अध्याय 286: लंका के सामने सेनाओं का युद्ध

ततो निविशमानांस्तान्सैनिकान्रावणानुगाः ।
अभिजग्मुर्गणाऽनके पिशाचक्षुद्ररक्षसाम्

tato niviśamānāṃstānsainikānrāvaṇānugāḥ |
abhijagmurgaṇā'nake piśācakṣudrarakṣasām

पर्वणः पतनो जम्भः खरः क्रोधवशो हरिः ।
प्ररुजश्चारुजश्चैव प्रघसश्चैवमादयः

parvaṇaḥ patano jambhaḥ kharaḥ krodhavaśo hariḥ |
prarujaścārujaścaiva praghasaścaivamādayaḥ

ततोऽभिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम् ।
अन्तर्धानवधं तज्ज्ञश्चकार स विभीषणः

tato'bhipatatāṃ teṣāmadṛśyānāṃ durātmanām |
antardhānavadhaṃ tajjñaścakāra sa vibhīṣaṇaḥ

ते दृश्यमाना हरिभिर्बलिभिर्दूरपातिभिः ।
निहताः सर्वशो राजन्महीं जग्मुर्गतासवः

te dṛśyamānā haribhirbalibhirdūrapātibhiḥ |
nihatāḥ sarvaśo rājanmahīṃ jagmurgatāsavaḥ

अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययावथ ।
राक्षसानां बलैर्घोरैः पिशाचानांच संवृतः

amṛṣyamāṇaḥ sabalo rāvaṇo niryayāvatha |
rākṣasānāṃ balairghoraiḥ piśācānāṃca saṃvṛtaḥ

युद्धशास्त्रविधानज्ञ उशना इव चापरः ।
व्यूह्यचौशनसं व्यूहं हरीनभ्यवहारयत्

yuddhaśāstravidhānajña uśanā iva cāparaḥ |
vyūhyacauśanasaṃ vyūhaṃ harīnabhyavahārayat

राघवस्तु विनिर्यान्तं व्यूढानीकं दशाननम् ।
बार्हस्पत्यं विधं कृत्वा प्रतिव्यूह्य ह्यदृश्यत

rāghavastu viniryāntaṃ vyūḍhānīkaṃ daśānanam |
bārhaspatyaṃ vidhaṃ kṛtvā prativyūhya hyadṛśyata

समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावणः ।
युयुधे लक्ष्मणश्चापि तथैवेन्द्रजिता सह

sametya yuyudhe tatra tato rāmeṇa rāvaṇaḥ |
yuyudhe lakṣmaṇaścāpi tathaivendrajitā saha

विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेण च निस्वर्वटः ।
पौण्ड्रेण च नलस्तत्र पदुशः पनसेन च

virūpākṣeṇa sugrīvastāreṇa ca nisvarvaṭaḥ |
pauṇḍreṇa ca nalastatra paduśaḥ panasena ca

विषह्यं यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान् ।
युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलमाश्रितः

viṣahyaṃ yaṃ hi yo mene sa sa tena sameyivān |
yuyudhe yuddhavelāyāṃ svabāhubalamāśritaḥ

स संप्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धनः ।
रोमसंहर्षणो घोरः पुरा देवासुरे यथा

sa saṃprahāro vavṛdhe bhīrūṇāṃ bhayavardhanaḥ |
romasaṃharṣaṇo ghoraḥ purā devāsure yathā

रावणो राममानर्च्छच्छक्तिशूलासिवृष्टिभिः ।
निशितैरायसैस्तीक्ष्णै रावणं चापि राघवः

rāvaṇo rāmamānarcchacchaktiśūlāsivṛṣṭibhiḥ |
niśitairāyasaistīkṣṇai rāvaṇaṃ cāpi rāghavaḥ

तथैवेन्द्रजितं यत्तं लक्ष्मणो मर्मभेदिभिः ।
इन्द्रजिच्चापि सौमित्रिं बिभेद बहुभिः शरैः

tathaivendrajitaṃ yattaṃ lakṣmaṇo marmabhedibhiḥ |
indrajiccāpi saumitriṃ bibheda bahubhiḥ śaraiḥ

विभीषणः प्रहस्तं च प्रहस्तश्च विभीषणम् ।
खगपत्रैः शरैस्तीक्ष्णैरभ्यवर्षद्गतव्यथः

vibhīṣaṇaḥ prahastaṃ ca prahastaśca vibhīṣaṇam |
khagapatraiḥ śaraistīkṣṇairabhyavarṣadgatavyathaḥ

तेषां बलवतामासीन्महास्त्राणां समागमः ।
विव्यथुः सकला येन त्रयो लोकाश्चराचराः

teṣāṃ balavatāmāsīnmahāstrāṇāṃ samāgamaḥ |
vivyathuḥ sakalā yena trayo lokāścarācarāḥ