tāsāṃ māhātmyameva ca

शृणु पाण्डव तत्वेन पवित्रं पावनं परम् ।
यच्छ्रुत्वा पापकर्मा पि नरः पापात्प्रमुच्यते

śṛṇu pāṇḍava tatvena pavitraṃ pāvanaṃ param |
yacchrutvā pāpakarmā pi naraḥ pāpātpramucyate

अग्निमद्योद्भवां दिव्यामग्निज्वालासमप्रभाम् ।
अग्निज्वालोज्ज्वलच्छृङ्गीं प्रदीप्ताङ्गारलोचनाम्

agnimadyodbhavāṃ divyāmagnijvālāsamaprabhām |
agnijvālojjvalacchṛṅgīṃ pradīptāṅgāralocanām

अग्निपुच्छामग्निखुरामग्निरोमप्रभान्विताम् ।
तामग्नेयीमग्निजिह्वामग्निग्रीवां ज्वलत्प्रभाम्

agnipucchāmagnikhurāmagniromaprabhānvitām |
tāmagneyīmagnijihvāmagnigrīvāṃ jvalatprabhām

भुञ्जते कपिलां ये तु शूद्रा लोभेन मोहिताः ।
पतितांस्तान्विजानीयाच्चण्डालसदृशा हि ते

bhuñjate kapilāṃ ye tu śūdrā lobhena mohitāḥ |
patitāṃstānvijānīyāccaṇḍālasadṛśā hi te

न तेषां ब्राह्ममः कश्चिद्गृहे कुर्यात्प्रतिग्रहम् ।
दूराच्च परिहर्तव्या महापातकिनोपि ते

na teṣāṃ brāhmamaḥ kaścidgṛhe kuryātpratigraham |
dūrācca parihartavyā mahāpātakinopi te

सार्वकालं हि ते सर्वैर्वर्जिताः पितृदैवतैः ।
ते सदा ह्यप्रतिग्राह्या ह्यसंभाष्याश्च पापिनः

sārvakālaṃ hi te sarvairvarjitāḥ pitṛdaivataiḥ |
te sadā hyapratigrāhyā hyasaṃbhāṣyāśca pāpinaḥ

पिबन्ति कपिलां यावत्तावत्तेषां पितामहाः ।
अमेध्यमुपभुञ्जन्ति भूम्यां वै श्वसृगालवत्

pibanti kapilāṃ yāvattāvatteṣāṃ pitāmahāḥ |
amedhyamupabhuñjanti bhūmyāṃ vai śvasṛgālavat

कपिलाया दधि क्षीरं घृतं तक्रमथापि वा ।
ये शूद्रा उपभुञ्जन्ति तेषां गतिमिमां शृणु

kapilāyā dadhi kṣīraṃ ghṛtaṃ takramathāpi vā |
ye śūdrā upabhuñjanti teṣāṃ gatimimāṃ śṛṇu

कपिलोपजीवी शूद्रस्तु मृतो गच्छति रौरवम् ।
क्लिश्यते रौरवे घोरे वर्षकोटिशतं वसन्

kapilopajīvī śūdrastu mṛto gacchati rauravam |
kliśyate raurave ghore varṣakoṭiśataṃ vasan

ततश्चापि च्युतः कालाच्छ्वानयोनिं स गच्छति ।
श्वयोन्याश्च परिभ्रष्टो विष्ठायां जायते क्रिमिः

tataścāpi cyutaḥ kālācchvānayoniṃ sa gacchati |
śvayonyāśca paribhraṣṭo viṣṭhāyāṃ jāyate krimiḥ

विष्ठाकूपेषु पापिष्ठो दुर्गन्धेषु सहस्रशः ।
तत्रतत्रोपजायेत नोत्तारं तत्रथ विन्दति

viṣṭhākūpeṣu pāpiṣṭho durgandheṣu sahasraśaḥ |
tatratatropajāyeta nottāraṃ tatratha vindati

