अध्याय 315: धर्मराज प्रकट होकर तीन वर देते हैं

ततस्ते यक्षवचनादुदतिष्ठन्त पाण्डवः ।
क्षुत्पिपासे च सर्वेषां क्षणेन व्यपगच्छताम्

tataste yakṣavacanādudatiṣṭhanta pāṇḍavaḥ |
kṣutpipāse ca sarveṣāṃ kṣaṇena vyapagacchatām

सरस्येकेन पादेन तिष्ठन्तमपराजितम् ।
पृच्छामि को भवान्देवो न मे यक्षो मतो भवान्

sarasyekena pādena tiṣṭhantamaparājitam |
pṛcchāmi ko bhavāndevo na me yakṣo mato bhavān

बसूनां वा भवानेको रुद्राणामथवा भवान् ।
अथवा मरुतां श्रेष्ठो वज्री वा त्रिदशेश्वरः

basūnāṃ vā bhavāneko rudrāṇāmathavā bhavān |
athavā marutāṃ śreṣṭho vajrī vā tridaśeśvaraḥ

मम हि भ्रातर इमे सहस्रशतयोधिनः ।
तं योधं न प्रपश्यामि येन सर्वे निपातिताः

mama hi bhrātara ime sahasraśatayodhinaḥ |
taṃ yodhaṃ na prapaśyāmi yena sarve nipātitāḥ

सुखं प्रति प्रबुद्दानामिन्द्रियाण्युपलक्षये ।
स भवान्सुहृदोस्माकमथवा नः पिता भवान्

sukhaṃ prati prabuddānāmindriyāṇyupalakṣaye |
sa bhavānsuhṛdosmākamathavā naḥ pitā bhavān

अहंते जनकस्तात धर्मो मृदुपराक्रम ।
त्वां रदिदृक्षुरनुप्राप्तो विद्धि मां भरतर्षभ

ahaṃte janakastāta dharmo mṛduparākrama |
tvāṃ radidṛkṣuranuprāpto viddhi māṃ bharatarṣabha

यशः सत्यंदमः शौचमार्जवं ह्रीरचापलम् ।
दानं तपो ब्रह्मचर्यमित्येतास्तनवो मम

yaśaḥ satyaṃdamaḥ śaucamārjavaṃ hrīracāpalam |
dānaṃ tapo brahmacaryamityetāstanavo mama

अहिंसा समता शान्तिस्तपः शौचममत्सरः ।
द्वाराण्येतानि मे विद्धि प्रियो ह्यसि सुतो मम

ahiṃsā samatā śāntistapaḥ śaucamamatsaraḥ |
dvārāṇyetāni me viddhi priyo hyasi suto mama

दिष्ट्या पञ्चसु रक्तोसि दिष्ट्या ते षट्रपदी जिता ।
द्वे पूर्वे मध्यमे द्वे च द्वे शान्ते सांपरायिके ॥ $

diṣṭyā pañcasu raktosi diṣṭyā te ṣaṭrapadī jitā |
dve pūrve madhyame dve ca dve śānte sāṃparāyike || $

ध्रमोऽहमिति भद्रं ते जिज्ञासुस्त्वामिहागतः ।
आनृशंस्येन तुष्टोस्मि वरं दास्यामि तेऽनघ

dhramo'hamiti bhadraṃ te jijñāsustvāmihāgataḥ |
ānṛśaṃsyena tuṣṭosmi varaṃ dāsyāmi te'nagha

वरं वृणीष्व राजेन्द्रदाता ह्यस्मि तवानघ ।
ये हि मे पुरुषा भक्ता न तेषामस्ति दुर्गतिः

varaṃ vṛṇīṣva rājendradātā hyasmi tavānagha |
ye hi me puruṣā bhaktā na teṣāmasti durgatiḥ

अरणी तु हृतायस्य मृगेण वदतांवर ।
तस्याग्नयो न लुप्येरन्प्रथमोऽस्तु वरो मम

araṇī tu hṛtāyasya mṛgeṇa vadatāṃvara |
tasyāgnayo na lupyeranprathamo'stu varo mama

आरणेयमिदं तस्य ब्राह्मणस्य हृतं मया ।
मृगवेषेण कौन्तेय जिज्ञालार्थं तवानघ

āraṇeyamidaṃ tasya brāhmaṇasya hṛtaṃ mayā |
mṛgaveṣeṇa kaunteya jijñālārthaṃ tavānagha

ददानीत्येव भगवानुत्तरं प्रत्यपद्यत ।
अन्यं वरय भद्रं ते वरं त्वममरोपम

dadānītyeva bhagavānuttaraṃ pratyapadyata |
anyaṃ varaya bhadraṃ te varaṃ tvamamaropama

वर्षाणि द्वादशारण्ये त्रयोदशमुपस्थितम् ।
तत्रनो नाभिजानीयुर्वसतो मनुजाः क्वचित्

varṣāṇi dvādaśāraṇye trayodaśamupasthitam |
tatrano nābhijānīyurvasato manujāḥ kvacit

