अध्याय 242: चित्रसेन के गन्धर्व कौरव सेना को खदेड़ते हैं

ततस्ते सहिताः सर्वे दुर्याधनमुपागमन् ।
अब्रुवंश्च महाराज यदूचुः कौरवं प्रति

tataste sahitāḥ sarve duryādhanamupāgaman |
abruvaṃśca mahārāja yadūcuḥ kauravaṃ prati

गन्धर्वैर्वारिते सैन्ये धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् ।
अमर्षपूर्णः सैन्यानि प्रत्यभाषत भारत

gandharvairvārite sainye dhārtarāṣṭraḥ pratāpavān |
amarṣapūrṇaḥ sainyāni pratyabhāṣata bhārata

शासतैनानधर्मज्ञान्मम विप्रियकारिणः ।
यदि प्रक्रीडते सर्वैर्देवैः सह शचीपतिः ।
वयमत्र यथा प्रीता क्रीडिष्यामो निरङ्कुशं

śāsatainānadharmajñānmama vipriyakāriṇaḥ |
yadi prakrīḍate sarvairdevaiḥ saha śacīpatiḥ |
vayamatra yathā prītā krīḍiṣyāmo niraṅkuśaṃ

दुर्योधनवचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रा महाबलाः ।
सर्व एवाभिसन्नद्धा योधाश्चापि सहस्रशः

duryodhanavacaḥ śrutvā dhārtarāṣṭrā mahābalāḥ |
sarva evābhisannaddhā yodhāścāpi sahasraśaḥ

ततः प्रमथ्य सर्वांस्तांस्तद्वनं विविशुर्बलात् ।
सिंहनादेन महता पूरयन्तो दिशो दश

tataḥ pramathya sarvāṃstāṃstadvanaṃ viviśurbalāt |
siṃhanādena mahatā pūrayanto diśo daśa

ततोऽपरैरवार्यन्त गन्धर्वैः कुरुसैनिकाः ।
साम्नैव रतत्र विक्रान्ता मा साहसमिति प्रभो

tato'parairavāryanta gandharvaiḥ kurusainikāḥ |
sāmnaiva ratatra vikrāntā mā sāhasamiti prabho

ते वार्यमाणा गन्धर्वैः साम्नैव वसुधायिप ।
ताननादृत्य गन्धर्वांस्तद्वनं विविशुर्महत्

te vāryamāṇā gandharvaiḥ sāmnaiva vasudhāyipa |
tānanādṛtya gandharvāṃstadvanaṃ viviśurmahat

यदि वाता न तिष्ठन्ति धार्तराष्ट्राः सराजकाः ।
ततस्ते खेचराः सर्वे चित्रसेने न्यवेदयन्

yadi vātā na tiṣṭhanti dhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥ |
tataste khecarāḥ sarve citrasene nyavedayan

गन्धर्वराजस्तान्सर्वानब्रवीत्कौरवान्प्रति ।
अनार्याञ्शासतेत्येतांश्चित्रसेनोऽत्यमर्षणः

gandharvarājastānsarvānabravītkauravānprati |
anāryāñśāsatetyetāṃścitraseno'tyamarṣaṇaḥ

अनुज्ञाताश्च गन्धर्वाश्चित्रसेनेन भारत ।
प्रगृहीतायुधाः सर्वे धार्तराष्ट्रानभिद्रवन्

anujñātāśca gandharvāścitrasenena bhārata |
pragṛhītāyudhāḥ sarve dhārtarāṣṭrānabhidravan

तान्दृष्ट्वाऽऽपततः शीघ्रान्गन्धर्वानुद्यतायुधान् ।
प्राद्रवंस्ते दिशः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः

tāndṛṣṭvā''patataḥ śīghrāngandharvānudyatāyudhān |
prādravaṃste diśaḥ sarve dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ

तान्दृष्ट्वा द्रवतः सर्वान्धार्तराष्ट्रान्पराङ्मुखान् ।
राधेयस्तु तदा वीरो नासीत्तत्रपराङ्मुखः

tāndṛṣṭvā dravataḥ sarvāndhārtarāṣṭrānparāṅmukhān |
rādheyastu tadā vīro nāsīttatraparāṅmukhaḥ

