अध्याय 33: व्यास वीरों के देव-अंश बताते हैं

भद्रे द्रक्ष्यसि गान्धारि पुत्रान्भ्रातॄन्स्वकान्गणान् ।
वधूश्च पतिभिः सार्धं निशि सुप्तोस्थिता इव

bhadre drakṣyasi gāndhāri putrānbhrātṝnsvakāngaṇān |
vadhūśca patibhiḥ sārdhaṃ niśi suptosthitā iva

कर्णं द्रक्ष्यति कुन्ती च सौभद्रं चापि यादवी ।
द्रौपदी पञ्चपुत्रांश्च पितॄन्भ्रातॄंस्तथैव च

karṇaṃ drakṣyati kuntī ca saubhadraṃ cāpi yādavī |
draupadī pañcaputrāṃśca pitṝnbhrātṝṃstathaiva ca

पूर्वमेवैष हृदये व्यवसायोऽभकवन्मम ।
यदाऽस्मि चोदितो राज्ञा भवत्या पृथयैव च

pūrvamevaiṣa hṛdaye vyavasāyo'bhakavanmama |
yadā'smi codito rājñā bhavatyā pṛthayaiva ca

न ते शोच्या महात्मानः सर्व एव नरर्षभाः ।
क्षत्रधर्मपराः सन्तस्तथा हि निधनं गताः

na te śocyā mahātmānaḥ sarva eva nararṣabhāḥ |
kṣatradharmaparāḥ santastathā hi nidhanaṃ gatāḥ

भवितव्यमवश्यं तत्सुरकार्यमनिन्दिते ।
अवतेरुस्ततः सर्वे देवा भागैर्महीतलम्

bhavitavyamavaśyaṃ tatsurakāryamanindite |
avaterustataḥ sarve devā bhāgairmahītalam

गन्धर्वाप्सरसश्चैव पिशाचा गुह्यराक्षसाः ।
तथा पुण्यजनाश्चैव सिद्धा देवर्षयोपि च

gandharvāpsarasaścaiva piśācā guhyarākṣasāḥ |
tathā puṇyajanāścaiva siddhā devarṣayopi ca

देवाश्च दानवाश्चैव तथा देवर्षयोऽमलाः ।
ते एते निधनं प्राप्ताः कुरुक्षेत्रे रणाजिरे

devāśca dānavāścaiva tathā devarṣayo'malāḥ |
te ete nidhanaṃ prāptāḥ kurukṣetre raṇājire

गन्धर्वराजो यो धीमान्धृतराष्ट्र इति श्रुतः ।
स एव मानुषे लोके धृतराष्ट्रः पतिस्तव

gandharvarājo yo dhīmāndhṛtarāṣṭra iti śrutaḥ |
sa eva mānuṣe loke dhṛtarāṣṭraḥ patistava

पाण्डुं मरुद्गणाद्विद्धि विशिष्टतममच्युतम् ।
धर्मस्यांशोऽभवत्क्षत्ता राजा चैव युधिष्ठिरः

pāṇḍuṃ marudgaṇādviddhi viśiṣṭatamamacyutam |
dharmasyāṃśo'bhavatkṣattā rājā caiva yudhiṣṭhiraḥ

कलिं दुर्योधनं विद्धि शकुनिं द्वापरं नृपम् ।
दुःशासनादीन्विद्धि त्वं राक्षसान्शुभदर्शने

kaliṃ duryodhanaṃ viddhi śakuniṃ dvāparaṃ nṛpam |
duḥśāsanādīnviddhi tvaṃ rākṣasānśubhadarśane

मरुद्गणाद्भीमसेनं बलवन्तमरिंदमम् ।
विद्धिं त्वं तु नरमृषिमिमं पार्थं धनंजयम् ।
नारायणं हृषीकेशमश्विनौ यमजौ तथा

marudgaṇādbhīmasenaṃ balavantamariṃdamam |
viddhiṃ tvaṃ tu naramṛṣimimaṃ pārthaṃ dhanaṃjayam |
nārāyaṇaṃ hṛṣīkeśamaśvinau yamajau tathā

द्विधा कृत्वाऽऽत्मनो देहमादित्यं तपतां वरम् ।
लोकांश्च तापयानं वै कर्णं विद्धि पृथासुतम्

dvidhā kṛtvā''tmano dehamādityaṃ tapatāṃ varam |
lokāṃśca tāpayānaṃ vai karṇaṃ viddhi pṛthāsutam

