अध्याय 92: अधर्मी क्यों फलते-फूलते दिखते हैं

न वै निर्गुणमात्मानं मन्ये देवर्षिसत्तम ।
तथाऽस्मि दुःखसंतप्तो यथा नान्यो महीपतिः

na vai nirguṇamātmānaṃ manye devarṣisattama |
tathā'smi duḥkhasaṃtapto yathā nānyo mahīpatiḥ

परांश्च निर्गुणान्मन्ये न च ध्रमगतानपि ।
ते च लोमश लोकेऽस्मिन्नृध्यन्ते के न हेतुना

parāṃśca nirguṇānmanye na ca dhramagatānapi |
te ca lomaśa loke'sminnṛdhyante ke na hetunā

नात्र दुःखं त्वया राजन्कार्यं पार्थ कथंचन ।
यदधर्मेण वर्धेयुरधर्मरुचयो जनाः

nātra duḥkhaṃ tvayā rājankāryaṃ pārtha kathaṃcana |
yadadharmeṇa vardheyuradharmarucayo janāḥ

वर्धत्यधर्मेण नरस्ततो भद्राणि पश्यति ।
ततः सपत्नाञ्जयति समूलस्तु विनश्यति

vardhatyadharmeṇa narastato bhadrāṇi paśyati |
tataḥ sapatnāñjayati samūlastu vinaśyati

यत्र धर्मेण वर्धन्ते राजानो राजसत्तम ।
सर्वान्सपत्नान्वाधन्ते राज्यं चैषां विवर्धते

yatra dharmeṇa vardhante rājāno rājasattama |
sarvānsapatnānvādhante rājyaṃ caiṣāṃ vivardhate

मया हि दृष्टा दैतेया दानवाश्च महीपते ।
वर्धमाना ह्यधर्मेण क्षयं चोपगताः पुनः

mayā hi dṛṣṭā daiteyā dānavāśca mahīpate |
vardhamānā hyadharmeṇa kṣayaṃ copagatāḥ punaḥ

पुरा देवयुगे चैव दृष्टं सर्वं मया विभो ।
अरोचयन्सुरा धर्मं धर्मं तत्यजिरेऽसुराः

purā devayuge caiva dṛṣṭaṃ sarvaṃ mayā vibho |
arocayansurā dharmaṃ dharmaṃ tatyajire'surāḥ

तीर्तानि देवा विविशुर्नाविशन्भारतासुराः ।
तानधर्मकृतो दर्पः पूर्वमेव समाविशत्

tīrtāni devā viviśurnāviśanbhāratāsurāḥ |
tānadharmakṛto darpaḥ pūrvameva samāviśat

दर्पान्मानः समभवन्मानात्क्रोधो व्यजायत ।
क्रोधादहीस्ततोऽलञ्जा वृत्तं तेषां ततोऽनशत्

darpānmānaḥ samabhavanmānātkrodho vyajāyata |
krodhādahīstato'lañjā vṛttaṃ teṣāṃ tato'naśat

तानलज्जान्गतश्रीकान्हीनवृत्तान्वृथाव्रतान् ।
क्षमा लक्ष्मीः स्वधर्मश्च नचिरात्प्रजहुस्ततः

tānalajjāngataśrīkānhīnavṛttānvṛthāvratān |
kṣamā lakṣmīḥ svadharmaśca nacirātprajahustataḥ

लक्ष्मीस्तु देवानगमदलक्ष्मीरसुरान्नृप

lakṣmīstu devānagamadalakṣmīrasurānnṛpa

तानलक्ष्मीसमाविष्टान्दर्पोपहतचेतसः ।
दैतेयान्दानवांश्चैव कलिरप्याविशत्ततः

tānalakṣmīsamāviṣṭāndarpopahatacetasaḥ |
daiteyāndānavāṃścaiva kalirapyāviśattataḥ