आपतन्तीं तु संप्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम् ।
महता शरवर्षेण राधेयः प्रत्यवारयत्

āpatantīṃ tu saṃprekṣya gandharvāṇāṃ mahācamūm |
mahatā śaravarṣeṇa rādheyaḥ pratyavārayat

क्षुरप्रैर्विशिखैर्भल्लैर्वत्सदन्तैस्तथाऽऽयसैः ।
गन्धर्वाञ्शतशोऽभिघ्नँल्लघुत्वात्सूतनन्दनः

kṣuraprairviśikhairbhallairvatsadantaistathā''yasaiḥ |
gandharvāñśataśo'bhighnam̐llaghutvātsūtanandanaḥ

पातयन्नुत्तमाङ्गानि गन्धर्वाणां महारथः ।
क्षणएन व्यधमत्सर्वां चित्रसेनस्य वाहिनीम्

pātayannuttamāṅgāni gandharvāṇāṃ mahārathaḥ |
kṣaṇaena vyadhamatsarvāṃ citrasenasya vāhinīm

ते वध्यमाना गन्धर्वाः सूतपुत्रेण धीमता ।
भूय एवाभ्यवर्तन्त शततशोऽथ सहस्रशः

te vadhyamānā gandharvāḥ sūtaputreṇa dhīmatā |
bhūya evābhyavartanta śatataśo'tha sahasraśaḥ

गन्धर्वभूता पृथिवी क्षणेन समपद्यत ।
आपतद्भिर्महावेगैश्चित्रसेनस्य सैनिकैः

gandharvabhūtā pṛthivī kṣaṇena samapadyata |
āpatadbhirmahāvegaiścitrasenasya sainikaiḥ

अथ दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः ।
दुःशासनो विकर्णश्च ये चान्ये धृतराष्ट्रजाः ।
न्यहनंस्तत्तदा सैन्यं रथैर्गरुडनिःखनैः

atha duryodhano rājā śakuniścāpi saubalaḥ |
duḥśāsano vikarṇaśca ye cānye dhṛtarāṣṭrajāḥ |
nyahanaṃstattadā sainyaṃ rathairgaruḍaniḥkhanaiḥ

सैन्यमायोधितं दृष्ट्वाकर्णो राजन्न मृष्यत

sainyamāyodhitaṃ dṛṣṭvākarṇo rājanna mṛṣyata

महता रथसङ्घेन रथचारेण चाप्युत ।
वैकर्तनं परीप्सन्तो गन्धर्वाः प्रत्यवारयन् ।
ततः संन्यपतन्सर्वे गन्धर्वाः कौरवं प्रति

mahatā rathasaṅghena rathacāreṇa cāpyuta |
vaikartanaṃ parīpsanto gandharvāḥ pratyavārayan |
tataḥ saṃnyapatansarve gandharvāḥ kauravaṃ prati

तदा सुतुमुलं युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।
ततस्ते मृदवोऽभूवनगन्धर्वाः शरपीडिताः

tadā sutumulaṃ yuddhamabhavadromaharṣaṇam |
tataste mṛdavo'bhūvanagandharvāḥ śarapīḍitāḥ

उच्चुक्रुशुश्च कौरव्यागन्धर्वान्प्रेक्ष्य पीडितान्

uccukruśuśca kauravyāgandharvānprekṣya pīḍitān

गन्धर्वांस्त्रासितान्दृष्ट्वा चित्रसेनो ह्यमर्षणः ।
उत्पपातासनात्क्रुद्धो वधे तेषां समाहितः

gandharvāṃstrāsitāndṛṣṭvā citraseno hyamarṣaṇaḥ |
utpapātāsanātkruddho vadhe teṣāṃ samāhitaḥ

