अध्याय 241: गन्धर्व दुर्योधन को सरोवर से रोकते हैं

अथ दुर्योधनो राजा तत्रतत्र वने वसन् ।
जगाम घोषानभितस्तत्र चक्रे निवेशनम्

atha duryodhano rājā tatratatra vane vasan |
jagāma ghoṣānabhitastatra cakre niveśanam

रमणीये समाज्ञाते सोदके समहीरुहे ।
देशे सर्वगुणोपेते चक्रुरावसथान्नराः

ramaṇīye samājñāte sodake samahīruhe |
deśe sarvaguṇopete cakrurāvasathānnarāḥ

तथैव तत्समीपस्थान्पृथगावसथान्बहून् ।
कर्णस्य शकुनेश्चैव भ्रातॄणां चैव सर्वशः

tathaiva tatsamīpasthānpṛthagāvasathānbahūn |
karṇasya śakuneścaiva bhrātṝṇāṃ caiva sarvaśaḥ

पश्यन्तस्ते तदा गावः शतशोऽथ सहस्रशः ।
अङ्कर्लक्षैश्च ताः सर्वा लक्षयामास पार्थिवः

paśyantaste tadā gāvaḥ śataśo'tha sahasraśaḥ |
aṅkarlakṣaiśca tāḥ sarvā lakṣayāmāsa pārthivaḥ

अङ्कयामास वत्सांश्च जज्ञे चोपसृतांस्त्वपि ।
बालवत्साश्च यां गावः कालयामास ता अपि

aṅkayāmāsa vatsāṃśca jajñe copasṛtāṃstvapi |
bālavatsāśca yāṃ gāvaḥ kālayāmāsa tā api

अथ स स्मारणं कृत्वा लक्षयित्वा त्रिहायनान् ।
वृतो गोपालकैः प्रीतो व्याहरत्कुरुनन्दनः

atha sa smāraṇaṃ kṛtvā lakṣayitvā trihāyanān |
vṛto gopālakaiḥ prīto vyāharatkurunandanaḥ

स च पौरजनः सर्वः सर्वः सैनिकाश्च सहस्रशः ।
यथोपजोषं चिक्रीडुर्वने तस्मिन्यथाऽमराः

sa ca paurajanaḥ sarvaḥ sarvaḥ sainikāśca sahasraśaḥ |
yathopajoṣaṃ cikrīḍurvane tasminyathā'marāḥ

ततोऽध्वगमनाच्छ्रान्तं कुशला नृत्यवादितैः ।
धार्तराष्ट्रमुपातिष्ठन्कन्याश्चैव स्वलंकृताः

tato'dhvagamanācchrāntaṃ kuśalā nṛtyavāditaiḥ |
dhārtarāṣṭramupātiṣṭhankanyāścaiva svalaṃkṛtāḥ

स स्त्रीगणवृतो राजा प्रहृष्टः प्रददौ वसु ।
तेभ्यो यथार्हमन्नानि पानानि विविधानि च

sa strīgaṇavṛto rājā prahṛṣṭaḥ pradadau vasu |
tebhyo yathārhamannāni pānāni vividhāni ca

ततस्ते सहिताः सर्वे तरक्षून्महिषान्मृगान् ।
गवयर्क्षवराहांश्च समन्तात्पर्यवारयन्

tataste sahitāḥ sarve tarakṣūnmahiṣānmṛgān |
gavayarkṣavarāhāṃśca samantātparyavārayan

स ताञ्छरैर्विनिर्भिद्य गजांश्च सुबहून्वने ।
रमणीयेषु देशेषु ग्राहयामास वै मृगान्

sa tāñcharairvinirbhidya gajāṃśca subahūnvane |
ramaṇīyeṣu deśeṣu grāhayāmāsa vai mṛgān

गोरसानुपयुञ्जान उपभोगांशच् भारत ।
पश्यन्स रमणीयानि वनान्युपवनानि च

gorasānupayuñjāna upabhogāṃśac bhārata |
paśyansa ramaṇīyāni vanānyupavanāni ca

मत्तभ्रमरजुष्टानि बर्हिणाभिरुतानि च ।
अगच्छदानुपूर्व्येण पुण्यं द्वैतवनं सरः

mattabhramarajuṣṭāni barhiṇābhirutāni ca |
agacchadānupūrvyeṇa puṇyaṃ dvaitavanaṃ saraḥ

मत्तभ्रमरसंजुष्टं नीलकण्ठरवाकुलम् ।
सप्तच्छदसमाकीर्णं पुन्नागवकुलैर्युतम्

mattabhramarasaṃjuṣṭaṃ nīlakaṇṭharavākulam |
saptacchadasamākīrṇaṃ punnāgavakulairyutam

ऋद्ध्या परमया युक्तो महेन्द्र इव वज्रभृत् ।
यदृच्छया च तत्रस्थो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

ṛddhyā paramayā yukto mahendra iva vajrabhṛt |
yadṛcchayā ca tatrastho dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ

ईजे राजर्षियज्ञेन साद्यस्केन विशांपते ।
दिव्येन विधिना चैव वन्येन कुरुसत्तम

īje rājarṣiyajñena sādyaskena viśāṃpate |
divyena vidhinā caiva vanyena kurusattama

