अध्याय 7: कर्ण का आक्रमण का प्रस्ताव और व्यास का आगमन

श्रुत्वा च विदुरं प्राप्तं राज्ञा च परिसान्त्वितम् ।
धृताराष्ट्रात्मजो राजा पर्यतप्यत दुर्मतिः

śrutvā ca viduraṃ prāptaṃ rājñā ca parisāntvitam |
dhṛtārāṣṭrātmajo rājā paryatapyata durmatiḥ

स सौबलेयमानाय्य कर्णदुःशासनौ तथा ।
अब्रवीद्वचनं राजा प्रविश्याबुद्धिजं तमः

sa saubaleyamānāyya karṇaduḥśāsanau tathā |
abravīdvacanaṃ rājā praviśyābuddhijaṃ tamaḥ

एष प्रत्यागतो मन्त्री धृतराष्ट्रस्य संमतः ।
विदुरः पाण्डुपुत्राणां सुहृद्विद्वान्हिते रतः

eṣa pratyāgato mantrī dhṛtarāṣṭrasya saṃmataḥ |
viduraḥ pāṇḍuputrāṇāṃ suhṛdvidvānhite rataḥ

यावदस्य पुनर्बुद्धिं विदुरो नापकर्षति ।
पाण्डवानयने तावन्मन्त्रयध्वं हितं मम

yāvadasya punarbuddhiṃ viduro nāpakarṣati |
pāṇḍavānayane tāvanmantrayadhvaṃ hitaṃ mama

अथ पश्याम्यहं पार्थान्प्राप्तानिह कथंचन ।
पुनः शोषं गमिष्यामि निरसुर्निष्परिग्रहः

atha paśyāmyahaṃ pārthānprāptāniha kathaṃcana |
punaḥ śoṣaṃ gamiṣyāmi nirasurniṣparigrahaḥ

विषमुद्बन्धनं चैव शस्त्रमग्निप्रवेशनम् ।
करिष्ये न हि तानृद्धान्पुनर्द्रष्टुमिहोत्सहे

viṣamudbandhanaṃ caiva śastramagnipraveśanam |
kariṣye na hi tānṛddhānpunardraṣṭumihotsahe

किं बालिशमतिं राजन्नास्थितोसि विशांपते ।
गतास्ते समयं कृत्वा नैतदेवं भविष्यति

kiṃ bāliśamatiṃ rājannāsthitosi viśāṃpate |
gatāste samayaṃ kṛtvā naitadevaṃ bhaviṣyati

सत्यवाक्येः स्विताः सर्वे पाण्डवा भरतषभ ।
पितुस्ते वचनं तात न ग्रहीष्यन्ति कर्हिचिति

satyavākyeḥ svitāḥ sarve pāṇḍavā bharataṣabha |
pituste vacanaṃ tāta na grahīṣyanti karhiciti

अथवा ते ग्रहीष्यन्ति पुनरेष्यन्ति वा पुरम् ।
निरस्य समयं सर्वे पणोऽस्माकं भविष्यति

athavā te grahīṣyanti punareṣyanti vā puram |
nirasya samayaṃ sarve paṇo'smākaṃ bhaviṣyati

सर्वे भवामो मध्यस्था राज्ञश्छन्दानुवर्तिनः ।
छिद्रं बहु प्रपश्यन्तः पाण्डवानां सुसंवृताः ।

sarve bhavāmo madhyasthā rājñaśchandānuvartinaḥ |
chidraṃ bahu prapaśyantaḥ pāṇḍavānāṃ susaṃvṛtāḥ |

एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि मातुल ।
नित्यं हि मे कथयतस्तव बुद्धिर्विरोचते

evametanmahāprājña yathā vadasi mātula |
nityaṃ hi me kathayatastava buddhirvirocate

काममीक्षामहे सर्वे दुर्योधन तवेप्सितम् ।
ऐकमत्यं हि नो राजन्सर्वेषामेव लक्षये

kāmamīkṣāmahe sarve duryodhana tavepsitam |
aikamatyaṃ hi no rājansarveṣāmeva lakṣaye

