अध्याय 226: देवसेना का पति-वरण और अग्नि की कामना

अहं प्रजापतेः कन्या देवसेनेति वुश्रुता ।
भगिनी मे दैत्यसेना सा पूर्वं कोशिना हृता

ahaṃ prajāpateḥ kanyā devaseneti vuśrutā |
bhaginī me daityasenā sā pūrvaṃ kośinā hṛtā

सहैवावां भगिन्यौ तु सखीभिः सह मानसम् ।
आगच्छावो विहारार्थमनुज्ञाप्य प्रजापतिम्

sahaivāvāṃ bhaginyau tu sakhībhiḥ saha mānasam |
āgacchāvo vihārārthamanujñāpya prajāpatim

नित्यं चावां प्रार्थयते हर्तुं केशी महासुरः ।
इच्छत्येनं दैत्यसेना न चाहं पाकशासन

nityaṃ cāvāṃ prārthayate hartuṃ keśī mahāsuraḥ |
icchatyenaṃ daityasenā na cāhaṃ pākaśāsana

सा हृताऽनेन भगवान्मुक्ताऽहं त्वद्बलेन तु ।
त्वया देवेन्द्र निर्दिष्टं पतिमिच्छामि दुर्जयम्

sā hṛtā'nena bhagavānmuktā'haṃ tvadbalena tu |
tvayā devendra nirdiṣṭaṃ patimicchāmi durjayam

मम मातृष्वसेयी त्वं माता दाक्षायणी मम ।
आख्यातुं त्वहमिच्छामि स्वयमात्मबलं त्वया

mama mātṛṣvaseyī tvaṃ mātā dākṣāyaṇī mama |
ākhyātuṃ tvahamicchāmi svayamātmabalaṃ tvayā

अबलाऽहं महाबाहो पतिस्तु बलवान्मम ।
वरदानात्पितुर्भावी सुरासुरनमस्कृतः

abalā'haṃ mahābāho patistu balavānmama |
varadānātpiturbhāvī surāsuranamaskṛtaḥ

कीदृशं तु बलंदेवि पत्युस्तव भविष्यति ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तव वाक्यमनिन्दिते

kīdṛśaṃ tu balaṃdevi patyustava bhaviṣyati |
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tava vākyamanindite

देवदानवयक्षाणां किन्नरोरगरक्षसाम् ।
जेता यो दुष्टदैत्यानां महावीर्यो महाबलः

devadānavayakṣāṇāṃ kinnaroragarakṣasām |
jetā yo duṣṭadaityānāṃ mahāvīryo mahābalaḥ

यस्तु सर्वाणि भूतानि त्वया सह विजेष्यति ।
स हि मे भविता भर्ता ब्रह्मण्यः कीर्तिवर्धनः

yastu sarvāṇi bhūtāni tvayā saha vijeṣyati |
sa hi me bhavitā bhartā brahmaṇyaḥ kīrtivardhanaḥ

इन्द्रस्तस्या वचः श्रुत्वा दुःखितोऽचिन्तयद्भृशम् ।
अस्या देव्याः पतिर्नास्ति यादृशं संप्रभाषते

indrastasyā vacaḥ śrutvā duḥkhito'cintayadbhṛśam |
asyā devyāḥ patirnāsti yādṛśaṃ saṃprabhāṣate

अथापश्यत्स उदये भास्करं भास्करद्युतिः ।
सोमं चैव महाभागं प्रविशन्तं दिवाकरम्

athāpaśyatsa udaye bhāskaraṃ bhāskaradyutiḥ |
somaṃ caiva mahābhāgaṃ praviśantaṃ divākaram

अमावास्यां प्रवृत्तायां मुहूर्ते रौद्र एव तु ।
देवासुरं च संग्रामं सोऽपश्यदुदये गिरौ

amāvāsyāṃ pravṛttāyāṃ muhūrte raudra eva tu |
devāsuraṃ ca saṃgrāmaṃ so'paśyadudaye girau

लोहितैश्च घनैर्युक्तां पूर्वां संध्यां शतक्रतुः ।
अपश्यल्लोहितोदं च मघवान्वरुणालयम्

lohitaiśca ghanairyuktāṃ pūrvāṃ saṃdhyāṃ śatakratuḥ |
apaśyallohitodaṃ ca maghavānvaruṇālayam

भृगुभिश्चाङ्गिरोभ्यश्च हुतं मन्त्रैः पृथग्विधैः ।
हव्यं गृहीत्वा वह्निं च प्रविशन्तं दिवाकरम्

bhṛgubhiścāṅgirobhyaśca hutaṃ mantraiḥ pṛthagvidhaiḥ |
havyaṃ gṛhītvā vahniṃ ca praviśantaṃ divākaram

