अध्याय 257: यज्ञ सम्पन्न, भीम का उत्तर

ततस्तु शिल्पिनः सर्वं कृतमूर्चुर्नराधिपम् ।
विदुरश्च महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रे न्यवेदयत्

tatastu śilpinaḥ sarvaṃ kṛtamūrcurnarādhipam |
viduraśca mahāprājño dhṛtarāṣṭre nyavedayat

सज्जं क्रतुवरं राजन्कालप्राप्तं च भारत ।
सौवर्णं च कृतं सर्वं लाङ्गलं च महाधनम्

sajjaṃ kratuvaraṃ rājankālaprāptaṃ ca bhārata |
sauvarṇaṃ ca kṛtaṃ sarvaṃ lāṅgalaṃ ca mahādhanam

एवच्छ्रुत्वा नृपश्रेष्ठो धृतराष्ट्रो विशंपते ।
आज्ञापयामास नृपः क्रतुराजप्रवर्तनम्

evacchrutvā nṛpaśreṣṭho dhṛtarāṣṭro viśaṃpate |
ājñāpayāmāsa nṛpaḥ kraturājapravartanam

ततः प्रववृते यज्ञः प्रभूतार्थः सुसंस्कृतः ।
दीक्षितश्चापि गान्धारिर्यथाशास्त्रं यथाक्रमम्

tataḥ pravavṛte yajñaḥ prabhūtārthaḥ susaṃskṛtaḥ |
dīkṣitaścāpi gāndhāriryathāśāstraṃ yathākramam

प्रहृष्टो धृतराष्ट्रश्च विदुरश्च महायशाः ।
भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णो गान्धारी च यशस्विनी

prahṛṣṭo dhṛtarāṣṭraśca viduraśca mahāyaśāḥ |
bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ karṇo gāndhārī ca yaśasvinī

निमन्त्रणार्थं दूर्तांश्च प्रेषयामास शीघ्रगान् ।
पार्थिवानां च राजेन्द्र ब्राह्मणानां तथैव च

nimantraṇārthaṃ dūrtāṃśca preṣayāmāsa śīghragān |
pārthivānāṃ ca rājendra brāhmaṇānāṃ tathaiva ca

ते प्रयाता यथोद्दिष्टा दूतास्त्वरितवाहनाः ।
तत्र कचित्प्रयान्तं तु दूतं दुःशासनोऽब्रवीत्

te prayātā yathoddiṣṭā dūtāstvaritavāhanāḥ |
tatra kacitprayāntaṃ tu dūtaṃ duḥśāsano'bravīt

गच्छ द्वैतवनं शीघ्रं पाण्डवान्पापपूरुषान् ।
निमन्त्रय यथान्यायं विप्रांस्त स्मिन्वने तदा

gaccha dvaitavanaṃ śīghraṃ pāṇḍavānpāpapūruṣān |
nimantraya yathānyāyaṃ viprāṃsta sminvane tadā

स गत्वा पाण्डवान्सर्वानुवाचाभिप्रणम्य च ।
दुर्योधनो महाराज यजते नृपसत्तमः

sa gatvā pāṇḍavānsarvānuvācābhipraṇamya ca |
duryodhano mahārāja yajate nṛpasattamaḥ

स्ववीर्यार्जितमर्थौघमवाप्य कुरुसत्तमः ।
तत्र गच्छन्ति राजानो ब्राह्मणाश्च ततस्ततः

svavīryārjitamarthaughamavāpya kurusattamaḥ |
tatra gacchanti rājāno brāhmaṇāśca tatastataḥ

अहं तु प्रेषितो राजन्कौरवेण महात्मना ।
आमन्त्रयति वो राजा धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः ।
मनोभिलषितं राज्ञस्तं क्रतुं द्रष्टुमर्हथ

ahaṃ tu preṣito rājankauraveṇa mahātmanā |
āmantrayati vo rājā dhārtarāṣṭro janeśvaraḥ |
manobhilaṣitaṃ rājñastaṃ kratuṃ draṣṭumarhatha

ततो युधिष्ठिरो राजा तच्छ्रुत्वा दूतभाषितम् ।
अब्रवीन्नृपशार्दूलो दिष्ट्या राजा सुयोधनः ।
यजते क्रतुमुख्येन पूर्वेषां कीर्तिवर्धनः

tato yudhiṣṭhiro rājā tacchrutvā dūtabhāṣitam |
abravīnnṛpaśārdūlo diṣṭyā rājā suyodhanaḥ |
yajate kratumukhyena pūrveṣāṃ kīrtivardhanaḥ

