अध्याय 256: दुर्योधन वैष्णव यज्ञ की योजना बनाता है

जित्वा तु पृथिवीं राजन्सूतपुत्रो जनाधिप ।
अब्रवीत्परवीरघ्नो दुर्योधनमिदं वचः

jitvā tu pṛthivīṃ rājansūtaputro janādhipa |
abravītparavīraghno duryodhanamidaṃ vacaḥ

दुर्योधन निबोधेदं यत्त्वां वक्ष्यामि कौरव ।
श्रुत्वा वाचं तथा सर्वं कर्तुमर्हस्यरिंदम

duryodhana nibodhedaṃ yattvāṃ vakṣyāmi kaurava |
śrutvā vācaṃ tathā sarvaṃ kartumarhasyariṃdama

तवाद्य पृथिवी वीर निःसपत्ना नृपोत्तम ।
तां पालय यथा शक्रो हतशत्रुर्महामनाः

tavādya pṛthivī vīra niḥsapatnā nṛpottama |
tāṃ pālaya yathā śakro hataśatrurmahāmanāḥ

एवमुक्तस्तु कर्णेन कर्णं राजाऽब्रवीत्पुनः ।
न किंचिद्दुर्लभं तस्य यस् त्वं पुरुषर्षभ

evamuktastu karṇena karṇaṃ rājā'bravītpunaḥ |
na kiṃciddurlabhaṃ tasya yas tvaṃ puruṣarṣabha

सहायश्चानुरक्तश्च मदर्थं च समुद्यतः ।
अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तं वै शृणु यथातथम्

sahāyaścānuraktaśca madarthaṃ ca samudyataḥ |
abhiprāyastu me kaścittaṃ vai śṛṇu yathātatham

राजसूयं पाण्डवस्य दृष्ट्वा क्रतुवरं तदा ।
कमम स्पृहा समुत्पन्ना तां संपादय सूतज

rājasūyaṃ pāṇḍavasya dṛṣṭvā kratuvaraṃ tadā |
kamama spṛhā samutpannā tāṃ saṃpādaya sūtaja

एवमुक्तस्ततः कर्णो राजानमिदमब्रवीत् ।
तवाद्य पृथिवीपाला वश्याः सर्वे नृपोत्तम

evamuktastataḥ karṇo rājānamidamabravīt |
tavādya pṛthivīpālā vaśyāḥ sarve nṛpottama

आहूयन्तां द्विजवराः संभाराश्च यथाविधि ।
संभ्रियन्तां कुरुश्रेष्ठ यज्ञोपकरणानि च

āhūyantāṃ dvijavarāḥ saṃbhārāśca yathāvidhi |
saṃbhriyantāṃ kuruśreṣṭha yajñopakaraṇāni ca

ऋत्विजश्च समाहूता यथोक्तं वेदपारगाः ।
क्रियां कुर्वन्तु ते राजन्यथाशास्त्रमरिंदम

ṛtvijaśca samāhūtā yathoktaṃ vedapāragāḥ |
kriyāṃ kurvantu te rājanyathāśāstramariṃdama

बह्वन्नपानसंयुक्तः सुसमृद्धगुणान्वितः ।
प्रवर्ततां महायज्ञस्तवापि भरतर्षभ

bahvannapānasaṃyuktaḥ susamṛddhaguṇānvitaḥ |
pravartatāṃ mahāyajñastavāpi bharatarṣabha

एवमुक्तस्तु कर्णेन धार्तराष्ट्रो विशांपते ।
पुरोहितं समानाय्य वचनं चेदमब्रवीत्

evamuktastu karṇena dhārtarāṣṭro viśāṃpate |
purohitaṃ samānāyya vacanaṃ cedamabravīt

राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं समाप्तवरदक्षिणम् ।
आहरस्व यथाशास्त्रं यथान्यायं यथाक्रमम्

rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ samāptavaradakṣiṇam |
āharasva yathāśāstraṃ yathānyāyaṃ yathākramam

स एवमुक्तो नृपतिमुवाच द्विजसत्तमः

sa evamukto nṛpatimuvāca dvijasattamaḥ

ब्राह्मणैः सहितो राजन्ये तत्रासन्समागताः ।
न स शक्यः क्रतुश्रेष्ठो जीवमाने युधिष्ठिरे ।
आहर्तुं कौरवश्रेष्ठ कुले तव नृपोत्तम

brāhmaṇaiḥ sahito rājanye tatrāsansamāgatāḥ |
na sa śakyaḥ kratuśreṣṭho jīvamāne yudhiṣṭhire |
āhartuṃ kauravaśreṣṭha kule tava nṛpottama

