अध्याय 277: देवताओं का वानर रूप में अवतरण

ततो ब्रह्मर्षयः सर्वे सिद्धा देवर्षयस्तथा ।
हव्यवाहं पुरस्कृत्य ब्रह्माणं शरणं गताः

tato brahmarṣayaḥ sarve siddhā devarṣayastathā |
havyavāhaṃ puraskṛtya brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatāḥ

योसौ विश्रवसः पुत्रो दशग्रीवो महाबलः ।
अवध्यो वरदानेन कृतो भगवता पुरा

yosau viśravasaḥ putro daśagrīvo mahābalaḥ |
avadhyo varadānena kṛto bhagavatā purā

स बाधते प्रजाः सर्वा विप्रकारैर्महाबलः ।
ततो नस्त्रातु भगवान्नान्यस्त्राता हि विद्यते

sa bādhate prajāḥ sarvā viprakārairmahābalaḥ |
tato nastrātu bhagavānnānyastrātā hi vidyate

न स देवासुरैः शक्यो युद्धे जेतुं विभावसो ।
विहितं तत्रयत्कार्यमभितस्तस्य निग्रहः

na sa devāsuraiḥ śakyo yuddhe jetuṃ vibhāvaso |
vihitaṃ tatrayatkāryamabhitastasya nigrahaḥ

तदर्थमवतीर्णोऽसौ मन्नियोगाच्चतुर्भुजः ।
विष्णुः प्रहरतां श्रेष्ठः स तत्कर्म करिष्यति

tadarthamavatīrṇo'sau manniyogāccaturbhujaḥ |
viṣṇuḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ sa tatkarma kariṣyati

पितामहस्ततस्तेषां संनिधौ शक्रमब्रवीत् ।
सर्वैर्देवगणैः सार्धं संभव त्वं महीतले

pitāmahastatasteṣāṃ saṃnidhau śakramabravīt |
sarvairdevagaṇaiḥ sārdhaṃ saṃbhava tvaṃ mahītale

विष्णोः सहायानृक्षीषु वानरीषु च सर्वशः ।
जनयध्वं सुतान्वीरान्कामरूपबलान्वितान्

viṣṇoḥ sahāyānṛkṣīṣu vānarīṣu ca sarvaśaḥ |
janayadhvaṃ sutānvīrānkāmarūpabalānvitān

ते यथोक्ता भगवता तत्प्रतिश्रुत्य शासनम् ।
ससृजुर्देवगन्धर्वाः पुत्रान्वानररूपिणः

te yathoktā bhagavatā tatpratiśrutya śāsanam |
sasṛjurdevagandharvāḥ putrānvānararūpiṇaḥ

ततो भागानुभागेन देवगन्धर्वदानवाः ।
अवतर्तुं महीं सर्वे मन्त्रयामासुरञ्जसा

tato bhāgānubhāgena devagandharvadānavāḥ |
avatartuṃ mahīṃ sarve mantrayāmāsurañjasā

अवतेरुर्महीं स्वर्गादंशैश्च सहिताः सुराः ।
ऋषयश्च महात्मानः सिद्धाश्च सह किन्नरैः ।
चारणाश्चासृजन्घोरान्वानरान्वनचारिणः

avaterurmahīṃ svargādaṃśaiśca sahitāḥ surāḥ |
ṛṣayaśca mahātmānaḥ siddhāśca saha kinnaraiḥ |
cāraṇāścāsṛjanghorānvānarānvanacāriṇaḥ

यस्य देवस्य यद्रूपं वेषस्तेजश्च यद्विधम् ।
अजायन्त समास्तेन तस्य तस्य सुतास्तदा

yasya devasya yadrūpaṃ veṣastejaśca yadvidham |
ajāyanta samāstena tasya tasya sutāstadā

तेषां समक्षं गन्धर्वी दुन्दुभीं नाम नामतः ।
शशास वरदो देवो गच्छ कार्यार्थसिद्धये

teṣāṃ samakṣaṃ gandharvī dundubhīṃ nāma nāmataḥ |
śaśāsa varado devo gaccha kāryārthasiddhaye

पितामहवचः श्रुत्वा गन्धर्वी दुन्दुभी ततः ।
मन्थरा मानुषे लोके कुब्जा समभवत्तदा

pitāmahavacaḥ śrutvā gandharvī dundubhī tataḥ |
mantharā mānuṣe loke kubjā samabhavattadā

शक्रप्रभृतयश्चैव सर्वे ते सुरसत्तमाः ।
वानरर्क्षवरस्त्रीषु जनयामासुरात्मजान्

śakraprabhṛtayaścaiva sarve te surasattamāḥ |
vānararkṣavarastrīṣu janayāmāsurātmajān

तेऽन्ववर्तन्पितॄन्सर्वे यशसा च बलेन च ।
भेत्तारो गिरिशृङ्गाणां सालतालशिलायुधाः

te'nvavartanpitṝnsarve yaśasā ca balena ca |
bhettāro giriśṛṅgāṇāṃ sālatālaśilāyudhāḥ

वज्चसंहननाः सर्वेसर्वेऽमोघवलास्तथा ।
कामवीर्यबलाश्चैवसर्वे बुद्धिविशारदाः

vajcasaṃhananāḥ sarvesarve'moghavalāstathā |
kāmavīryabalāścaivasarve buddhiviśāradāḥ

नागायुतसमप्राणा वायुवेगसमा जवे ।
यथेच्छविनिपाताश्च केचिदत्र वनौकसः

nāgāyutasamaprāṇā vāyuvegasamā jave |
yathecchavinipātāśca kecidatra vanaukasaḥ

एवं विधाय तत्सर्वं भगवाँल्लोकभावनः ।
मन्थरां बोधयामास यद्यत्कार्यं त्वया तथा

evaṃ vidhāya tatsarvaṃ bhagavām̐llokabhāvanaḥ |
mantharāṃ bodhayāmāsa yadyatkāryaṃ tvayā tathā

सा तद्वच समाज्ञाय तथा चक्रे मनोजवा ।
इतश्चेतश्च गच्छन्ती वैरसंधुक्षणे रता

sā tadvaca samājñāya tathā cakre manojavā |
itaścetaśca gacchantī vairasaṃdhukṣaṇe ratā