अध्याय 90: लोमश का साथ और पाण्डवों का हल्का दल

धनंजयेन चाप्युक्तं यत्तच्छृणु युधिष्ठिर ।
युधिष्ठिरं भ्रातरं मे योजयेर्धर्म्यया धिया

dhanaṃjayena cāpyuktaṃ yattacchṛṇu yudhiṣṭhira |
yudhiṣṭhiraṃ bhrātaraṃ me yojayerdharmyayā dhiyā

त्वं हि धर्मान्परान्वेत्थ तपांसि च तपोधन ।
श्रीमतां चापि जानासि धर्मं राज्ञां सनातनम्

tvaṃ hi dharmānparānvettha tapāṃsi ca tapodhana |
śrīmatāṃ cāpi jānāsi dharmaṃ rājñāṃ sanātanam

स भवान्परमं वेद रपावनं पुरुषं प्रति ।
तेन संयोजयेथास्त्वं तीर्थपुण्येन पाण्डवान्

sa bhavānparamaṃ veda rapāvanaṃ puruṣaṃ prati |
tena saṃyojayethāstvaṃ tīrthapuṇyena pāṇḍavān

यथा तीर्थानि गच्छेत गाश्च दद्यात्स पार्थिवः ।
तथा सर्वात्मना कार्यमिति मामर्जुनोऽब्रवीत्

yathā tīrthāni gaccheta gāśca dadyātsa pārthivaḥ |
tathā sarvātmanā kāryamiti māmarjuno'bravīt

भवता चानुगुप्तोऽसौ चरेत्तीर्थानि सर्वशः ।
रक्षोभ्यो रक्षितव्यश्च दुर्गेषु विषमेषु च

bhavatā cānugupto'sau carettīrthāni sarvaśaḥ |
rakṣobhyo rakṣitavyaśca durgeṣu viṣameṣu ca

दधीच इव देवेन्द्रं यथा चाप्यङ्गिरा रविम् ।
तथा रक्षस्व कौन्तेयान्राक्षसेभ्यो द्विजोत्तम

dadhīca iva devendraṃ yathā cāpyaṅgirā ravim |
tathā rakṣasva kaunteyānrākṣasebhyo dvijottama

यातुधाना हि बहवो राक्षसाः पर्वतोपमाः ।
त्वयाऽभिगुप्तान्कौन्तेयान्न विवर्तेयुरन्तिकम्

yātudhānā hi bahavo rākṣasāḥ parvatopamāḥ |
tvayā'bhiguptānkaunteyānna vivarteyurantikam

सोऽहमिन्द्रस्य वचनान्नियोगादर्जुनस्य च ।
रक्षमाणो भयेभ्यस्त्वां चरिष्यामि त्वा सह

so'hamindrasya vacanānniyogādarjunasya ca |
rakṣamāṇo bhayebhyastvāṃ cariṣyāmi tvā saha

द्विस्तीर्थानि मया पूर्वं दृष्टानि कुरुनन्दन ।
इदं तृतीयं द्रक्ष्यामि तान्येव भवता सह

dvistīrthāni mayā pūrvaṃ dṛṣṭāni kurunandana |
idaṃ tṛtīyaṃ drakṣyāmi tānyeva bhavatā saha

इयं राजर्षिभिर्याता पुण्यकृद्भिर्युधिष्ठिर ।
मन्वादिभिर्महाराज तीर्थयात्रा भयापहा

iyaṃ rājarṣibhiryātā puṇyakṛdbhiryudhiṣṭhira |
manvādibhirmahārāja tīrthayātrā bhayāpahā

नानृजुर्नाकृतात्मा च नाविद्यो न च पापकृत् ।
स्नाति तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्नरः

nānṛjurnākṛtātmā ca nāvidyo na ca pāpakṛt |
snāti tīrtheṣu kauravya na ca vakramatirnaraḥ

त्वं तु धर्ममतिर्नित्यं धर्मज्ञः सत्यसंगरः ।
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो भूय एव भविष्यसि

tvaṃ tu dharmamatirnityaṃ dharmajñaḥ satyasaṃgaraḥ |
vimuktaḥ sarvapāpebhyo bhūya eva bhaviṣyasi

यथा भगीरथो राजा राजानश्च गयादयः ।
यथा ययातिः कौन्तेय तथा त्वमपि पाण्डव

yathā bhagīratho rājā rājānaśca gayādayaḥ |
yathā yayātiḥ kaunteya tathā tvamapi pāṇḍava