दीर्घायुर्जीवति च ते धृतराष्ट्रः पिता नृप ।
अतश्चापि विरुद्धस्ते क्रतुरेणष नृपोत्तमः

dīrghāyurjīvati ca te dhṛtarāṣṭraḥ pitā nṛpa |
ataścāpi viruddhaste kratureṇaṣa nṛpottamaḥ

अस्ति त्वन्यन्महत्सत्रं राजसूयसमं प्रभो ।
तेन त्वं यज राजेन्द्र शृणु चेदं वचो मम

asti tvanyanmahatsatraṃ rājasūyasamaṃ prabho |
tena tvaṃ yaja rājendra śṛṇu cedaṃ vaco mama

य इमे पृथिवीपालाः करदास्तव पार्थिव ।
ते करान्संप्रयच्छन्तु सुवर्णं च कृताकृतम्

ya ime pṛthivīpālāḥ karadāstava pārthiva |
te karānsaṃprayacchantu suvarṇaṃ ca kṛtākṛtam

तेन ते क्रियतामद्यलाङ्गलं नृपसत्तम ।
यज्ञवाटस् ते भूमिः कृष्यतां तेन भारत

tena te kriyatāmadyalāṅgalaṃ nṛpasattama |
yajñavāṭas te bhūmiḥ kṛṣyatāṃ tena bhārata

तत्र यज्ञो नृपश्रेष्टः प्रभूतान्नः सुसंस्कृतः ।
प्रवर्ततां यथान्यायं सर्वतो ह्यनिवारितः

tatra yajño nṛpaśreṣṭaḥ prabhūtānnaḥ susaṃskṛtaḥ |
pravartatāṃ yathānyāyaṃ sarvato hyanivāritaḥ

एष ते वैष्णवो नाम यज्ञः सत्पुरुषोचितः ।
एतेन नेष्टवान्कश्चिदृतेविष्णुं पुरातनम्

eṣa te vaiṣṇavo nāma yajñaḥ satpuruṣocitaḥ |
etena neṣṭavānkaścidṛteviṣṇuṃ purātanam

राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं स्पर्धत्येष महाक्रतुः ।
अस्माकं रोचते चैव श्रेयश्च तव भारत

rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ spardhatyeṣa mahākratuḥ |
asmākaṃ rocate caiva śreyaśca tava bhārata

निर्विघ्नश्च भवत्येष सफला स्यात्स्पृहा तव ।
तस्मादेष महाबाहो तव यज्ञः प्रवर्तताम्

nirvighnaśca bhavatyeṣa saphalā syātspṛhā tava |
tasmādeṣa mahābāho tava yajñaḥ pravartatām

एवमुकत्स्तु तैर्विप्रैर्धार्तराष्ट्रो महीपतिः ।
कर्णं च सौबलं चैव भ्रातॄश्चैवेदमब्रवीत्

evamukatstu tairviprairdhārtarāṣṭro mahīpatiḥ |
karṇaṃ ca saubalaṃ caiva bhrātṝścaivedamabravīt

रोचते मे वचः कृत्स्नं ब्राह्मणानां न संशयः ।
रोचते यदि युष्माकं तस्मात्प्रब्रूत माचिरम्

rocate me vacaḥ kṛtsnaṃ brāhmaṇānāṃ na saṃśayaḥ |
rocate yadi yuṣmākaṃ tasmātprabrūta māciram

एवमुक्तास्तु ते सर्वे तथेत्यूचुर्नराधिपम् ।
संदिदेश ततोराजाव्यापारस्थान्यथाक्रमम्

evamuktāstu te sarve tathetyūcurnarādhipam |
saṃdideśa tatorājāvyāpārasthānyathākramam

हलस्य करणे चापि व्यादिष्टाः सर्वशिल्पिनः ।
यथोक्तं च नृपश्रेष्ठ कृतं सर्वं यथाक्रमम्

halasya karaṇe cāpi vyādiṣṭāḥ sarvaśilpinaḥ |
yathoktaṃ ca nṛpaśreṣṭha kṛtaṃ sarvaṃ yathākramam