तानलक्ष्मीसमाविष्टान्दानवान्कलिनाहतान् ।
दर्पाभिभूतान्कौन्तेय क्रियाहीनानचेतसः ॥
मानाभिभूतानचिराद्विनाशः समपद्यत

tānalakṣmīsamāviṣṭāndānavānkalināhatān |
darpābhibhūtānkaunteya kriyāhīnānacetasaḥ ||
mānābhibhūtānacirādvināśaḥ samapadyata

निर्यशस्कास्तथा दैत्याः कृत्स्नशो विलयं गताः ।
अधर्मरुचयोराजन्नलक्ष्म्या समधिष्ठिताः

niryaśaskāstathā daityāḥ kṛtsnaśo vilayaṃ gatāḥ |
adharmarucayorājannalakṣmyā samadhiṣṭhitāḥ

देवास्तु सागरांश्चैव सरितश्च सरांसि च ।
अभ्यगच्छन्धर्मशीलाः पुण्यान्यावतनानि च

devāstu sāgarāṃścaiva saritaśca sarāṃsi ca |
abhyagacchandharmaśīlāḥ puṇyānyāvatanāni ca

तपोभिः क्रतुभिर्दानैराशीर्वादैश्च पाण्डव ।
प्रजहुः सर्वपापानि श्रेयश्च प्रतिपेदिरे

tapobhiḥ kratubhirdānairāśīrvādaiśca pāṇḍava |
prajahuḥ sarvapāpāni śreyaśca pratipedire

एवमादानवन्तश् निरादानाश्च सर्वशः ।
तीर्थान्यगच्छन्विबुधास्तेनापुर्भूतिमुत्तमाम्

evamādānavantaś nirādānāśca sarvaśaḥ |
tīrthānyagacchanvibudhāstenāpurbhūtimuttamām

तथा त्वमपि राजेन्द्र स्नात्वा तीर्थेषु सानुजः ।
पुनर्वेत्स्वसि तां लक्ष्मीमेष पन्थाः सनातनः

tathā tvamapi rājendra snātvā tīrtheṣu sānujaḥ |
punarvetsvasi tāṃ lakṣmīmeṣa panthāḥ sanātanaḥ

यथैव हि नृगो राजा शिविरौशीनरो यथा ।
भगीरयो वसुमना गयः पूरुः पुरूरवाः

yathaiva hi nṛgo rājā śivirauśīnaro yathā |
bhagīrayo vasumanā gayaḥ pūruḥ purūravāḥ

चरमाणास्तपो नित्यंस्पर्शनादम्भसश्च ते ।
तीर्थामिगमनात्पूता दर्शनाच्च महात्मनाम्

caramāṇāstapo nityaṃsparśanādambhasaśca te |
tīrthāmigamanātpūtā darśanācca mahātmanām

अलभन्त यशः पुण्यं धनानि च विशांपते ।
तथा त्वमपि राजेन्द्र लब्ध्वा सुविपुलां श्रियम्

alabhanta yaśaḥ puṇyaṃ dhanāni ca viśāṃpate |
tathā tvamapi rājendra labdhvā suvipulāṃ śriyam

यथा चेक्ष्वाकुरभवत्सपुत्रजनबान्धवः ।
मुचुकुन्दोऽथ मांधाता मरुत्तश्च महीपतिः

yathā cekṣvākurabhavatsaputrajanabāndhavaḥ |
mucukundo'tha māṃdhātā maruttaśca mahīpatiḥ

कीर्तिं पुण्यामविन्दन्त यथा देवास्तपोबलात् ।
देवर्षयश्च कार्त्स्न्येन तथा त्वमपि वेत्स्यसि

kīrtiṃ puṇyāmavindanta yathā devāstapobalāt |
devarṣayaśca kārtsnyena tathā tvamapi vetsyasi

धार्तराष्ट्रास्त्वधर्मेण मोहिन च वशीकृताः ।
नचिराद्वै विनङ्क्ष्यन्ति दैत्या इव न संशयः

dhārtarāṣṭrāstvadharmeṇa mohina ca vaśīkṛtāḥ |
nacirādvai vinaṅkṣyanti daityā iva na saṃśayaḥ