विद्वद्भिः सहितो धीमान्ब्राह्मणैर्वनवासिभिः ।
कृत्वा निवेशमभितः सरसस्तस्य कौरव ।
द्रौपद्या सहितो धीमान्धर्मपत्न्या नराधिपः

vidvadbhiḥ sahito dhīmānbrāhmaṇairvanavāsibhiḥ |
kṛtvā niveśamabhitaḥ sarasastasya kaurava |
draupadyā sahito dhīmāndharmapatnyā narādhipaḥ

ततो दुर्योधनः प्रेष्यानादिदेश सहानुजः ।
आक्रीडावसथाञ्शीघ्रं कुरुध्वं सरसोऽभितः

tato duryodhanaḥ preṣyānādideśa sahānujaḥ |
ākrīḍāvasathāñśīghraṃ kurudhvaṃ saraso'bhitaḥ

ते तथेत्येव कौरव्यमुक्त्वा वचनकारिणः ।
चिकीर्षन्तस्तदाक्रीडाञ्जग्मुर्द्वैतवनं सरः

te tathetyeva kauravyamuktvā vacanakāriṇaḥ |
cikīrṣantastadākrīḍāñjagmurdvaitavanaṃ saraḥ

सेनाग्र्यं धार्तराष्ट्रस् प्राप्तं द्वैतवनं सरः

senāgryaṃ dhārtarāṣṭras prāptaṃ dvaitavanaṃ saraḥ

प्रविशन्तं वनद्वारि गन्धर्वाः समवारयन् ।
तत्र गन्धऱ्वराजो वै पूर्वमेव विशांपते ।
कुबेरभवनाद्राजन्नाजगाम गणावृतः

praviśantaṃ vanadvāri gandharvāḥ samavārayan |
tatra gandhaṟvarājo vai pūrvameva viśāṃpate |
kuberabhavanādrājannājagāma gaṇāvṛtaḥ

गणैरप्सरसां चैव त्रिदशानां तथाऽऽत्मजैः ।
विहारशीलैः क्रीडार्थं तेन तत्संवृतं सरः

gaṇairapsarasāṃ caiva tridaśānāṃ tathā''tmajaiḥ |
vihāraśīlaiḥ krīḍārthaṃ tena tatsaṃvṛtaṃ saraḥ

तेन तत्संवृतं दृष्ट्वा ते राजपरिचारकाः ।
प्रतिजग्मुस्ततो राजन्यत्र दुर्योधनो नृपः

tena tatsaṃvṛtaṃ dṛṣṭvā te rājaparicārakāḥ |
pratijagmustato rājanyatra duryodhano nṛpaḥ

स तु तेषां वचः श्रुत्वा सैनिकान्युद्धदुर्मदान् ।
प्रेषयामास कौरव्य उत्सारयत तानिति

sa tu teṣāṃ vacaḥ śrutvā sainikānyuddhadurmadān |
preṣayāmāsa kauravya utsārayata tāniti

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राज्ञः सेनाग्रयायिनः ।
सरो द्वैनवनं गत्वा गन्धर्वानिदमब्रुवन्

tasya tadvacanaṃ śrutvā rājñaḥ senāgrayāyinaḥ |
saro dvainavanaṃ gatvā gandharvānidamabruvan

राजा दुर्योधनो नाम धृतराष्ट्रसुतो बली ।
चिक्रीडिषुरिहायाति तदर्थमपसर्पत

rājā duryodhano nāma dhṛtarāṣṭrasuto balī |
cikrīḍiṣurihāyāti tadarthamapasarpata

एवमुक्तास्तु गन्धर्वाः रप्रहसन्तो विशांमपते ।
प्रत्यब्रुवंस्तान्पुरुषानिदं हि परुषं वचः

evamuktāstu gandharvāḥ raprahasanto viśāṃmapate |
pratyabruvaṃstānpuruṣānidaṃ hi paruṣaṃ vacaḥ

न चेतयति वो राजा मन्दबुद्धिः सुयोधनः ।
योऽस्मानाज्ञापयत्येवं वश्यानिव दिवौकसः

na cetayati vo rājā mandabuddhiḥ suyodhanaḥ |
yo'smānājñāpayatyevaṃ vaśyāniva divaukasaḥ

यूयं मुमूर्षवश्चापि मन्दप्रज्ञा न संशयः ।
ये तस् वचनादेवमस्मान्ब्रूथ विचेतसः

yūyaṃ mumūrṣavaścāpi mandaprajñā na saṃśayaḥ |
ye tas vacanādevamasmānbrūtha vicetasaḥ

गच्छध्वं त्वरिताः सर्वे यत्र राजा स कौरवः ।
न चेदद्यैव गच्छध्वं धर्मराजनिवेशनम्

gacchadhvaṃ tvaritāḥ sarve yatra rājā sa kauravaḥ |
na cedadyaiva gacchadhvaṃ dharmarājaniveśanam

एवमुक्तास्तु गन्धर्वै राज्ञः सेनाग्रयायिनः ।
संप्राद्रवन्यतो राजा धृतराष्ट्रसुतोऽभवत्

evamuktāstu gandharvai rājñaḥ senāgrayāyinaḥ |
saṃprādravanyato rājā dhṛtarāṣṭrasuto'bhavat