पर्व चैव चतुर्विंशं तदा सूर्यमुपस्थितम् ।
तथा सूर्यं वह्निगतं सोमं सूर्यगतं च तम्

parva caiva caturviṃśaṃ tadā sūryamupasthitam |
tathā sūryaṃ vahnigataṃ somaṃ sūryagataṃ ca tam

समालोक्यैकतामेव शशिनो भास्करस्य च ।
समवायं तु तं रौद्रं दृष्ट्वा शक्रोऽन्वचिन्तयत्

samālokyaikatāmeva śaśino bhāskarasya ca |
samavāyaṃ tu taṃ raudraṃ dṛṣṭvā śakro'nvacintayat

सूर्याचन्द्रमसोर्घोरं दृश्यते परिवेषणम् ।
एतस्मिन्नेव रात्र्यन्ते महद्युद्धं तु शंसति

sūryācandramasorghoraṃ dṛśyate pariveṣaṇam |
etasminneva rātryante mahadyuddhaṃ tu śaṃsati

सरित्सिन्धुरपीयं तु प्रत्यसृग्वाहिनी भृशम् ।
शृगालिनयग्निवक्रा च प्रत्यादित्यं विराविणी

saritsindhurapīyaṃ tu pratyasṛgvāhinī bhṛśam |
śṛgālinayagnivakrā ca pratyādityaṃ virāviṇī

एष रौद्रश्चसंघातो महान्युक्तश्च तेजसा ।
सोमस्य वह्निसूर्याभ्यामद्भुतोऽयं समागमः

eṣa raudraścasaṃghāto mahānyuktaśca tejasā |
somasya vahnisūryābhyāmadbhuto'yaṃ samāgamaḥ

जनयेद्यं सुतं सोमः सोऽस्या देव्याः पतिर्भवेत् ।
अथानेकैर्गुणैश्चाग्निरग्निः सर्वाश्च देवताः

janayedyaṃ sutaṃ somaḥ so'syā devyāḥ patirbhavet |
athānekairguṇaiścāgniragniḥ sarvāśca devatāḥ

एष चेञ्जनयेद्गर्भं सोऽस्या देव्याः पतिर्भवेत् ।
एवं संचिन्त्य भगवान्ब्रह्मलोकं तदा गतः

eṣa ceñjanayedgarbhaṃ so'syā devyāḥ patirbhavet |
evaṃ saṃcintya bhagavānbrahmalokaṃ tadā gataḥ

गृहीत्वा देवसेनां तां ववन्दे स पितामहम् ।
उवाच चास्या देव्यास्त्वं साधु शूरं पतिं दिशा

gṛhītvā devasenāṃ tāṃ vavande sa pitāmaham |
uvāca cāsyā devyāstvaṃ sādhu śūraṃ patiṃ diśā

यथैतच्चिन्तितंकार्यं त्वया दानवसूदन ।
तथा स भविता गर्भो बलवानुरुविक्रमः

yathaitaccintitaṃkāryaṃ tvayā dānavasūdana |
tathā sa bhavitā garbho balavānuruvikramaḥ

स विष्यति सेनानीस्त्वया सह शतक्रतो ।
अस्या देव्याः पतिश्चैव स भविष्यति वीर्यवान्

sa viṣyati senānīstvayā saha śatakrato |
asyā devyāḥ patiścaiva sa bhaviṣyati vīryavān

एतच्छ्रुत्वा नमस्तस्मै कृत्वाऽसौ मह कन्यया ।
तत्राभ्यगच्छद्देवेन्द्रो यत्र सप्तर्षयोऽभवन्

etacchrutvā namastasmai kṛtvā'sau maha kanyayā |
tatrābhyagacchaddevendro yatra saptarṣayo'bhavan

वसिष्ठप्रमुखा मुख्या विप्रेन्द्राः सुमहाप्रभाः ।
भागार्थं तपसोपात्तं तेषां सोमं तथाऽध्वरे

vasiṣṭhapramukhā mukhyā viprendrāḥ sumahāprabhāḥ |
bhāgārthaṃ tapasopāttaṃ teṣāṃ somaṃ tathā'dhvare

पिपासवो ययुर्देवाः शतक्रतुपुरोगमाः ।
इष्टिं कृत्वयतान्यायं सुसमिद्धे हुताशने

pipāsavo yayurdevāḥ śatakratupurogamāḥ |
iṣṭiṃ kṛtvayatānyāyaṃ susamiddhe hutāśane

जुहुवुस्ते महात्मानो हव्यं सर्वदिवौकसाम् ।
समाहूतो हुतवहःसोऽद्भुतः सूर्यमण्डलात्

juhuvuste mahātmāno havyaṃ sarvadivaukasām |
samāhūto hutavahaḥso'dbhutaḥ sūryamaṇḍalāt