ततो मायास्त्रमास्थाय युयुधे चित्रमार्गवित् ।
वियत्संछादयामास न ववौ तत्र मारुतः

tato māyāstramāsthāya yuyudhe citramārgavit |
viyatsaṃchādayāmāsa na vavau tatra mārutaḥ

हस्त्यारोहा हताः पेतुर्हस्तिभिः सह भारत ।
हयारोहाः सह हयै रथैश्च रथिनस्तदा

hastyārohā hatāḥ peturhastibhiḥ saha bhārata |
hayārohāḥ saha hayai rathaiśca rathinastadā

पत्तयश्च तथापेतुर्विशस्ताः शरवृष्टिभिः ।
तयाऽमुह्यन्त कौरव्याश्चित्रसेनस्य मायया

pattayaśca tathāpeturviśastāḥ śaravṛṣṭibhiḥ |
tayā'muhyanta kauravyāścitrasenasya māyayā

एकैको हि तदा योधो धार्तारष्ट्रस्य भारत ।
पर्यवार्यत गन्धर्वैर्दशभिर्दशभिर्युधि

ekaiko hi tadā yodho dhārtāraṣṭrasya bhārata |
paryavāryata gandharvairdaśabhirdaśabhiryudhi

ततः संपीड्यमानास्ते बलेन महता तदा ।
प्राद्रवन्त रणे भीता यत्रराजा युधिष्ठिरः

tataḥ saṃpīḍyamānāste balena mahatā tadā |
prādravanta raṇe bhītā yatrarājā yudhiṣṭhiraḥ

भज्यमानेष्वनीकेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वशः ।
कर्णो वैकर्तनो राजंस्तस्थौ गिरिरिवाचलः

bhajyamāneṣvanīkeṣu dhārtarāṣṭreṣu sarvaśaḥ |
karṇo vaikartano rājaṃstasthau giririvācalaḥ

दुर्योधनश्च तेजस्वी शकुनिश्चापि सौबलः ।
गन्धर्वान्योधयामासुः समरे भृशविक्षताः

duryodhanaśca tejasvī śakuniścāpi saubalaḥ |
gandharvānyodhayāmāsuḥ samare bhṛśavikṣatāḥ

सर्व एव तु गन्धर्वाः शतशोऽथ सहस्रशः ।
जिघांसमानाः संरब्धाः कर्णमभ्यद्रवत्रणे

sarva eva tu gandharvāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ |
jighāṃsamānāḥ saṃrabdhāḥ karṇamabhyadravatraṇe

असिभिः पट्टसैः शूलैर्गदाभिश्च महाबलाः ।
सूतपुत्रं जिघांसन्तः समन्तात्पर्यवारयन्

asibhiḥ paṭṭasaiḥ śūlairgadābhiśca mahābalāḥ |
sūtaputraṃ jighāṃsantaḥ samantātparyavārayan

अन्येऽस्य युगमच्छिन्दन्ध्वजमन्ये न्यपातयन् ।
ईषामन्ये हयानन्ये सूतमन्ये न्यपातयन्

anye'sya yugamacchindandhvajamanye nyapātayan |
īṣāmanye hayānanye sūtamanye nyapātayan

अन्ये च्छत्रं वरूथं च बन्धुरं च तथा परे ।
अन्ये संचूर्णयामासुश्छत्रे चाक्षौ तथा परे

anye cchatraṃ varūthaṃ ca bandhuraṃ ca tathā pare |
anye saṃcūrṇayāmāsuśchatre cākṣau tathā pare

गन्धर्वा बहुसाहस्रास्तिलशो व्यधमन्रथम् ॥
ततो रथादवप्लुत्य सूतपुत्रोऽसिचर्मभृत् ।

gandharvā bahusāhasrāstilaśo vyadhamanratham ||
tato rathādavaplutya sūtaputro'sicarmabhṛt |

अंसावलम्बितधनुर्धावमानो महाबलः ।
विकर्णरथमास्थाय मोक्षायाश्वानचोदयत्

aṃsāvalambitadhanurdhāvamāno mahābalaḥ |
vikarṇarathamāsthāya mokṣāyāśvānacodayat