अध्याय 240: धृतराष्ट्र अनमने मन से घोषयात्रा की अनुमति देते हैं

धृतराष्ट्रं ततः सर्वेददृशुर्जनमेजय ।
दृष्ट्वा सुखमथो राज्ञः पृष्टा राज्ञा च भारत

dhṛtarāṣṭraṃ tataḥ sarvedadṛśurjanamejaya |
dṛṣṭvā sukhamatho rājñaḥ pṛṣṭā rājñā ca bhārata

ततस्तैर्विहितः पूर्वं संगवो नाम वल्लवः ।
समीपस्थास्तदा गावो धृतराष्ट्रे न्यवेदयत्

tatastairvihitaḥ pūrvaṃ saṃgavo nāma vallavaḥ |
samīpasthāstadā gāvo dhṛtarāṣṭre nyavedayat

अनन्तरं च राधेयः शकुनिश्च विशांपते ।
आहतुः पार्थिवश्रेष्ठं धृतराष्ट्रं जनाधिपम्

anantaraṃ ca rādheyaḥ śakuniśca viśāṃpate |
āhatuḥ pārthivaśreṣṭhaṃ dhṛtarāṣṭraṃ janādhipam

रमणीयेषु देशेषु घोषाः संप्रति कौरव ।
स्मारणे समयः प्राप्तो वत्सानामपि चाङ्कनम्

ramaṇīyeṣu deśeṣu ghoṣāḥ saṃprati kaurava |
smāraṇe samayaḥ prāpto vatsānāmapi cāṅkanam

मृगया चोचिता राजन्नस्मिन्काले सुतस्यते ।
दुर्योधनस्य गमनं त्वमनुज्ञातुमर्हसि

mṛgayā cocitā rājannasminkāle sutasyate |
duryodhanasya gamanaṃ tvamanujñātumarhasi

मृगया शोभना तात गवां हि समवेक्षणम् ।
विस्रम्भस्तु न गन्तव्यो वल्लवानामिति स्मरे

mṛgayā śobhanā tāta gavāṃ hi samavekṣaṇam |
visrambhastu na gantavyo vallavānāmiti smare

ते तु तत्रनरव्याघ्राः समीप इति नः श्रुतम् ।
अतो नाभ्यनुजानामि गमनं तत्र वः स्वयम्

te tu tatranaravyāghrāḥ samīpa iti naḥ śrutam |
ato nābhyanujānāmi gamanaṃ tatra vaḥ svayam

छद्मना निर्जितास्ते तु कर्शिताश्च महावने ।
तपोनित्याश्च राधेय समर्थाश्च महारथाः

chadmanā nirjitāste tu karśitāśca mahāvane |
taponityāśca rādheya samarthāśca mahārathāḥ

धर्मराजो न संक्रुद्ध्येद्भीमसेनस्त्वमर्षणः ।
यज्ञसेनस् दुहिता तेज एवतु केवलम्

dharmarājo na saṃkruddhyedbhīmasenastvamarṣaṇaḥ |
yajñasenas duhitā teja evatu kevalam

यूयंचाप्यपराध्येयुर्दर्पमोहसमन्विताः ।
ततो विनिर्दहेयुस्ते तपसा हि समन्विताः

yūyaṃcāpyaparādhyeyurdarpamohasamanvitāḥ |
tato vinirdaheyuste tapasā hi samanvitāḥ

अथवा सायुधावीरा मन्युनाऽभिपरिप्लुताः ।
सहिता बद्धनिस्त्रिशा दहेयुः शस्त्रतेजसा

athavā sāyudhāvīrā manyunā'bhipariplutāḥ |
sahitā baddhanistriśā daheyuḥ śastratejasā

अथ यूयं बहुत्वात्तान्नारभध्वं कथंचन ।
अनार्यं परमं तत्स्यादशक्यं तच्च वै मतम्

atha yūyaṃ bahutvāttānnārabhadhvaṃ kathaṃcana |
anāryaṃ paramaṃ tatsyādaśakyaṃ tacca vai matam

उषितो हि महाबाहुरिन्द्रलोके धनंजयः ।
दिव्यान्यस्त्राण्यवाप्याथ ततः प्रत्यागतो वनं

uṣito hi mahābāhurindraloke dhanaṃjayaḥ |
divyānyastrāṇyavāpyātha tataḥ pratyāgato vanaṃ

अकृतास्त्रेण पृथिवी जिता बीभत्सुना पुरा ।
किं पुनः सकृतास्त्रोऽद्य न हन्याद्वो महारथः

akṛtāstreṇa pṛthivī jitā bībhatsunā purā |
kiṃ punaḥ sakṛtāstro'dya na hanyādvo mahārathaḥ

