अध्याय 238: कर्ण और शकुनि द्वैतवन चलने को उकसाते हैं

धृतराष्ट्रस्य तद्वाक्यं निशम्य शकुनिस्तदा ।
दुर्योधनमिदं काले कर्णेन सहितोऽब्रवीत्

dhṛtarāṣṭrasya tadvākyaṃ niśamya śakunistadā |
duryodhanamidaṃ kāle karṇena sahito'bravīt

प्रव्राज्य पाण्डवान्वीरान्स्वेन वीर्येण भारत ।
भुङ्क्ष्वेमां पृथिवीमेको दिवि शम्बरहायथा

pravrājya pāṇḍavānvīrānsvena vīryeṇa bhārata |
bhuṅkṣvemāṃ pṛthivīmeko divi śambarahāyathā

तवाद्यपृथिवी राजन्नखिला सागराम्बरा ।
सपर्वतवनाकारा सहस्थावरजङ्गमा

tavādyapṛthivī rājannakhilā sāgarāmbarā |
saparvatavanākārā sahasthāvarajaṅgamā

प्राच्याश्च दाक्षिणात्याश्च पतीच्योदीच्यवासिनः ।
कृताः करप्रदाः सर्वे राजानस्ते नाराधिप

prācyāśca dākṣiṇātyāśca patīcyodīcyavāsinaḥ |
kṛtāḥ karapradāḥ sarve rājānaste nārādhipa

या हि सा दीप्यमानेव पाण्डवान्भजते पुरा ।
साऽद्यलक्ष्मीस्त्वया राजन्नवाप्ता भ्रातृभिः सह

yā hi sā dīpyamāneva pāṇḍavānbhajate purā |
sā'dyalakṣmīstvayā rājannavāptā bhrātṛbhiḥ saha

इन्द्रप्रस्थगते यां तां दीप्यमानां युधिष्ठिरे ।
अपश्याम श्रियं राजन्सुचिरं शोककर्शिताः

indraprasthagate yāṃ tāṃ dīpyamānāṃ yudhiṣṭhire |
apaśyāma śriyaṃ rājansuciraṃ śokakarśitāḥ

सा तु बुद्धिबलेनेयं राज्ञस्तस्मात्तथाविधात् ।
त्वयाक्षिप्ता महाबाहो दीप्यमानेव दृश्यते

sā tu buddhibaleneyaṃ rājñastasmāttathāvidhāt |
tvayākṣiptā mahābāho dīpyamāneva dṛśyate

तथैव तव राजेन्द्रराजानः परवीरहन् ।
शासनेऽधिष्ठिताः सर्वेकिं कुर्म इति वादिनः

tathaiva tava rājendrarājānaḥ paravīrahan |
śāsane'dhiṣṭhitāḥ sarvekiṃ kurma iti vādinaḥ

ते वयं पृथिवी राजन्निखिला सागराम्बरा ।
सपर्वतवना देवी सग्रामनगराकरा

te vayaṃ pṛthivī rājannikhilā sāgarāmbarā |
saparvatavanā devī sagrāmanagarākarā

नानावनोद्देशवती पत्तनैरुपशोभिता ।
नानाजनपदाकीर्णा स्फीतराष्ट्रा महाहला

nānāvanoddeśavatī pattanairupaśobhitā |
nānājanapadākīrṇā sphītarāṣṭrā mahāhalā

नन्द्यमानो द्विजै राजन्भासि नक्षत्रराडिव ।
पौरुषाद्दिवि देवेषु भ्राजसे रश्मिवानिव

nandyamāno dvijai rājanbhāsi nakṣatrarāḍiva |
pauruṣāddivi deveṣu bhrājase raśmivāniva

रुद्रैरिव यमो राजा मरुद्भिरिव वासवः ।
कुरुभिस्त्वं वृतो राजन्भासि नक्षत्रराडिव

rudrairiva yamo rājā marudbhiriva vāsavaḥ |
kurubhistvaṃ vṛto rājanbhāsi nakṣatrarāḍiva

यैः स्म ते नाद्रियेताज्ञा न च ये शासने स्थिताः ।
पश्यामस्ताञ्श्रिया हीनान्पाण्डवान्वनवासिनः

yaiḥ sma te nādriyetājñā na ca ye śāsane sthitāḥ |
paśyāmastāñśriyā hīnānpāṇḍavānvanavāsinaḥ