न हर्षात्संप्रपश्यामि वाक्यस्यास्योत्तरं क्वचित् ।
यन्मां स्मरति देवेशः किं नामाभ्यधिकं ततः

na harṣātsaṃprapaśyāmi vākyasyāsyottaraṃ kvacit |
yanmāṃ smarati deveśaḥ kiṃ nāmābhyadhikaṃ tataḥ

भवता संगमो यस् भ्राता चैव धनंजयः ।
वासवः स्मरते यस् को नामाभ्यधिकस्ततः

bhavatā saṃgamo yas bhrātā caiva dhanaṃjayaḥ |
vāsavaḥ smarate yas ko nāmābhyadhikastataḥ

यच्च मां भगवानाह तीर्थानां गमनं प्रति ।
धौम्यस्य वचनादेषा बुद्धिः पूर्वं कृतैव मे

yacca māṃ bhagavānāha tīrthānāṃ gamanaṃ prati |
dhaumyasya vacanādeṣā buddhiḥ pūrvaṃ kṛtaiva me

तद्यदा मन्यसे ब्रह्मन्गमनं तीर्तदर्शने ।
तदैव गन्तास्मि तीर्तान्येष मे निश्चयः परः

tadyadā manyase brahmangamanaṃ tīrtadarśane |
tadaiva gantāsmi tīrtānyeṣa me niścayaḥ paraḥ

गमने कृतबुद्धिं तं पाण्डवं लोमशोऽब्रवीत् ।
लघुर्भव महाराज लघुः स्वैरं गमिष्यसि

gamane kṛtabuddhiṃ taṃ pāṇḍavaṃ lomaśo'bravīt |
laghurbhava mahārāja laghuḥ svairaṃ gamiṣyasi

भिक्षाभुजो निवर्तन्तां ब्राह्मणा यतयश्च ये

bhikṣābhujo nivartantāṃ brāhmaṇā yatayaśca ye

क्षुत्तृडध्वश्रमायासशीतार्तिमसहिष्णवः ।
ते सर्वे विनिवर्तन्तां ये च मृष्टभुजो द्विजाः

kṣuttṛḍadhvaśramāyāsaśītārtimasahiṣṇavaḥ |
te sarve vinivartantāṃ ye ca mṛṣṭabhujo dvijāḥ

पक्वान्नलेह्यपानानां मांसानां च विकल्पकाः ।
तेऽपि सर्वे निवर्तन्तां ये च सूदानुयायिनः ।
मया यथोचिताऽऽजीव्यौः संविभक्ताश्च वृत्तिभिः

pakvānnalehyapānānāṃ māṃsānāṃ ca vikalpakāḥ |
te'pi sarve nivartantāṃ ye ca sūdānuyāyinaḥ |
mayā yathocitā''jīvyauḥ saṃvibhaktāśca vṛttibhiḥ

ये चाप्यनुगताः पौरा राजभक्तिपुरःसराः ।
धृतराष्ट्रं महाराजमभिगच्छन्तु ते च वै ।
स दास्यति यथाकालमुचिता यस्य या भृतिः

ye cāpyanugatāḥ paurā rājabhaktipuraḥsarāḥ |
dhṛtarāṣṭraṃ mahārājamabhigacchantu te ca vai |
sa dāsyati yathākālamucitā yasya yā bhṛtiḥ

स चेद्यथोचितां वृत्तिं न दद्यान्मनुजेश्वरः ।
अस्मत्प्रियहितार्थायपाञ्चाल्यो वः प्रदास्यति

sa cedyathocitāṃ vṛttiṃ na dadyānmanujeśvaraḥ |
asmatpriyahitārthāyapāñcālyo vaḥ pradāsyati

ततो भूयिष्ठशः पौरा गुरौ भारे समाहिते ।
विप्राश्च यतयो मुख्या जग्मुर्नागपुरं प्रति

tato bhūyiṣṭhaśaḥ paurā gurau bhāre samāhite |
viprāśca yatayo mukhyā jagmurnāgapuraṃ prati

तान्सर्वान्धर्मराजस्य प्रेम्णा राजाऽम्बिकासुतः ।
प्रतिजग्राह विधिवद्धनैश्च समतर्पयत्

tānsarvāndharmarājasya premṇā rājā'mbikāsutaḥ |
pratijagrāha vidhivaddhanaiśca samatarpayat

ततः कुन्तीसुतो राजा लघुभिर्ब्राह्मणैः सह ।
लोमशेन च सुप्रीतस्त्रिरात्रं काम्यकेऽवसत्

tataḥ kuntīsuto rājā laghubhirbrāhmaṇaiḥ saha |
lomaśena ca suprītastrirātraṃ kāmyake'vasat