ब्राह्मणश्चैव यस्तेषां गृहे कुर्यात्प्रतिग्रहम् ।
ततः प्रभृति तस्यापि पितरः स्युरमेध्यपाः

brāhmaṇaścaiva yasteṣāṃ gṛhe kuryātpratigraham |
tataḥ prabhṛti tasyāpi pitaraḥ syuramedhyapāḥ

न तेन सार्धं सम्भाषेन्न चाप्येकासनं व्रजेत् ।
स नित्यं वर्जनीयो हि दूरात्तु ब्राह्मणाधमः

na tena sārdhaṃ sambhāṣenna cāpyekāsanaṃ vrajet |
sa nityaṃ varjanīyo hi dūrāttu brāhmaṇādhamaḥ

यस्तेन सह सम्भाषेदेकशय्यां व्रजेत् वा ।
प्राजापत्यं चरेत्कृच्छ्रं स च तेन विसुद्ध्यति

yastena saha sambhāṣedekaśayyāṃ vrajet vā |
prājāpatyaṃ caretkṛcchraṃ sa ca tena visuddhyati

कपिलोपजीविनः शूद्राद्यः करोति प्रतिग्रहम् ।
प्रायश्चित्तं भवेत्तस्य विप्रस्यैतन्न संशयः

kapilopajīvinaḥ śūdrādyaḥ karoti pratigraham |
prāyaścittaṃ bhavettasya viprasyaitanna saṃśayaḥ

ब्रह्मकूर्चं प्रकुर्वीति चान्द्रायणमथापि वा ।
मुच्यते किल्बिषात्तस्मादेतेन ब्राह्मणो हि सः

brahmakūrcaṃ prakurvīti cāndrāyaṇamathāpi vā |
mucyate kilbiṣāttasmādetena brāhmaṇo hi saḥ

कपिला ह्यग्निहोत्रार्थे विप्रार्थे वा स्वयंभुवा ।
सर्वं तेजः समुद्धृत्य निर्मिता ब्रह्मणा पुरा

kapilā hyagnihotrārthe viprārthe vā svayaṃbhuvā |
sarvaṃ tejaḥ samuddhṛtya nirmitā brahmaṇā purā

पवित्रं च पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
पुण्यानां परमं पुण्यं कपिला पाण्डुनन्दन

pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam |
puṇyānāṃ paramaṃ puṇyaṃ kapilā pāṇḍunandana

तपसा तप एवाग्र्यं व्रातनामुत्तमं व्रतम् ।
दानानां परमं दानं निदानं ह्येतदक्षयम्

tapasā tapa evāgryaṃ vrātanāmuttamaṃ vratam |
dānānāṃ paramaṃ dānaṃ nidānaṃ hyetadakṣayam

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ।
पवित्राणि च रम्याणि सर्वलोकेषु पाण्डव

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca |
pavitrāṇi ca ramyāṇi sarvalokeṣu pāṇḍava

एभ्यस्तेजः समुद्धृत्य ब्रह्मणा लोककर्तृणा ॥
लोकनिस्तरणायैव निर्मिताः कपिलाः स्वयम्

ebhyastejaḥ samuddhṛtya brahmaṇā lokakartṛṇā ||
lokanistaraṇāyaiva nirmitāḥ kapilāḥ svayam

सर्वतेजोमयी ह्येषां कपिला पाण्डुनन्दन ।
सदाऽमृतमयी मेध्या शुचिः पावनमुत्तमम्

sarvatejomayī hyeṣāṃ kapilā pāṇḍunandana |
sadā'mṛtamayī medhyā śuciḥ pāvanamuttamam

क्षीरेण कपिलायास्तु दध्ना वा सघृतेन वा ।
होतव्यान्यग्निहोत्राणि सायं प्रातर्द्विजातिभिः

kṣīreṇa kapilāyāstu dadhnā vā saghṛtena vā |
hotavyānyagnihotrāṇi sāyaṃ prātardvijātibhiḥ

