वन पर्व

अध्याय 235: पति का मन जीतने की द्रौपदी की सीख

इति श्रीमनमहाभारते अरण्यपर्वणि द्रौपदीसत्यभामासंवादपर्वणि पञ्चत्रिंशततमोऽध्यायः ॥

12 श्लोक · 235 में से 315

इस अध्याय में क्या होता है

पति का मन जीतने की द्रौपदी की सीख

अब द्रौपदी सत्यभामा को श्रीकृष्ण का मन जीतने का निर्दोष मार्ग बताती हैं। वे कहती हैं कि सब लोकों में पति के समान कोई देवता नहीं; प्रसन्न होकर वह सन्तान, भोग, कीर्ति और स्वर्ग देता है, और कुपित होकर नष्ट भी कर सकता है। इसलिए सत्यभामा प्रेम से कृष्ण की सेवा करें, द्वार पर उनका स्वर सुनते ही उठ खड़ी हों, आसन और पाद्य से उनका सत्कार करें, और दासी को भेजने पर भी काम स्वयं करें। पति की कही बात गुप्त रखें, क्योंकि कोई सौत उसे कृष्ण से कह सकती है। उनके प्रियजनों को भोजन कराएँ, उनके शत्रुओं से दूर रहें, प्रद्युम्न और साम्ब के साथ भी कभी एकान्त में न बैठें और केवल सती स्त्रियों से सखित्व रखें।

द्रौपद्युवाच

235.1

इमं तु ते मार्गमपेतदोषं
वक्ष्यामि चित्तग्रहणाय भर्तुः ।
अस्मिन्यथावत्सखि वर्तमाना
भर्तारमाच्छेत्स्यसि कामिनीभ्यः

imaṃ tu te mārgamapetadoṣaṃ
vakṣyāmi cittagrahaṇāya bhartuḥ |
asminyathāvatsakhi vartamānā
bhartāramācchetsyasi kāminībhyaḥ

235.2

नैतादृशं दैवतमस्ति किंचि-
त्सर्वेषुलोकेषु सदेवकेषु ।
यथा पतिस्तस्य तु सर्वकामा
लभ्याः प्रसादे कुपितश् हन्यात्

naitādṛśaṃ daivatamasti kiṃci-
tsarveṣulokeṣu sadevakeṣu |
yathā patistasya tu sarvakāmā
labhyāḥ prasāde kupitaś hanyāt

235.3

तस्मादपत्यं विविधाश् भोगाः
शय्यासनान्यद्भुतदर्शनानि ।
वस्त्राणि माल्यानि तथैव गन्धाः
स्वर्गश्चलोको विपुला च कीर्तिः

tasmādapatyaṃ vividhāś bhogāḥ
śayyāsanānyadbhutadarśanāni |
vastrāṇi mālyāni tathaiva gandhāḥ
svargaścaloko vipulā ca kīrtiḥ

235.4

सुखं सुखनेह न जातु लभ्यं
दुःखेन साध्वी लभते सुखानि ।
सा कृष्णमाराधय सौहृदेन
प्रेम्णा च नित्यं प्रतिकर्मणा च

sukhaṃ sukhaneha na jātu labhyaṃ
duḥkhena sādhvī labhate sukhāni |
sā kṛṣṇamārādhaya sauhṛdena
premṇā ca nityaṃ pratikarmaṇā ca

235.5

स्नानासनैश्चारुभिरग्रमाल्यै-
र्दाक्षिण्ययोगैर्विविधैश्च गन्धैः ।
अस्याः प्रियोस्मीति यथा विदित्वा
त्वामेव संश्लिष्यति सर्वभावैः

snānāsanaiścārubhiragramālyai-
rdākṣiṇyayogairvividhaiśca gandhaiḥ |
asyāḥ priyosmīti yathā viditvā
tvāmeva saṃśliṣyati sarvabhāvaiḥ

235.6

श्रुत्वा स्वरं द्वारगतस् भर्तुः
प्रत्युत्थिता तिष्ठ गृहस्य मध्ये ।
दृष्ट्वा प्रविष्टं त्वरिताऽसनेन
पाद्येन चैनं प्रतिपूजयस्व

śrutvā svaraṃ dvāragatas bhartuḥ
pratyutthitā tiṣṭha gṛhasya madhye |
dṛṣṭvā praviṣṭaṃ tvaritā'sanena
pādyena cainaṃ pratipūjayasva

235.7

संप्रेषितायामथ चैव दास्या-
मुत्थाय सर्वं स्वयमेव कार्यम् ।
जानातु कृष्णस्तव भावमेतं
सर्वात्मना मां भजतीति सत्ये

saṃpreṣitāyāmatha caiva dāsyā-
mutthāya sarvaṃ svayameva kāryam |
jānātu kṛṣṇastava bhāvametaṃ
sarvātmanā māṃ bhajatīti satye

235.8

त्वत्संनिधौ यत्कथयेत्पतिस्ते
यद्यप्यगुह्यं परिरक्षितव्यम् ।
काचित्सपत्नी तव वासुदेवं
प्रत्यादिशेत्तेन भवेद्विरागः

tvatsaṃnidhau yatkathayetpatiste
yadyapyaguhyaṃ parirakṣitavyam |
kācitsapatnī tava vāsudevaṃ
pratyādiśettena bhavedvirāgaḥ

235.9

प्रियांश्च रम्यांश्च हितांश् भर्तु-
स्तान्भोजयेथा रविविधैरुपायैः ।
द्वेष्यैरुपेक्ष्यैरहितैश् तस्य
भिद्स्वनित्यं कुहकोद्धतैश्च

priyāṃśca ramyāṃśca hitāṃś bhartu-
stānbhojayethā ravividhairupāyaiḥ |
dveṣyairupekṣyairahitaiś tasya
bhidsvanityaṃ kuhakoddhataiśca

235.10

मदं प्रमादं पुरुषेषु हित्वा
संयच्छ मानं प्रतिगृह् वाचम् ।
प्रद्युम्नसाम्बावपि ते कुमारौ
नोपासितव्यौ रहिते कदाचित्

madaṃ pramādaṃ puruṣeṣu hitvā
saṃyaccha mānaṃ pratigṛh vācam |
pradyumnasāmbāvapi te kumārau
nopāsitavyau rahite kadācit

235.11

महाकुलीनाभिरपापिकाभिः
स्त्रीभिः सतीभिस्तव सख्यमस्तु ।
चण्डाश् शौण्डाश्च महाशनाश्च
चोराश्च दुष्टाश्चपलाश्च वर्ज्याः

mahākulīnābhirapāpikābhiḥ
strībhiḥ satībhistava sakhyamastu |
caṇḍāś śauṇḍāśca mahāśanāśca
corāśca duṣṭāścapalāśca varjyāḥ

235.12

एतद्यशस्यं भगवेतनं च
स्वार्थं तदा शत्रुनिबर्हणं च ।
महार्हमाल्याभरणाङ्गरागा
भर्तारमाराधय पुण्यगन्धैः

etadyaśasyaṃ bhagavetanaṃ ca
svārthaṃ tadā śatrunibarhaṇaṃ ca |
mahārhamālyābharaṇāṅgarāgā
bhartāramārādhaya puṇyagandhaiḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)