वयमप्युपयास्यामो न त्विदानीं कथंचन ।
समयः परिपाल्यो नो यावद्वर्षं त्रयोदशम्

vayamapyupayāsyāmo na tvidānīṃ kathaṃcana |
samayaḥ paripālyo no yāvadvarṣaṃ trayodaśam

श्रुत्वैतद्धर्मराजस्य भीमो वचनमब्रवीत् ।
तदा तु नृपतिर्गन्ता धर्मराजो युधिष्ठिरः

śrutvaitaddharmarājasya bhīmo vacanamabravīt |
tadā tu nṛpatirgantā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ

अस्त्रशस्त्रप्रदीप्तेऽग्नौ यदा तं पातयिष्यति ।
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं रणसत्रे नराधिपः

astraśastrapradīpte'gnau yadā taṃ pātayiṣyati |
varṣātrayodaśādūrdhvaṃ raṇasatre narādhipaḥ

यदा क्रोधहविर्मोक्ता धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवः ।
आगन्तारस्तदा स्मेति वाच्यस्ते स सुयोधनः

yadā krodhahavirmoktā dhārtarāṣṭreṣu pāṇḍavaḥ |
āgantārastadā smeti vācyaste sa suyodhanaḥ

शेषास्तु पाण्डवा राजन्नैवोचुः किंचिदप्रियम् ।
दूतश्चापि यथावृत्तं धार्तराष्ट्रे न्यवेदयत्

śeṣāstu pāṇḍavā rājannaivocuḥ kiṃcidapriyam |
dūtaścāpi yathāvṛttaṃ dhārtarāṣṭre nyavedayat

अथाजग्मुर्नरश्रेष्ठा नानाजनपदेश्वराः ।
ब्राह्मणाश्च महाभाग धार्तराष्ट्रपुरं प्रति

athājagmurnaraśreṣṭhā nānājanapadeśvarāḥ |
brāhmaṇāśca mahābhāga dhārtarāṣṭrapuraṃ prati

ते त्वर्चिता यथाशास्त्रं यथाविधि यथाक्रमम् ।
मुदा परमया युक्ताः प्रीताश्चापि नरेश्वराः

te tvarcitā yathāśāstraṃ yathāvidhi yathākramam |
mudā paramayā yuktāḥ prītāścāpi nareśvarāḥ

धृतराष्ट्रोऽपि राजेन्द्र संवृतः सर्वकौरवैः ।
हर्षेण महता युक्तो विदुरं प्रत्यभाषत

dhṛtarāṣṭro'pi rājendra saṃvṛtaḥ sarvakauravaiḥ |
harṣeṇa mahatā yukto viduraṃ pratyabhāṣata

यथा सुखी जनः सर्वः क्षत्तः स्यादन्नसंयुतः ।
तुष्येत्तु यज्ञसदने तथा नीतिर्विधीयताम्

yathā sukhī janaḥ sarvaḥ kṣattaḥ syādannasaṃyutaḥ |
tuṣyettu yajñasadane tathā nītirvidhīyatām

विदुरस्तु तदाज्ञाय सर्ववर्णानरिंदम ।
यथा प्रमाणतो विद्वान्पूजयामास धर्मवित्

vidurastu tadājñāya sarvavarṇānariṃdama |
yathā pramāṇato vidvānpūjayāmāsa dharmavit

भक्ष्यपेयान्नपानेन माल्यैश्चापि सुगन्धिभिः ।
वासोभिर्विविधैश्चैव योजयामास हृष्टवत्

bhakṣyapeyānnapānena mālyaiścāpi sugandhibhiḥ |
vāsobhirvividhaiścaiva yojayāmāsa hṛṣṭavat

कृत्वा ह्यवभृथं वीरो यथाशास्त्रं यथाक्रमम् ।
सान्त्वयित्वा च राजेन्द्रो दत्त्वा च विविधं वसु ।
विसर्जयामास नपान्ब्राह्मणांश्च सहस्रशः

kṛtvā hyavabhṛthaṃ vīro yathāśāstraṃ yathākramam |
sāntvayitvā ca rājendro dattvā ca vividhaṃ vasu |
visarjayāmāsa napānbrāhmaṇāṃśca sahasraśaḥ

विसृज्यच नृपान्सर्वान्भ्रातृभिः परिवारितः ।
विवेश हास्तिनपुरं सहितः कर्णसौबलैः

visṛjyaca nṛpānsarvānbhrātṛbhiḥ parivāritaḥ |
viveśa hāstinapuraṃ sahitaḥ karṇasaubalaiḥ