कपिलाया घृतेनापि दध्ना क्षीरेण वा पुनः ।
जुह्वते योऽग्निहोत्राणि ब्राह्मणा विधिवत्प्रभो

kapilāyā ghṛtenāpi dadhnā kṣīreṇa vā punaḥ |
juhvate yo'gnihotrāṇi brāhmaṇā vidhivatprabho

पूजयन्त्यतिथींश्चैव परां भक्तिमुपागताः ।
शूद्रान्नाद्विरता नित्यं डंभानृतविवर्जिताः

pūjayantyatithīṃścaiva parāṃ bhaktimupāgatāḥ |
śūdrānnādviratā nityaṃ ḍaṃbhānṛtavivarjitāḥ

ते यान्त्यादित्यसङ्काशैर्विमानैर्द्विजसत्तमाः ।
सूर्यमण्डलमध्येन ब्रह्मलोकमनुत्तमम्

te yāntyādityasaṅkāśairvimānairdvijasattamāḥ |
sūryamaṇḍalamadhyena brahmalokamanuttamam

ब्रह्मणो भवने दिव्ये कामगाः कामरूपिणः ।
ब्रह्मणा पूज्यमानास्तु मोदन्ते कल्पमक्षयम्

brahmaṇo bhavane divye kāmagāḥ kāmarūpiṇaḥ |
brahmaṇā pūjyamānāstu modante kalpamakṣayam

एवं हि कपिला राजन्पुण्या मन्त्रामृतारणिः ।
आदावेवाग्निमध्ये तु मैत्रेयी ब्रह्मनिर्मिता

evaṃ hi kapilā rājanpuṇyā mantrāmṛtāraṇiḥ |
ādāvevāgnimadhye tu maitreyī brahmanirmitā

शृङ्गाग्रे कपिलायास्तु सर्वतीर्थानि पाण्डव ।
ब्रह्मणो हि नियोगेन निवसन्ति दिनेदिने

śṛṅgāgre kapilāyāstu sarvatīrthāni pāṇḍava |
brahmaṇo hi niyogena nivasanti dinedine

प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः कपिलाशृङ्गमस्तकात् ।
यश्च्युतामंबुधारां वै शिरसा प्रयतः शुचिः

prātarutthāya yo martyaḥ kapilāśṛṅgamastakāt |
yaścyutāmaṃbudhārāṃ vai śirasā prayataḥ śuciḥ

स तेन पुण्यतीर्थेन सहसा हतकिल्विषः ।
जन्मत्रयकृतं पापं प्रदहत्यग्निवतृणम्

sa tena puṇyatīrthena sahasā hatakilviṣaḥ |
janmatrayakṛtaṃ pāpaṃ pradahatyagnivatṛṇam

मूत्रेण कपिलायास्तु यश्च प्राणानुपस्पृशेत् ॥
स्नानेन तेन पुण्येन नष्टपापः स मानवः ।
त्रिंशद्वर्षकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

mūtreṇa kapilāyāstu yaśca prāṇānupaspṛśet ||
snānena tena puṇyena naṣṭapāpaḥ sa mānavaḥ |
triṃśadvarṣakṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ

प्रातरुत्थाय यो भक्तया प्रयच्छेत्तृणमुष्टिकम् ।
तस्य नश्यति तत्पापं त्रिंशद्रात्रकृतं नृप

prātarutthāya yo bhaktayā prayacchettṛṇamuṣṭikam |
tasya naśyati tatpāpaṃ triṃśadrātrakṛtaṃ nṛpa

प्रातरूत्थाय यद्भक्त्या कुर्याद्यस्मात्प्रदक्षिणम् ।
प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः

prātarūtthāya yadbhaktyā kuryādyasmātpradakṣiṇam |
pradakṣiṇīkṛtā tena pṛthivī nātra saṃśayaḥ

प्रदक्षिणेन चैकेन श्रद्धायुक्तेन पाण्डव ।
दशरात्रकृतं पापं तस्य तन्नश्यति ध्रुवम्

pradakṣiṇena caikena śraddhāyuktena pāṇḍava |
daśarātrakṛtaṃ pāpaṃ tasya tannaśyati dhruvam

