ततो निविशमानांस्तान्सैनिकान्रावणानुगाः ।
अभिजग्मुर्गणाऽनके पिशाचक्षुद्ररक्षसाम्
tato niviśamānāṃstānsainikānrāvaṇānugāḥ |
abhijagmurgaṇā'nake piśācakṣudrarakṣasām
Aranyaka (Vana) Parva
Chapter 286: The armies meet in battle at Lanka
इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि षडशीत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
15 verses · 286 of 315
What happens in this chapter
The armies meet in battle at Lanka
As the vanaras settle, bands of pishachas and lesser rakshasas attack unseen: Parvana, Patana, Jambha, Khara and others. Vibhishana, who knows their art, undoes their invisibility, and the vanaras kill them all. Enraged, Ravana marches out and arrays his host in the formation of Ushanas; Shri Rama answers with the array of Brihaspati. The champions pair off: Rama against Ravana, Lakshmana against Indrajit, Sugriva against Virupaksha, Nikharvata against Tara, Nala against Paundra. Each seeks the foe he thinks his match, and the fight grows terrible as the old war of devas and asuras. Vibhishana and Prahasta trade arrows until the three worlds tremble.
मार्कण्डेय उवाच
पर्वणः पतनो जम्भः खरः क्रोधवशो हरिः ।
प्ररुजश्चारुजश्चैव प्रघसश्चैवमादयः
parvaṇaḥ patano jambhaḥ kharaḥ krodhavaśo hariḥ |
prarujaścārujaścaiva praghasaścaivamādayaḥ
ततोऽभिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम् ।
अन्तर्धानवधं तज्ज्ञश्चकार स विभीषणः
tato'bhipatatāṃ teṣāmadṛśyānāṃ durātmanām |
antardhānavadhaṃ tajjñaścakāra sa vibhīṣaṇaḥ
ते दृश्यमाना हरिभिर्बलिभिर्दूरपातिभिः ।
निहताः सर्वशो राजन्महीं जग्मुर्गतासवः
te dṛśyamānā haribhirbalibhirdūrapātibhiḥ |
nihatāḥ sarvaśo rājanmahīṃ jagmurgatāsavaḥ
अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययावथ ।
राक्षसानां बलैर्घोरैः पिशाचानांच संवृतः
amṛṣyamāṇaḥ sabalo rāvaṇo niryayāvatha |
rākṣasānāṃ balairghoraiḥ piśācānāṃca saṃvṛtaḥ
युद्धशास्त्रविधानज्ञ उशना इव चापरः ।
व्यूह्यचौशनसं व्यूहं हरीनभ्यवहारयत्
yuddhaśāstravidhānajña uśanā iva cāparaḥ |
vyūhyacauśanasaṃ vyūhaṃ harīnabhyavahārayat
राघवस्तु विनिर्यान्तं व्यूढानीकं दशाननम् ।
बार्हस्पत्यं विधं कृत्वा प्रतिव्यूह्य ह्यदृश्यत
rāghavastu viniryāntaṃ vyūḍhānīkaṃ daśānanam |
bārhaspatyaṃ vidhaṃ kṛtvā prativyūhya hyadṛśyata
समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावणः ।
युयुधे लक्ष्मणश्चापि तथैवेन्द्रजिता सह
sametya yuyudhe tatra tato rāmeṇa rāvaṇaḥ |
yuyudhe lakṣmaṇaścāpi tathaivendrajitā saha
विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेण च निस्वर्वटः ।
पौण्ड्रेण च नलस्तत्र पदुशः पनसेन च
virūpākṣeṇa sugrīvastāreṇa ca nisvarvaṭaḥ |
pauṇḍreṇa ca nalastatra paduśaḥ panasena ca
विषह्यं यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान् ।
युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलमाश्रितः
viṣahyaṃ yaṃ hi yo mene sa sa tena sameyivān |
yuyudhe yuddhavelāyāṃ svabāhubalamāśritaḥ
स संप्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धनः ।
रोमसंहर्षणो घोरः पुरा देवासुरे यथा
sa saṃprahāro vavṛdhe bhīrūṇāṃ bhayavardhanaḥ |
romasaṃharṣaṇo ghoraḥ purā devāsure yathā
रावणो राममानर्च्छच्छक्तिशूलासिवृष्टिभिः ।
निशितैरायसैस्तीक्ष्णै रावणं चापि राघवः
rāvaṇo rāmamānarcchacchaktiśūlāsivṛṣṭibhiḥ |
niśitairāyasaistīkṣṇai rāvaṇaṃ cāpi rāghavaḥ
तथैवेन्द्रजितं यत्तं लक्ष्मणो मर्मभेदिभिः ।
इन्द्रजिच्चापि सौमित्रिं बिभेद बहुभिः शरैः
tathaivendrajitaṃ yattaṃ lakṣmaṇo marmabhedibhiḥ |
indrajiccāpi saumitriṃ bibheda bahubhiḥ śaraiḥ
विभीषणः प्रहस्तं च प्रहस्तश्च विभीषणम् ।
खगपत्रैः शरैस्तीक्ष्णैरभ्यवर्षद्गतव्यथः
vibhīṣaṇaḥ prahastaṃ ca prahastaśca vibhīṣaṇam |
khagapatraiḥ śaraistīkṣṇairabhyavarṣadgatavyathaḥ
तेषां बलवतामासीन्महास्त्राणां समागमः ।
विव्यथुः सकला येन त्रयो लोकाश्चराचराः
teṣāṃ balavatāmāsīnmahāstrāṇāṃ samāgamaḥ |
vivyathuḥ sakalā yena trayo lokāścarācarāḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)