विनिःसृत्य ययौ वह्निः पार्श्वतो विधिवत्प्रभुः ।
आगम्याहवनीयं वै तैर्द्विजैर्मन्त्रतो हुतम्

viniḥsṛtya yayau vahniḥ pārśvato vidhivatprabhuḥ |
āgamyāhavanīyaṃ vai tairdvijairmantrato hutam

सतत्र विविधं हव्यं प्रतिगृह्यहुताशनः ।
ऋषिभ्यो भरतश्रेष्ठ प्रायच्छत दिवौकसाम्

satatra vividhaṃ havyaṃ pratigṛhyahutāśanaḥ |
ṛṣibhyo bharataśreṣṭha prāyacchata divaukasām

निष्क्रामंश्चाप्यपश्यत्स पत्नीस्तेषां महात्मनाम् ।
स्वेष्वासतेषूपविष्टाः स्नायन्तीश्च यथासुस्वम्

niṣkrāmaṃścāpyapaśyatsa patnīsteṣāṃ mahātmanām |
sveṣvāsateṣūpaviṣṭāḥ snāyantīśca yathāsusvam

रुक्मवेदिनिभास्तास्तु चन्द्रलेखा इवामलाः ।
हुताशनार्चिःप्रतिमाः सर्वास्तारा इवाद्भुताः

rukmavedinibhāstāstu candralekhā ivāmalāḥ |
hutāśanārciḥpratimāḥ sarvāstārā ivādbhutāḥ

स तत्रतेन मनसा बभूव क्षुभितेन्द्रियः ।
पत्नीर्दृष्ट्वा द्विजेन्द्राणां वह्निः कामवशं ययौ

sa tatratena manasā babhūva kṣubhitendriyaḥ |
patnīrdṛṣṭvā dvijendrāṇāṃ vahniḥ kāmavaśaṃ yayau

भूयः संचिन्तयामास न न्याय्यं क्षुभितो ह्यहम् ।
साध्व्यः पत्न्यो द्विजेन्द्राणामकामा कामयाम्यहम्

bhūyaḥ saṃcintayāmāsa na nyāyyaṃ kṣubhito hyaham |
sādhvyaḥ patnyo dvijendrāṇāmakāmā kāmayāmyaham

नैताः शक्या मया द्रष्टुं स्प्रष्टुं वाऽप्यनिमित्ततः ।
गार्हपत्यं समाविश्य तस्मात्पश्याम्यभीक्ष्णशः

naitāḥ śakyā mayā draṣṭuṃ spraṣṭuṃ vā'pyanimittataḥ |
gārhapatyaṃ samāviśya tasmātpaśyāmyabhīkṣṇaśaḥ

संस्पृशन्निव सर्वास्ताः शिखाभिः काञ्चनप्रभाः ।
पश्यमानश्च मुमुदे गार्हपत्यं समाश्रितः

saṃspṛśanniva sarvāstāḥ śikhābhiḥ kāñcanaprabhāḥ |
paśyamānaśca mumude gārhapatyaṃ samāśritaḥ

निरुध्य तत्रसुचिरमेवं वह्निर्वनं गतः ।
मनस्तासु विनिक्षिप्य कामयानो वराङ्गनाः

nirudhya tatrasuciramevaṃ vahnirvanaṃ gataḥ |
manastāsu vinikṣipya kāmayāno varāṅganāḥ

कामसंतप्तहृदयो देहत्यागे विनिश्चितः ।
अलाभे ब्राह्मणस्त्रीणामग्निर्वनमुपागमत्

kāmasaṃtaptahṛdayo dehatyāge viniścitaḥ |
alābhe brāhmaṇastrīṇāmagnirvanamupāgamat

स्वाहा तं दक्षदुहिता प्रथमाऽकामयत्तदा ।
सा तस्य च्छिद्रमन्वैच्छच्चिरात्प्रभृतिभामिनी ।

svāhā taṃ dakṣaduhitā prathamā'kāmayattadā |
sā tasya cchidramanvaicchaccirātprabhṛtibhāminī |

सा तं ज्ञात्वा यथावत्तु वर्हिं वनमुपागतम् ।
तत्त्वतः कामसंतप्तं चिन्तयामास भामिनी

sā taṃ jñātvā yathāvattu varhiṃ vanamupāgatam |
tattvataḥ kāmasaṃtaptaṃ cintayāmāsa bhāminī

अहं सप्तर्षिपत्नीनां कृत्वा रूपाणि पावकम् ।
कामयिष्यामि कामार्तं तासां रूपेण मोहितम् ।
एवं कृते प्रीतिरस् कामावाप्तिश्च मे भवेत्

ahaṃ saptarṣipatnīnāṃ kṛtvā rūpāṇi pāvakam |
kāmayiṣyāmi kāmārtaṃ tāsāṃ rūpeṇa mohitam |
evaṃ kṛte prītiras kāmāvāptiśca me bhavet