कपिलापञ्चगव्येन यः स्नायात्तु शुचिर्नरः ।
स गङ्गाद्येषु तीर्थेषु स्नातो भवति पाण्डव

kapilāpañcagavyena yaḥ snāyāttu śucirnaraḥ |
sa gaṅgādyeṣu tīrtheṣu snāto bhavati pāṇḍava

तेन स्नानेन तस्यापि श्रद्दायुक्तस्य पार्थिव ।
दशरात्रकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

tena snānena tasyāpi śraddāyuktasya pārthiva |
daśarātrakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati

दृष्ट्वा तु कपिलां भक्त्या श्रुत्वा हुङ्कारनिस्वनम् ।
व्यपोहति नरः पापमहोरात्रकृतं नृप

dṛṣṭvā tu kapilāṃ bhaktyā śrutvā huṅkāranisvanam |
vyapohati naraḥ pāpamahorātrakṛtaṃ nṛpa

यत्र वा तत्र वा चाङ्गे कपिलां यः स्पृशेच्छुचिः ।
संवत्सरकृतं पापं विनाशयति पाण्डव

yatra vā tatra vā cāṅge kapilāṃ yaḥ spṛśecchuciḥ |
saṃvatsarakṛtaṃ pāpaṃ vināśayati pāṇḍava

गोसहस्रं तु यो दद्यादेकां च कपिलां नरः ।
समं तस्य फलं प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः

gosahasraṃ tu yo dadyādekāṃ ca kapilāṃ naraḥ |
samaṃ tasya phalaṃ prāha brahmā lokapitāmahaḥ

यस्त्वेवं कपिलां हन्यान्नरः कश्चित्प्रमादतः ।
गोसहस्रं हतं तेन भवेन्नात्र विचारणा

yastvevaṃ kapilāṃ hanyānnaraḥ kaścitpramādataḥ |
gosahasraṃ hataṃ tena bhavennātra vicāraṇā

यश्चैकां कपिलां दद्याच्छ्रोत्रियायाहिताग्नये ।
गवां शतसहस्रं तु दत्तं भवति पाण्डव

yaścaikāṃ kapilāṃ dadyācchrotriyāyāhitāgnaye |
gavāṃ śatasahasraṃ tu dattaṃ bhavati pāṇḍava

दश वै कपिलाः प्रोक्ताः स्वयमेव स्वयंभुवा ।
यो दद्याच्छ्रोत्रियेभ्यो वै स्वर्गं गच्छति तच्छृणु

daśa vai kapilāḥ proktāḥ svayameva svayaṃbhuvā |
yo dadyācchrotriyebhyo vai svargaṃ gacchati tacchṛṇu

प्रथमा स्वर्णकपिला द्वितीया गौरपिङ्गला ।
तृतीया रक्तपिङ्गाक्षी चतुर्थीं गलपिङ्गला

prathamā svarṇakapilā dvitīyā gaurapiṅgalā |
tṛtīyā raktapiṅgākṣī caturthīṃ galapiṅgalā

पञ्चमी बभ्रुवर्णाभा षष्ठी च श्वेतपिङ्गला ।
सप्तमी रङ्गपिङ्गाक्षी त्वष्टमी खुरपिङ्गला

pañcamī babhruvarṇābhā ṣaṣṭhī ca śvetapiṅgalā |
saptamī raṅgapiṅgākṣī tvaṣṭamī khurapiṅgalā

नवमी पाटला ज्ञेया दशमी पुच्छपिङ्गला ।
दशैताः कपिलाः प्रोक्तास्तारयन्ति नरान्सदा

navamī pāṭalā jñeyā daśamī pucchapiṅgalā |
daśaitāḥ kapilāḥ proktāstārayanti narānsadā

मङ्गल्याश्च पवित्राश्च सर्वपापप्रणाशनाः ।
एवमेव ह्यनड्वाहो दश प्रोक्ता नरेश्वर

maṅgalyāśca pavitrāśca sarvapāpapraṇāśanāḥ |
evameva hyanaḍvāho daśa proktā nareśvara