ददानीत्येव भगवानुत्तरं प्रत्यपद्यत ।
भूयश्चाश्वासयामास कौन्तेयं सत्यविक्रमम्

dadānītyeva bhagavānuttaraṃ pratyapadyata |
bhūyaścāśvāsayāmāsa kaunteyaṃ satyavikramam

यद्यपि स्वेन रूपेण चरिष्यथ महीमिमाम् ।
न वो विज्ञास्यते कश्चित्रिषु लोकेषु भारत

yadyapi svena rūpeṇa cariṣyatha mahīmimām |
na vo vijñāsyate kaścitriṣu lokeṣu bhārata

वर्षंत्रयोदशमिदं मत्प्रसादात्कुरूद्वहाः ।
विराटनगरे गूढा अविज्ञाताश्चरिष्यथ

varṣaṃtrayodaśamidaṃ matprasādātkurūdvahāḥ |
virāṭanagare gūḍhā avijñātāścariṣyatha

यद्वः संकल्पितं रूपं मनसा यस् यादृशम् ।
तादृशं तादृशं सर्वे छन्दतो धारयिष्यथ

yadvaḥ saṃkalpitaṃ rūpaṃ manasā yas yādṛśam |
tādṛśaṃ tādṛśaṃ sarve chandato dhārayiṣyatha

अरणीसहितं भाण्डं ब्राह्मणाय प्रयच्छत ।
जिज्ञासार्थं मया ह्येतदाहृतंमृगरूपिणा

araṇīsahitaṃ bhāṇḍaṃ brāhmaṇāya prayacchata |
jijñāsārthaṃ mayā hyetadāhṛtaṃmṛgarūpiṇā

प्रवृणीष्वापरं सौम्य वरमिष्टं ददानि ते ।
न तृप्यामि नरश्रेष्ठ प्रयच्छन्वै वरांस्तथा

pravṛṇīṣvāparaṃ saumya varamiṣṭaṃ dadāni te |
na tṛpyāmi naraśreṣṭha prayacchanvai varāṃstathā

तृतीयं गृह्यतां पुत्र वरमप्रतिमं महत् ।
त्वं हि मत्प्रभवो राजन्विदुरश्चममांशजः

tṛtīyaṃ gṛhyatāṃ putra varamapratimaṃ mahat |
tvaṃ hi matprabhavo rājanviduraścamamāṃśajaḥ

देवदेवो मया दृष्टो भवान्साक्षात्सनातनः ।
यं ददासि वरं तुष्टस्तं ग्रहीष्याम्यहं पितः

devadevo mayā dṛṣṭo bhavānsākṣātsanātanaḥ |
yaṃ dadāsi varaṃ tuṣṭastaṃ grahīṣyāmyahaṃ pitaḥ

जयेयं लोभमोहौ च क्रोधं चाहं सदा विभो ।
दाने तपसि सत्ये च मनो मे सततं वेत्

jayeyaṃ lobhamohau ca krodhaṃ cāhaṃ sadā vibho |
dāne tapasi satye ca mano me satataṃ vet

रउपपन्नो गुणैरेतैः स्वभावेनासि पाण्डव ।
भवान्धर्मः पुनश्चैव यथोक्तं ते भविष्यति

raupapanno guṇairetaiḥ svabhāvenāsi pāṇḍava |
bhavāndharmaḥ punaścaiva yathoktaṃ te bhaviṣyati

इत्युक्त्वान्तऽर्दधे धर्मो भगबाँल्लोकभावनः ।
समेताः पाण्डवाश्चैव सुखसुप्ता मनस्विनः

ityuktvānta'rdadhe dharmo bhagabām̐llokabhāvanaḥ |
sametāḥ pāṇḍavāścaiva sukhasuptā manasvinaḥ

उपेत्यचाश्रमं वीराः सर्व एव गतक्लमाः ।
आरणेयं ददुस्तस्मै ब्राह्मणाय तपस्विने

upetyacāśramaṃ vīrāḥ sarva eva gataklamāḥ |
āraṇeyaṃ dadustasmai brāhmaṇāya tapasvine

इदं समुत्थानसमागतं मह-
त्पितुश्चपुत्रस्य च कीर्तिवर्धनम् ।
पठन्नरः रस्याद्विजितेन्द्रियो वशी
सपुत्रपौत्रः शतपर्षभाग्भवेत्

idaṃ samutthānasamāgataṃ maha-
tpituścaputrasya ca kīrtivardhanam |
paṭhannaraḥ rasyādvijitendriyo vaśī
saputrapautraḥ śataparṣabhāgbhavet

न चाप्यधर्मे न सुहृद्विभेदने
परस्वहारे परदारमर्शने ।
कदर्यभावे न रमेनेमनः सदा
नृणां सदाख्यानमिदं विजानताम्

na cāpyadharme na suhṛdvibhedane
parasvahāre paradāramarśane |
kadaryabhāve na ramenemanaḥ sadā
nṛṇāṃ sadākhyānamidaṃ vijānatām