यः स वैरार्थमुद्भूतः संघर्षजननस्कतथा ।
तं कर्णं विद्धि कल्याणि भास्करं शुभदर्शने

yaḥ sa vairārthamudbhūtaḥ saṃgharṣajananaskatathā |
taṃ karṇaṃ viddhi kalyāṇi bhāskaraṃ śubhadarśane

यश्च पाण्डवदायादो हतः षङ्मिर्महारथैः ।
स सोम इह सौभद्रो योगादेवाभवद्द्विधा

yaśca pāṇḍavadāyādo hataḥ ṣaṅmirmahārathaiḥ |
sa soma iha saubhadro yogādevābhavaddvidhā

द्रौपद्या सह संभूतं धृष्टद्युम्नं च पावकात् ।
अग्रेर्भागं शुभं विद्धि राक्षसं तु शिखण्डिनम्

draupadyā saha saṃbhūtaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāvakāt |
agrerbhāgaṃ śubhaṃ viddhi rākṣasaṃ tu śikhaṇḍinam

द्रोणं बृहस्पतेर्भागं विद्धि द्रौणिं च रुद्रजम् ।
गाङ्गेयो वसुवीर्येण देवो मानुषतां गतः

droṇaṃ bṛhaspaterbhāgaṃ viddhi drauṇiṃ ca rudrajam |
gāṅgeyo vasuvīryeṇa devo mānuṣatāṃ gataḥ

एवमेते महाप्रज्ञे देवा मानुष्यमेत्य हि ।
ततः पुनर्गताः स्वर्गं कृते कर्मणि शोभने

evamete mahāprajñe devā mānuṣyametya hi |
tataḥ punargatāḥ svargaṃ kṛte karmaṇi śobhane

यच्च वै हृदि सर्वेषां दुःखमेतच्चिरं स्थितम् ।
तदद्य व्यपनेष्यामि परलोककृताद्भयात्

yacca vai hṛdi sarveṣāṃ duḥkhametacciraṃ sthitam |
tadadya vyapaneṣyāmi paralokakṛtādbhayāt

सर्वे भवन्तो गच्छन्तु नदीं भागीरथीं प्रति ।
तत्र द्रक्ष्यथ तान्सर्वान्ये हतास्तत्र संयुगे

sarve bhavanto gacchantu nadīṃ bhāgīrathīṃ prati |
tatra drakṣyatha tānsarvānye hatāstatra saṃyuge

इति व्यासस्य वचनं श्रुत्वा सर्वा जनस्तदा ।
महता सिंहनादेन गङ्गामभिमुखो ययौ

iti vyāsasya vacanaṃ śrutvā sarvā janastadā |
mahatā siṃhanādena gaṅgāmabhimukho yayau

धृतराष्ट्रश्च सामात्यः प्रययौ सह पाण्डवैः ।
सहितो मुनिशार्दूलैर्गन्धर्वैश्च समागतैः

dhṛtarāṣṭraśca sāmātyaḥ prayayau saha pāṇḍavaiḥ |
sahito muniśārdūlairgandharvaiśca samāgataiḥ

ततो गङ्गां समासाद्य क्रमेण स जनार्णवः ।
निवासमकरोत्सर्वो यथाप्रीति यथासुखम्

tato gaṅgāṃ samāsādya krameṇa sa janārṇavaḥ |
nivāsamakarotsarvo yathāprīti yathāsukham

राजा च पाण्डवैः सार्धमिष्टे देशे सहानुगः ।
निवासमकरोद्धीमान्सस्त्रीवृद्धपुरःसरः

rājā ca pāṇḍavaiḥ sārdhamiṣṭe deśe sahānugaḥ |
nivāsamakaroddhīmānsastrīvṛddhapuraḥsaraḥ

जगाम तदहस्चापि तेषां वर्षशतं यथा ।
निशां प्रतीक्षमाणानां दिदृक्षूणां मृतान्नृपान्

jagāma tadahascāpi teṣāṃ varṣaśataṃ yathā |
niśāṃ pratīkṣamāṇānāṃ didṛkṣūṇāṃ mṛtānnṛpān

अथ पुण्यं गिरिवरमस्तमभ्यगमद्रविः ।
ततः कृताभिषेकास्ते नैशं कर्म समाचरन्

atha puṇyaṃ girivaramastamabhyagamadraviḥ |
tataḥ kṛtābhiṣekāste naiśaṃ karma samācaran