ब्राह्मणो वाहयेत्तांस्तु नान्यो वर्णः कथंचन ।
न वाहयेच्च कपिलां क्षेत्रे वाऽध्वनि वा द्विजः

brāhmaṇo vāhayettāṃstu nānyo varṇaḥ kathaṃcana |
na vāhayecca kapilāṃ kṣetre vā'dhvani vā dvijaḥ

वाहयेद्धुङ्कृतेनैव शाखया वा सपत्रया ।
न दण्डेन न वा यष्ट्या न पाशेन न वा पुनः

vāhayeddhuṅkṛtenaiva śākhayā vā sapatrayā |
na daṇḍena na vā yaṣṭyā na pāśena na vā punaḥ

न क्षुत्तृष्णाश्रमश्रान्तान्वाहयेद्विकलेन्द्रियान् ।
अतृप्तेषु न भुञ्जीयात्पिबेत्पीतेषु चोदकम्

na kṣuttṛṣṇāśramaśrāntānvāhayedvikalendriyān |
atṛpteṣu na bhuñjīyātpibetpīteṣu codakam

शुश्रूषोर्मातरश्चैताः पितरस्ते प्रकीर्तिताः ।
अह्नां पूर्वत्र भागे च धुर्याणां वाहनं स्मृतम्

śuśrūṣormātaraścaitāḥ pitaraste prakīrtitāḥ |
ahnāṃ pūrvatra bhāge ca dhuryāṇāṃ vāhanaṃ smṛtam

विश्रामेन्मध्यमे भागे भागे चान्ते यथासुखम् ।
यत्र च त्वरया कृत्यं संशयो यत्र वाऽध्वनि ।

viśrāmenmadhyame bhāge bhāge cānte yathāsukham |
yatra ca tvarayā kṛtyaṃ saṃśayo yatra vā'dhvani |

वाहयेत्तत्र धुर्यांस्तु न स पापेन लिप्यते ॥
भ्रूणहत्यासमं पापं तस्य स्यात्पाण्डुनन्दन ।

vāhayettatra dhuryāṃstu na sa pāpena lipyate ||
bhrūṇahatyāsamaṃ pāpaṃ tasya syātpāṇḍunandana |

अन्यथा वाहयन्राजन्निरयं याति रौरवम् ॥
रुधिरं पातयेत्तेषां यस्तु मोहान्नराधिप ।

anyathā vāhayanrājannirayaṃ yāti rauravam ||
rudhiraṃ pātayetteṣāṃ yastu mohānnarādhipa |

तेन पापेन पापात्मा नरकं यात्यसंशयम् ॥
नरकेषु च सर्वेषु समाः स्थित्वा शतंशतम् ।

tena pāpena pāpātmā narakaṃ yātyasaṃśayam ||
narakeṣu ca sarveṣu samāḥ sthitvā śataṃśatam |

इह मानुष्यके लोके बलीवर्दो भविष्यति ॥
तस्मात्तु मुक्तिमन्विच्छन्दद्यात्तु कपिलां नरः

iha mānuṣyake loke balīvardo bhaviṣyati ||
tasmāttu muktimanvicchandadyāttu kapilāṃ naraḥ

कपिलां वाहयेद्यस्तु वृषलो लोभमोहितः ।
तेन देवास्त्रयस्त्रिंशत्पितरश्चापि वाहिताः

kapilāṃ vāhayedyastu vṛṣalo lobhamohitaḥ |
tena devāstrayastriṃśatpitaraścāpi vāhitāḥ

स देवैः पितृभिर्नित्यं वध्यमानस्तु दुर्मतिः ।
नरकान्नरकं घोरं गच्छेदाप्रलयं नृप

sa devaiḥ pitṛbhirnityaṃ vadhyamānastu durmatiḥ |
narakānnarakaṃ ghoraṃ gacchedāpralayaṃ nṛpa

