अध्याय 259: द्वैतवन के मृग स्वप्न में आते हैं

दुर्योधनं मोक्षयित्वा पाण्डुपुत्रा महाबलाः ।
किमकार्षुर्वने तस्मिंस्तन्ममाख्यातुमर्हसि

duryodhanaṃ mokṣayitvā pāṇḍuputrā mahābalāḥ |
kimakārṣurvane tasmiṃstanmamākhyātumarhasi

ततः शयानं कौन्तेयं रात्रौ द्वैतवन मृगाः ।
स्वप्नान्ते दर्शयामासुर्बाष्पकण्ठा युधिष्ठिरम्

tataḥ śayānaṃ kaunteyaṃ rātrau dvaitavana mṛgāḥ |
svapnānte darśayāmāsurbāṣpakaṇṭhā yudhiṣṭhiram

तानब्रवीत्स राजेन्द्रो वेपमानान्कृताञ्जलीन् ।
ब्रूत यद्वक्तुकामाः स्थ के भवन्तः किमिष्यते

tānabravītsa rājendro vepamānānkṛtāñjalīn |
brūta yadvaktukāmāḥ stha ke bhavantaḥ kimiṣyate

एवमुक्ताः पाण्डवेन कौन्तेयेन यशस्विना ।
प्रत्यब्रुवन्मृगास्तत्रहतशेषा युधिष्ठिरम्

evamuktāḥ pāṇḍavena kaunteyena yaśasvinā |
pratyabruvanmṛgāstatrahataśeṣā yudhiṣṭhiram

वयं मृगा द्वैतवने हतशिष्टास्तु भारत ।
नोत्सीदेम महाराज क्रियतां वासपर्ययः

vayaṃ mṛgā dvaitavane hataśiṣṭāstu bhārata |
notsīdema mahārāja kriyatāṃ vāsaparyayaḥ

भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्व एवास्त्रकोविदाः ।
कुलान्यल्पावशिष्टानि कृतवन्तो वनौकसाम्

bhavanto bhrātaraḥ śūrāḥ sarva evāstrakovidāḥ |
kulānyalpāvaśiṣṭāni kṛtavanto vanaukasām

बीजभूता वयं केचिदवशिष्टा महामते ।
विवर्धेमहि राजेन्द्र प्रसादात्ते युधिष्ठिर

bījabhūtā vayaṃ kecidavaśiṣṭā mahāmate |
vivardhemahi rājendra prasādātte yudhiṣṭhira

तान्वेपमानान्वित्रस्तान्बीजमात्रावशेषितान् ।
मृगान्दृष्ट्वा सुदुःखार्तो धर्मराजो युधिष्ठिरः

tānvepamānānvitrastānbījamātrāvaśeṣitān |
mṛgāndṛṣṭvā suduḥkhārto dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ

तांस्तथेत्यब्रवीद्राजा सर्वभूतहिते रतः ।
यथा भवन्तो ब्रुवते करिष्यामि च तत्तथा

tāṃstathetyabravīdrājā sarvabhūtahite rataḥ |
yathā bhavanto bruvate kariṣyāmi ca tattathā

इत्येवं प्रतिबुद्धः स रात्र्यन्ते राजसत्तमः ।
अब्रवीत्सहितान्भ्रातॄन्दयापन्नो मृगान्प्रति

ityevaṃ pratibuddhaḥ sa rātryante rājasattamaḥ |
abravītsahitānbhrātṝndayāpanno mṛgānprati

उक्तो रात्रौ मृगैरस्मि स्वप्नान्ते हतशेषितैः ।
तनुभूताः स्म भद्रं ते दया नः क्रियतामिति

ukto rātrau mṛgairasmi svapnānte hataśeṣitaiḥ |
tanubhūtāḥ sma bhadraṃ te dayā naḥ kriyatāmiti

ते सत्यमाहुः कर्तव्या दयाऽस्माभिर्वनौकसाम् ।
साष्टमासं हि नो वर्षं यदेनानुपयुंक्ष्महे

te satyamāhuḥ kartavyā dayā'smābhirvanaukasām |
sāṣṭamāsaṃ hi no varṣaṃ yadenānupayuṃkṣmahe

पुनर्वहुमृगं रम्यं काम्यकं काननोत्तमम् ।
तत्रेमां वसतिं शिष्टां विहरन्तो रमेमहि

punarvahumṛgaṃ ramyaṃ kāmyakaṃ kānanottamam |
tatremāṃ vasatiṃ śiṣṭāṃ viharanto ramemahi

ततस्ते पाण्डवाः शीघ्रं प्रययुर्धर्मकोविदाः

tataste pāṇḍavāḥ śīghraṃ prayayurdharmakovidāḥ

ब्राह्मणैः सहिता राजन्ये च तत्रसहोषिताः ।
इन्द्रसेनादिभिश्चैव प्रेष्यैरनुगतास्तदा

brāhmaṇaiḥ sahitā rājanye ca tatrasahoṣitāḥ |
indrasenādibhiścaiva preṣyairanugatāstadā

ते यात्वा सुसुखैर्मार्गैः स्वन्नैः शुचिजलान्वितैः ।
ददृशुः काम्यकं पुण्यमाश्रमं तापसान्वितम्

te yātvā susukhairmārgaiḥ svannaiḥ śucijalānvitaiḥ |
dadṛśuḥ kāmyakaṃ puṇyamāśramaṃ tāpasānvitam

विविशुस्ते स्म कौरव्या वृता विप्रर्षभैस्तदा ।
तद्वनं भरतश्रेष्ठाः स्वर्गं सुकृतिनो यथा

viviśuste sma kauravyā vṛtā viprarṣabhaistadā |
tadvanaṃ bharataśreṣṭhāḥ svargaṃ sukṛtino yathā