[नागमिष्यन्ति ते धीरा अकृत्वा कालसंविदम् ।
आगमिष्यन्ति चेन्मोहात्पुनर्द्यूतेन ताञ्जय ॥]

[nāgamiṣyanti te dhīrā akṛtvā kālasaṃvidam |
āgamiṣyanti cenmohātpunardyūtena tāñjaya ||]

एवमुक्तस्तु कर्णेन राजा दुर्योधनस्तदा ।
नातिहृष्टमनाः क्षिप्रमभवत्स पराङ्मुखः

evamuktastu karṇena rājā duryodhanastadā |
nātihṛṣṭamanāḥ kṣipramabhavatsa parāṅmukhaḥ

उपलभ्य ततः कर्णो विवृत्य नयने शुभे ।
रोषाद्दुःशासनं चैव सौबलं च तमेव च

upalabhya tataḥ karṇo vivṛtya nayane śubhe |
roṣādduḥśāsanaṃ caiva saubalaṃ ca tameva ca

उवाच परमक्रुद्ध उद्यम्यात्मानमात्मना ।
अथो मम मतं यत्तु तन्निबोधत भूमिपाः

uvāca paramakruddha udyamyātmānamātmanā |
atho mama mataṃ yattu tannibodhata bhūmipāḥ

प्रियं सर्वे करिष्यामो राज्ञः किं करवामहे ।
न चास्य शक्नुमः स्थातुं प्रिये सर्वे ह्यतन्द्रिताः

priyaṃ sarve kariṣyāmo rājñaḥ kiṃ karavāmahe |
na cāsya śaknumaḥ sthātuṃ priye sarve hyatandritāḥ

वयं तु शस्त्राण्यादाय रथानास्थाय दंशिताः ।
गच्छामः सहिता हन्तुं पाण्डवान्वनगोचरान्

vayaṃ tu śastrāṇyādāya rathānāsthāya daṃśitāḥ |
gacchāmaḥ sahitā hantuṃ pāṇḍavānvanagocarān

तेषु सर्वेषु शान्तेषु गतेष्वविदितां गतिम् ।
निर्विवादा भविष्यन्ति धार्तराष्ट्रास्तथा वयम्

teṣu sarveṣu śānteṣu gateṣvaviditāṃ gatim |
nirvivādā bhaviṣyanti dhārtarāṣṭrāstathā vayam

यावदेव परिद्यूना यावच्छोकपरायणाः ।
यावन्मित्रविहीनाश्च तावद्गच्छाम माचिरम्

yāvadeva paridyūnā yāvacchokaparāyaṇāḥ |
yāvanmitravihīnāśca tāvadgacchāma māciram

तस्यतद्वचनं श्रुत्वा पूजयन्तः पुनः पुनः ।
प्रहृष्टमनसः सर्वे प्रत्यूचुः सूतजं तदा

tasyatadvacanaṃ śrutvā pūjayantaḥ punaḥ punaḥ |
prahṛṣṭamanasaḥ sarve pratyūcuḥ sūtajaṃ tadā

एवमुक्त्वा सुसंरब्धा रथैः सर्वे पृथक्पृथक् ।
निर्ययुः पाण्डवान्हन्तुं सहिताः कृतनिश्चयाः

evamuktvā susaṃrabdhā rathaiḥ sarve pṛthakpṛthak |
niryayuḥ pāṇḍavānhantuṃ sahitāḥ kṛtaniścayāḥ

तान्प्रस्थितान्परिज्ञाय कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।
आजगाम विशुद्धात्मा दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा

tānprasthitānparijñāya kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ |
ājagāma viśuddhātmā dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā

प्रतिषिध्याथ तान्सर्वान्भगवाँल्लोकपूजितः ।
प्रज्ञाचक्षुषमासीनमुवाचाभ्येत्य सत्वरम्

pratiṣidhyātha tānsarvānbhagavām̐llokapūjitaḥ |
prajñācakṣuṣamāsīnamuvācābhyetya satvaram