ब्रह्मा रुद्रस्तथाऽग्निश्च कपिलानां गतिं गताः ।
तस्मात्ते न निहन्तव्याः पूज्याश्चैव न संशयः ।
निःश्वसन्ति यदा श्रान्तास्तदा हन्युस्च तत्कुलं

brahmā rudrastathā'gniśca kapilānāṃ gatiṃ gatāḥ |
tasmātte na nihantavyāḥ pūjyāścaiva na saṃśayaḥ |
niḥśvasanti yadā śrāntāstadā hanyusca tatkulaṃ

यावन्ति तेषां रोमाणि तावद्वर्षशतं नृप ।
नरकेषूपपच्यन्ते तत्र तद्वाहका नराः

yāvanti teṣāṃ romāṇi tāvadvarṣaśataṃ nṛpa |
narakeṣūpapacyante tatra tadvāhakā narāḥ

कपिला सर्वयज्ञेषु दक्षिणार्थं विधीयते ।
तस्मात्तद्दक्षिणा देया यज्ञेष्वेव द्विजातिभिः

kapilā sarvayajñeṣu dakṣiṇārthaṃ vidhīyate |
tasmāttaddakṣiṇā deyā yajñeṣveva dvijātibhiḥ

होमार्तं चाग्निहोत्रस्य यां प्रयच्छेत्प्रयत्नतः ।
श्रोत्रियाय दरिद्राय श्रान्तायामिततेजसे ।
तेन दानेन पूतात्मा मम लोके महीयते

homārtaṃ cāgnihotrasya yāṃ prayacchetprayatnataḥ |
śrotriyāya daridrāya śrāntāyāmitatejase |
tena dānena pūtātmā mama loke mahīyate

यावन्ति चैव रोमाणि कपिलाङ्गे युधिष्ठिर ।
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते

yāvanti caiva romāṇi kapilāṅge yudhiṣṭhira |
tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate

सुवर्णखुरशृङ्गीं च कपिलां यः प्रयच्छति ।
विषुवे चायने चापि सोऽश्वमेधफलं लभेत् ।
तेनाश्वमेधतुल्येन मम लोकं स गच्छति

suvarṇakhuraśṛṅgīṃ ca kapilāṃ yaḥ prayacchati |
viṣuve cāyane cāpi so'śvamedhaphalaṃ labhet |
tenāśvamedhatulyena mama lokaṃ sa gacchati

स्वर्णशृङ्गीं रूप्यखुरां सवत्सां कांस्यदोहिनीम् ।
वस्त्रैरलङ्कृतां पुष्टां गन्धैर्माल्यैश्च शोभिताम्

svarṇaśṛṅgīṃ rūpyakhurāṃ savatsāṃ kāṃsyadohinīm |
vastrairalaṅkṛtāṃ puṣṭāṃ gandhairmālyaiśca śobhitām

पवित्रं हि पवित्राणां सुरव्णमिति मे मतिः ।
तस्मात्सुवर्णाभरणा दातव्या साऽग्निहोत्रिणे

pavitraṃ hi pavitrāṇāṃ suravṇamiti me matiḥ |
tasmātsuvarṇābharaṇā dātavyā sā'gnihotriṇe

एवं दत्त्वा तु राजेन्द्र सप्तपूर्वान्परानपि ।
तारयिष्यति राजेन्द्र नात्र कार्या विचारणा

evaṃ dattvā tu rājendra saptapūrvānparānapi |
tārayiṣyati rājendra nātra kāryā vicāraṇā

अग्निष्टोमसहस्रस्य वाजपेयं च तत्समम् ।
वाजपेयसहस्रस्य अश्वमेधं च तत्समम् ।
अश्वमेधसहस्रस्य राजसूयं च तत्समम्

agniṣṭomasahasrasya vājapeyaṃ ca tatsamam |
vājapeyasahasrasya aśvamedhaṃ ca tatsamam |
aśvamedhasahasrasya rājasūyaṃ ca tatsamam

