अध्याय 15: दस दिन का श्राद्ध और महादान

विदुरेणैवमुक्तस्तु धृतराष्ट्रो जनाधिपः ।
प्रीतिमानभवद्राजन्राज्ञो जिष्णोश्च कर्मणा

vidureṇaivamuktastu dhṛtarāṣṭro janādhipaḥ |
prītimānabhavadrājanrājño jiṣṇośca karmaṇā

ततोऽभिरूपान्भीष्माय ब्राह्मणानृषिसत्तमान् ।
पुत्रार्थे सुहृदां चैव स समीक्ष्य सहस्रशः

tato'bhirūpānbhīṣmāya brāhmaṇānṛṣisattamān |
putrārthe suhṛdāṃ caiva sa samīkṣya sahasraśaḥ

कारयित्वाऽन्नपानानि यानान्याच्छादनानि च ।
सुवर्णमणिरत्नानि दासीदासपरिच्छदान्

kārayitvā'nnapānāni yānānyācchādanāni ca |
suvarṇamaṇiratnāni dāsīdāsaparicchadān

कंबलानि च रत्नानि ग्रामान्क्षेत्रं तथा धनम् ।
सालङ्कारान्गजानश्वान्कन्याश्चैव वरस्त्रियः

kaṃbalāni ca ratnāni grāmānkṣetraṃ tathā dhanam |
sālaṅkārāngajānaśvānkanyāścaiva varastriyaḥ

आदिश्यादिश्य सर्वेभ्यो ददौ स नृपसत्तमः ।
द्रोणं संकीर्त्य भीष्मं च सोमदत्तं च बाह्लिकम्

ādiśyādiśya sarvebhyo dadau sa nṛpasattamaḥ |
droṇaṃ saṃkīrtya bhīṣmaṃ ca somadattaṃ ca bāhlikam

दुर्योधनं च राजानं पुत्रांश्चैव पृथक्पृथक् ।
जयद्रथपुरोगांश्च सुहृदश्चापि सर्वशः

duryodhanaṃ ca rājānaṃ putrāṃścaiva pṛthakpṛthak |
jayadrathapurogāṃśca suhṛdaścāpi sarvaśaḥ

स श्राद्धयज्ञो ववृते बहुगोधनदक्षिणः ।
अनेकधनरत्नौघो युधिष्ठिरमते तदा

sa śrāddhayajño vavṛte bahugodhanadakṣiṇaḥ |
anekadhanaratnaugho yudhiṣṭhiramate tadā

अनिशं यत्र पुरुषा गणका लेखकास्तदा ।
युधिष्ठिरस्य वचनादपृच्छन्त स्म तं नृपम्

aniśaṃ yatra puruṣā gaṇakā lekhakāstadā |
yudhiṣṭhirasya vacanādapṛcchanta sma taṃ nṛpam

आज्ञापय किमेतेभ्यः प्रदेयं दीयतामिति ।
तदुपस्थितमेवात्र वचनान्ते ददुस्तदा

ājñāpaya kimetebhyaḥ pradeyaṃ dīyatāmiti |
tadupasthitamevātra vacanānte dadustadā

शते देये दशशतं सहस्रं चायुतं तथा ।
दीयते वचनाद्राज्ञः कुन्तीपुत्रस्य धीमतः

śate deye daśaśataṃ sahasraṃ cāyutaṃ tathā |
dīyate vacanādrājñaḥ kuntīputrasya dhīmataḥ

एवं स वसुधाराभिर्वर्षमाणो नृपांबुदः ।
तप्रयामास विप्रांस्तान्वर्षन्भूमिमिवांबुदः

evaṃ sa vasudhārābhirvarṣamāṇo nṛpāṃbudaḥ |
taprayāmāsa viprāṃstānvarṣanbhūmimivāṃbudaḥ

ततोऽन्तन्तरमेवात्र सर्ववर्णान्महामते ।
अन्नपानरसौघेण प्लावयामास पार्थिवः

tato'ntantaramevātra sarvavarṇānmahāmate |
annapānarasaugheṇa plāvayāmāsa pārthivaḥ

सवस्त्रधनरत्नौघो मृदङ्गनिनदस्वनः ।
गवाश्वमकरावर्तो नानारत्नमहाकरः

savastradhanaratnaugho mṛdaṅganinadasvanaḥ |
gavāśvamakarāvarto nānāratnamahākaraḥ

ग्रामाग्रहारद्वीपाढ्यो मणिहेमजलार्णवः ।
जगत्संप्लावयामास धृतराष्ट्रोडुपोद्धतः

grāmāgrahāradvīpāḍhyo maṇihemajalārṇavaḥ |
jagatsaṃplāvayāmāsa dhṛtarāṣṭroḍupoddhataḥ

एवं स पुत्रपौत्राणां पितॄणामात्मनस्तथा ।
गान्धार्याश्च महाराज प्रददावौर्द्वदेहिकम्

evaṃ sa putrapautrāṇāṃ pitṝṇāmātmanastathā |
gāndhāryāśca mahārāja pradadāvaurdvadehikam

परिश्रान्तो यदासीत्स ददद्दानान्यनेकशः ।
निवर्तयामास तदा दानयज्ञं नराधिपः

pariśrānto yadāsītsa dadaddānānyanekaśaḥ |
nivartayāmāsa tadā dānayajñaṃ narādhipaḥ

एवं स राजा कौरव्यश्चक्रे दानमहाक्रतुम् ।
नटनर्तकलास्याढ्यं बह्वन्नरसदक्षिणम्

evaṃ sa rājā kauravyaścakre dānamahākratum |
naṭanartakalāsyāḍhyaṃ bahvannarasadakṣiṇam

दशाहमेवं दानानि दत्त्वा राजांऽबिकासुतः ।
बभूव पुत्रपौत्राणामनृणो भरतर्षभ

daśāhamevaṃ dānāni dattvā rājāṃ'bikāsutaḥ |
babhūva putrapautrāṇāmanṛṇo bharatarṣabha