श्रूयते हि महाराजसरो द्वैतवनं प्रति ।
वसन्तः पाण्डवाः सार्धं ब्राह्मणैर्वनवासिभिः

śrūyate hi mahārājasaro dvaitavanaṃ prati |
vasantaḥ pāṇḍavāḥ sārdhaṃ brāhmaṇairvanavāsibhiḥ

सप्रयाहि महाराज श्रिया परमया युतः ।
तापयन्पाण्डुपुत्रांस्त्वं रश्मिवानिव तेजसा

saprayāhi mahārāja śriyā paramayā yutaḥ |
tāpayanpāṇḍuputrāṃstvaṃ raśmivāniva tejasā

स्तितोराज्येऽच्युतान्राज्याच्छियाहीनाञ्छ्रियावृतः
असमृद्धान्समृद्धार्थः पश्य पाण्डुसुतान्नृप

stitorājye'cyutānrājyācchiyāhīnāñchriyāvṛtaḥ
asamṛddhānsamṛddhārthaḥ paśya pāṇḍusutānnṛpa

महाभिजनसंपन्नं भद्रे महति संस्थितम् ।
पाण्डवास्त्वाऽभिवीक्षन्तु ययातिमिव नाहुषां

mahābhijanasaṃpannaṃ bhadre mahati saṃsthitam |
pāṇḍavāstvā'bhivīkṣantu yayātimiva nāhuṣāṃ

यां श्रियं सुहृदश्चैव दुर्हृदश्च विशांपते ।
पश्यन्ति पौरुषैर्दीप्तां सा समर्था भवत्युत

yāṃ śriyaṃ suhṛdaścaiva durhṛdaśca viśāṃpate |
paśyanti pauruṣairdīptāṃ sā samarthā bhavatyuta

समस्थो विषमस्थान्हि दुर्हृदो योऽभिवीक्षते ।
जगतीस्थनिवाद्रिस्थः किमतः परमं सुखम्

samastho viṣamasthānhi durhṛdo yo'bhivīkṣate |
jagatīsthanivādristhaḥ kimataḥ paramaṃ sukham

न पुत्रधनलाभेन न राज्येनापि विन्दति ।
प्रीतिं नृपतिशार्दूल याममित्राधदर्शनात्

na putradhanalābhena na rājyenāpi vindati |
prītiṃ nṛpatiśārdūla yāmamitrādhadarśanāt

किंनु तस्य सुखं न स्यादाश्रमे यो धनंजयम् ।
अभिवीक्षेत सिद्धार्थो वल्कलाजिनवाससम्

kiṃnu tasya sukhaṃ na syādāśrame yo dhanaṃjayam |
abhivīkṣeta siddhārtho valkalājinavāsasam

सुवाससो हि ते भार्या वल्कलाजिनसंवृताम् ।
पश्यन्तु दुःखितां कृष्णां सा च निर्विद्यतां पुनः

suvāsaso hi te bhāryā valkalājinasaṃvṛtām |
paśyantu duḥkhitāṃ kṛṣṇāṃ sā ca nirvidyatāṃ punaḥ

विनिन्दतां तथाऽत्मानं जीवितं च धनच्युतम् ।
दाराणां ते श्रियं दृष्ट्वा दीप्तामद्य जनाधिपा

vinindatāṃ tathā'tmānaṃ jīvitaṃ ca dhanacyutam |
dārāṇāṃ te śriyaṃ dṛṣṭvā dīptāmadya janādhipā

न तथा हि सभामध्ये तस्या भवितुमर्हति ।
वैमनस्यं यथा दृष्ट्वा तव भार्याः स्वलंकृताः

na tathā hi sabhāmadhye tasyā bhavitumarhati |
vaimanasyaṃ yathā dṛṣṭvā tava bhāryāḥ svalaṃkṛtāḥ

एवमुक्त्वा तु राजानं कर्णः शकुनिना सह ।
तूष्णीं बभूवतुरुभौ वाक्यान्ते जनमेजय

evamuktvā tu rājānaṃ karṇaḥ śakuninā saha |
tūṣṇīṃ babhūvaturubhau vākyānte janamejaya