कपिलानां सहस्रेण विदिदत्तेन पाण्डव ।
राजसूयफलं प्राप्य मम लोके महीयते ।
न तस्य पुनरावृत्तिर्विद्यते कुरुपुङ्गव

kapilānāṃ sahasreṇa vididattena pāṇḍava |
rājasūyaphalaṃ prāpya mama loke mahīyate |
na tasya punarāvṛttirvidyate kurupuṅgava

प्रयच्छते यः कपिलां सवत्सां कांस्यदोहिनीम् ।
सुवर्णकुरशृङ्गाङ्गीं सर्वालङ्कारशोभिताम्

prayacchate yaḥ kapilāṃ savatsāṃ kāṃsyadohinīm |
suvarṇakuraśṛṅgāṅgīṃ sarvālaṅkāraśobhitām

दत्ता हि गौस्तारयते मनुष्यम्

dattā hi gaustārayate manuṣyam

पुत्रांश्च पौत्रांश्च कुलं च सर्व-
मासप्तमं तारयते यथावत् ।
यावन्मनुष्यान्पृथिवी बिभर्ति
तावत्प्रदातारमृतं परत्र

putrāṃśca pautrāṃśca kulaṃ ca sarva-
māsaptamaṃ tārayate yathāvat |
yāvanmanuṣyānpṛthivī bibharti
tāvatpradātāramṛtaṃ paratra

यथौषधं मन्त्रकृतं नरस्य
प्रयुक्तमात्रं विनिहन्ति रोगान् ।
तथैव दत्ता कपिला सुपात्रे
पापं नरस्याशु निहन्ति सर्वम्

yathauṣadhaṃ mantrakṛtaṃ narasya
prayuktamātraṃ vinihanti rogān |
tathaiva dattā kapilā supātre
pāpaṃ narasyāśu nihanti sarvam

यथैव दृष्ट्वा भुजगाः सुपर्णं
नश्यन्ति दूराद्विवशा भयार्ताः ।
तथैव दृष्ट्वा कपिलाप्रदाना-
न्नस्यन्ति पापानि नरस्य शीघ्रम्

yathaiva dṛṣṭvā bhujagāḥ suparṇaṃ
naśyanti dūrādvivaśā bhayārtāḥ |
tathaiva dṛṣṭvā kapilāpradānā-
nnasyanti pāpāni narasya śīghram

यथा त्वचं वै भुजगो विहाय
पुनर्नवं रूपमुपैति पुण्यम् ।
तथैव मुक्तः पुरुषः स्वपापै-
र्विरज्यते वै कपिलाप्रदानात्

yathā tvacaṃ vai bhujago vihāya
punarnavaṃ rūpamupaiti puṇyam |
tathaiva muktaḥ puruṣaḥ svapāpai-
rvirajyate vai kapilāpradānāt

यथाऽन्धकारं भवने विलग्नं
दीप्तो हि निर्यातयति प्रदीपः ।
तथा नरः पापमपि प्रलीनं
निष्क्रामयेद्वै कपिलाप्रदानात्

yathā'ndhakāraṃ bhavane vilagnaṃ
dīpto hi niryātayati pradīpaḥ |
tathā naraḥ pāpamapi pralīnaṃ
niṣkrāmayedvai kapilāpradānāt

यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्या
वत्सान्वितायाश्च शरीरजानि ।
तावत्प्रदाता युगवर्षकोटिं
स ब्रह्मलोके रमते मनुष्यः

yāvanti romāṇi bhavanti tasyā
vatsānvitāyāśca śarīrajāni |
tāvatpradātā yugavarṣakoṭiṃ
sa brahmaloke ramate manuṣyaḥ

यस्याहिताग्नेरतिथिप्रियस्य
शूद्रान्नदूरस्य जितेन्द्रियस्य ।
सत्यव्रतस्याध्ययनान्वितस्य
दत्ता हि गौस्तारयते परत्र

yasyāhitāgneratithipriyasya
śūdrānnadūrasya jitendriyasya |
satyavratasyādhyayanānvitasya
dattā hi gaustārayate paratra