अथवा मद्वचः श्रुत्वा तत्र यत्ता भविष्यथ ।
उद्विग्रवासा विस्रब्धा दुःखं तत्रगमिष्यथ

athavā madvacaḥ śrutvā tatra yattā bhaviṣyatha |
udvigravāsā visrabdhā duḥkhaṃ tatragamiṣyatha

अथवा सैनिकाः केचिदपकुर्युर्युधिष्ठिरे ।
तदबुद्धिकृतंकर्म दोषमुत्पादयेच्च वः

athavā sainikāḥ kecidapakuryuryudhiṣṭhire |
tadabuddhikṛtaṃkarma doṣamutpādayecca vaḥ

तस्मादन्ये नरा यान्तु स्मारणायाप्तकारिणः ।
न स्वयं तत्रगमनं रोचये तव भारत

tasmādanye narā yāntu smāraṇāyāptakāriṇaḥ |
na svayaṃ tatragamanaṃ rocaye tava bhārata

धर्मज्ञः पाण्डवो ज्येष्ठः प्रतिज्ञातं च संसदि ।
तेन द्वादशवर्षाणि वस्तव्यानीति भारत

dharmajñaḥ pāṇḍavo jyeṣṭhaḥ pratijñātaṃ ca saṃsadi |
tena dvādaśavarṣāṇi vastavyānīti bhārata

अनुवृत्ताश्च रतं सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः ।
युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो न नः कोपं करिष्यति

anuvṛttāśca rataṃ sarve pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ |
yudhiṣṭhirastu kaunteyo na naḥ kopaṃ kariṣyati

मृगयां चैव नो गन्तुमिच्छा संवर्धते भृशम् ।
स्मारणं तु चिकीर्षामो न तु पाण्डवदर्सनम्

mṛgayāṃ caiva no gantumicchā saṃvardhate bhṛśam |
smāraṇaṃ tu cikīrṣāmo na tu pāṇḍavadarsanam

न चानार्यसमाचारः कश्चित्तत्र भविष्यति ।
न च तत्र गमिष्यामो यत्र तेषां प्रतिश्रयः

na cānāryasamācāraḥ kaścittatra bhaviṣyati |
na ca tatra gamiṣyāmo yatra teṣāṃ pratiśrayaḥ

एवमुक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
दुर्योधनं सहामात्यमनुजज्ञे न कामतः

evamuktaḥ śakuninā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ |
duryodhanaṃ sahāmātyamanujajñe na kāmataḥ

अनुज्ञातस्तु गान्धारिः कर्णेन सहितस्तदा ।
निर्ययौ भरतश्रेष्ठो बलेन महता वृतः

anujñātastu gāndhāriḥ karṇena sahitastadā |
niryayau bharataśreṣṭho balena mahatā vṛtaḥ

दुःशासनेन च तथा सौबलेन च धीमता ।
संवृतो भ्रातृभिश्चान्यैः स्त्रीभिश्चापि सहस्रशः

duḥśāsanena ca tathā saubalena ca dhīmatā |
saṃvṛto bhrātṛbhiścānyaiḥ strībhiścāpi sahasraśaḥ

तं निर्यान्तं महाबाहुं द्रष्टुं द्वैतवनं सरः ।
पौराश्चानुययुः सर्वेसहदारा वनं च तत्

taṃ niryāntaṃ mahābāhuṃ draṣṭuṃ dvaitavanaṃ saraḥ |
paurāścānuyayuḥ sarvesahadārā vanaṃ ca tat

अष्टौ रथसहस्राणि त्रीणि नागायुतानि च ।
पत्तयो बहुसाहस्रा हयाश्च नवतिः शताः

aṣṭau rathasahasrāṇi trīṇi nāgāyutāni ca |
pattayo bahusāhasrā hayāśca navatiḥ śatāḥ

शकटापणवेशाश्च वणिजो वन्दिनस्तथा ।
नराश्च मृगयाशीलाः शतशोऽथ सहस्रशः

śakaṭāpaṇaveśāśca vaṇijo vandinastathā |
narāśca mṛgayāśīlāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ

ततः प्रयाणे नृपतेः सुमहानभवत्स्वनः ।
प्रावृषीव महावायोरुत्थितस्य विशांपते

tataḥ prayāṇe nṛpateḥ sumahānabhavatsvanaḥ |
prāvṛṣīva mahāvāyorutthitasya viśāṃpate

गव्यूतिमात्रेन्यवसद्राजा दुर्योधनस्तदा ।
प्रयातो वाहनैः सर्वैस्ततो द्वैतवनं सरः

gavyūtimātrenyavasadrājā duryodhanastadā |
prayāto vāhanaiḥ sarvaistato dvaitavanaṃ saraḥ