अध्याय 84: युधिष्ठिर का धौम्य से दूसरे वन का प्रश्न

भ्रातॄणां मतमाज्ञाय नारदस्य च धीमतः ।
पितामहसमं धौम्यं प्राह राजा युधिष्ठिरः

bhrātṝṇāṃ matamājñāya nāradasya ca dhīmataḥ |
pitāmahasamaṃ dhaumyaṃ prāha rājā yudhiṣṭhiraḥ

मया स पुरुषव्याघ्रो जिष्णुः सत्यपराक्रमः ।
अस्त्रहेतोर्महाबाहुरमितात्मा विवासितः

mayā sa puruṣavyāghro jiṣṇuḥ satyaparākramaḥ |
astrahetormahābāhuramitātmā vivāsitaḥ

स हि वीरोऽनुरक्तश् समर्थश्च तपोधनः ।
कृती च भृशमप्यस्त्रे वासुदेव इव प्रभुः

sa hi vīro'nuraktaś samarthaśca tapodhanaḥ |
kṛtī ca bhṛśamapyastre vāsudeva iva prabhuḥ

अहं ह्येतावुभौ ब्रह्मन्कृष्णावरिविघातिनौ ।
अभिजानामि विक्रान्तौ तथा व्यासः परन्तपौ

ahaṃ hyetāvubhau brahmankṛṣṇāvarivighātinau |
abhijānāmi vikrāntau tathā vyāsaḥ parantapau

त्रियुगौ पुण्डरीकाक्षौ वासुदेवधनंजयौ ।
नारदोऽपितथा वेद योष्यशंसत्सदा मम

triyugau puṇḍarīkākṣau vāsudevadhanaṃjayau |
nārado'pitathā veda yoṣyaśaṃsatsadā mama

तथाऽहमपि जानामि नरनारायणावृषी ।
शक्तोऽयमित्यतो मत्वा मया स प्रेषितोऽर्जुनः

tathā'hamapi jānāmi naranārāyaṇāvṛṣī |
śakto'yamityato matvā mayā sa preṣito'rjunaḥ

इन्द्रादनवरः शक्रं सुरसूनुः सुराधिपम् ।
द्रष्टुमस्त्राणि चादातुमिन्द्रादिति विवासितः

indrādanavaraḥ śakraṃ surasūnuḥ surādhipam |
draṣṭumastrāṇi cādātumindrāditi vivāsitaḥ

भीष्मद्रोणावतिरथौ कृपो द्रौणिश्च दुर्जयः ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण सुधृताः सुमहाबलाः

bhīṣmadroṇāvatirathau kṛpo drauṇiśca durjayaḥ |
dhṛtarāṣṭrasya putreṇa sudhṛtāḥ sumahābalāḥ

सर्वे वेदविदः शूराः सर्वेऽस्त्रकुशलास्तथा ।
सर्वे महारथा मुख्याः सर्वे जितपरिश्रमाः ।
योद्धुकामाश्च पार्थेन सततं ये महाबलाः

sarve vedavidaḥ śūrāḥ sarve'strakuśalāstathā |
sarve mahārathā mukhyāḥ sarve jitapariśramāḥ |
yoddhukāmāśca pārthena satataṃ ye mahābalāḥ

स च दिव्यास्त्रवित्कर्णः सूतपुत्रो महारथः ।
योऽस्त्रवेगानिलबलः शरार्चिस्तलनिःस्वनः ।
रजोधूमोऽस्त्रसंपातो धार्तराष्ट्रानिलोद्धतः

sa ca divyāstravitkarṇaḥ sūtaputro mahārathaḥ |
yo'stravegānilabalaḥ śarārcistalaniḥsvanaḥ |
rajodhūmo'strasaṃpāto dhārtarāṣṭrāniloddhataḥ

निसृष्ट इव कालेन युगान्तज्वलनो यथा ।
मम सैन्यमयं कक्षं प्रधक्ष्यति न संशयः

nisṛṣṭa iva kālena yugāntajvalano yathā |
mama sainyamayaṃ kakṣaṃ pradhakṣyati na saṃśayaḥ

तं स कुष्णानिलोद्धूतो दिव्यास्त्रज्वलनो महान् ।
श्वेतवाजिबलाकाभृद्गण्डीवेन्द्रायुधोल्बणः

taṃ sa kuṣṇāniloddhūto divyāstrajvalano mahān |
śvetavājibalākābhṛdgaṇḍīvendrāyudholbaṇaḥ

संरब्धः शरधाराभिः सुधीप्तं कर्णपावकम् ।
उदीर्णोऽर्जुनमेघोऽयं शमयिष्यति संयुगे

saṃrabdhaḥ śaradhārābhiḥ sudhīptaṃ karṇapāvakam |
udīrṇo'rjunamegho'yaṃ śamayiṣyati saṃyuge

स साक्षादेव सर्वाणि शक्रात्परपुरंजयः ।
दिव्यान्यस्त्राणि वीभत्सुर्यथावत्प्रतिपत्स्यते

sa sākṣādeva sarvāṇi śakrātparapuraṃjayaḥ |
divyānyastrāṇi vībhatsuryathāvatpratipatsyate

अलं स तेषां सर्वेषामिति मे धीयते मतिः ।
नास्ति त्वतिक्रिया तस् रणेऽरीणां प्रतिक्रिया

alaṃ sa teṣāṃ sarveṣāmiti me dhīyate matiḥ |
nāsti tvatikriyā tas raṇe'rīṇāṃ pratikriyā

ते वयं पाण्डवं सर्वे गृहीतास्त्रमरिंदमम् ।
द्रष्टारो न हि बीभत्सुर्भारमुद्यम्य सीदति

te vayaṃ pāṇḍavaṃ sarve gṛhītāstramariṃdamam |
draṣṭāro na hi bībhatsurbhāramudyamya sīdati

वयं तु तमृते वीरं वनेऽस्मिन्द्विपदांवर ।
अवधानं न गच्छामः काम्यके सह कृष्णया

vayaṃ tu tamṛte vīraṃ vane'smindvipadāṃvara |
avadhānaṃ na gacchāmaḥ kāmyake saha kṛṣṇayā

भवानन्यद्वनं साधु बह्वन्नं फलवच्छुचि ।
आख्यातु रमणीयं च सेवितं पुण्यक्रमभिः

bhavānanyadvanaṃ sādhu bahvannaṃ phalavacchuci |
ākhyātu ramaṇīyaṃ ca sevitaṃ puṇyakramabhiḥ

यत्रकंचिद्वयं कालं वसन्तः सत्यविक्रमम् ।
प्रतीक्षामोऽर्जुनं वरं वृष्टिकामा इवाम्बुदम्

yatrakaṃcidvayaṃ kālaṃ vasantaḥ satyavikramam |
pratīkṣāmo'rjunaṃ varaṃ vṛṣṭikāmā ivāmbudam

विविधानाश्रमान्कांश्चिद्द्विजातिभ्यः प्रतिश्रुतान् ।
सरांसि सरितश्चैव रमणीयांश्च पर्वतान्

vividhānāśramānkāṃściddvijātibhyaḥ pratiśrutān |
sarāṃsi saritaścaiva ramaṇīyāṃśca parvatān

आचक्ष्व न हि मे ब्रह्मन्रोचते तमृतेऽर्जुनम् ।
वनेऽस्मिन्काम्यके वासो गच्छामोऽन्यां दिशंप्रति

ācakṣva na hi me brahmanrocate tamṛte'rjunam |
vane'sminkāmyake vāso gacchāmo'nyāṃ diśaṃprati