वन पर्व

अध्याय 225: इन्द्र द्वारा केशी से देवसेना की रक्षा

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि पञ्चविंसत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

16 श्लोक · 225 में से 315

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र द्वारा केशी से देवसेना की रक्षा

अब मार्कण्डेय कार्तिकेय के जन्म की कथा आरम्भ करते हैं, जो अद्भुत नामक अग्नि के पुत्र हैं और सप्तर्षियों की पत्नियों के निमित्त से जन्मे। प्राचीन काल में भयंकर दानव बार-बार देवताओं को हराते थे। अपनी सेना को टूटते देखकर इन्द्र मानस पर्वत पर गए और सोचने लगे कि देवसेना का नायक कौन हो। वहाँ उन्होंने एक स्त्री की पुकार सुनी कि कोई मुझे बचाए और पति दे। केशी नाम का असुर उसे ले जा रहा था। इन्द्र ने स्वयं को वज्रधारी बताकर उसे छोड़ने को कहा। केशी ने जलता हुआ पर्वत-शिखर उन पर फेंका। इन्द्र ने वज्र से उसे तोड़ दिया और गिरते टुकड़ों की चोट से केशी कन्या को छोड़कर भाग गया। तब इन्द्र ने पूछा, तुम कौन हो।

मार्कण्डेय उवाच

225.1

अग्नीनां विविधा वंशाः कीर्तितास्ते मयाऽनघ ।
शुणु जन्म तु कौरव्य कार्तिकेयस् धीमतः

agnīnāṃ vividhā vaṃśāḥ kīrtitāste mayā'nagha |
śuṇu janma tu kauravya kārtikeyas dhīmataḥ

225.2

अद्भुतस्याद्भुतं पुत्रं प्रवक्ष्याम्यमितौजसम् ।
जातं सप्तर्षिभार्याभिर्ब्रह्मण्यं कीर्तिवर्धनम्

adbhutasyādbhutaṃ putraṃ pravakṣyāmyamitaujasam |
jātaṃ saptarṣibhāryābhirbrahmaṇyaṃ kīrtivardhanam

225.3

देवासुराः पुरा यत्ता विनिघ्नन्तः परस्परम् ।
तत्राजयन्सदा देवान्दानवा घोररूपिणः

devāsurāḥ purā yattā vinighnantaḥ parasparam |
tatrājayansadā devāndānavā ghorarūpiṇaḥ

225.4

वध्यमानं बलं दृष्ट्वा बहुशस्तैः पुरंदरः ।
स सैन्यनायकार्थाय चिन्तयामास वासवः

vadhyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā bahuśastaiḥ puraṃdaraḥ |
sa sainyanāyakārthāya cintayāmāsa vāsavaḥ

225.5

देवसेनां दानवैर्हि भग्नां दृष्ट्वा महाबलः ।
पालयेद्वीर्यमाश्रित्य स ज्ञेयः पुरुषो मया

devasenāṃ dānavairhi bhagnāṃ dṛṣṭvā mahābalaḥ |
pālayedvīryamāśritya sa jñeyaḥ puruṣo mayā

225.6

स शैलं मानसं गत्वा ध्यायन्नर्थमिमं भृशम् ।
शुश्रावार्तस्वरं घोरमथ मुक्तं स्त्रिया तदा

sa śailaṃ mānasaṃ gatvā dhyāyannarthamimaṃ bhṛśam |
śuśrāvārtasvaraṃ ghoramatha muktaṃ striyā tadā

225.7

अभिधावतु मां कश्चित्पुरुषस्त्रातु चैव ह ।
पतिं च मे प्रदिशतु स्वयं वा पतिरस्तु मे

abhidhāvatu māṃ kaścitpuruṣastrātu caiva ha |
patiṃ ca me pradiśatu svayaṃ vā patirastu me

225.8

पुरंदरस्तु तामाह मा भैर्नास्ति भयं तव ।
एवमुक्त्वा ततोऽपश्यत्केशिनं स्थितमग्रतः

puraṃdarastu tāmāha mā bhairnāsti bhayaṃ tava |
evamuktvā tato'paśyatkeśinaṃ sthitamagrataḥ

225.9

किरीटिनं गदापाणिं धातुमन्तमिवाचलम् ।
हस्ते गृहीत्वा कन्यां तामथैनं वासवोऽब्रवीत्

kirīṭinaṃ gadāpāṇiṃ dhātumantamivācalam |
haste gṛhītvā kanyāṃ tāmathainaṃ vāsavo'bravīt

225.10

अनार्यकर्मन्कस्मात्त्वमिमां कन्यां जिहीर्षसि ।
वज्रिणं मांविजानीहि विरमास्याः प्रबाधनात्

anāryakarmankasmāttvamimāṃ kanyāṃ jihīrṣasi |
vajriṇaṃ māṃvijānīhi viramāsyāḥ prabādhanāt

केश्युवाच

225.11

विसृजस्व त्वमेवैनां शक्रैषा प्रार्थिता मया ।
क्षमं तेजीवतो गनतुं स्वपुरं पाकशासन

visṛjasva tvamevaināṃ śakraiṣā prārthitā mayā |
kṣamaṃ tejīvato ganatuṃ svapuraṃ pākaśāsana

225.12

एवमुक्त्वा गदां केशी चिक्षेपेन्द्रवधाय वै ।
तामापतन्तीं चिच्छेद मध्ये वज्रेण वासवः

evamuktvā gadāṃ keśī cikṣependravadhāya vai |
tāmāpatantīṃ ciccheda madhye vajreṇa vāsavaḥ

225.13

अथास्य शैलशिखरं केशी क्रुद्धो व्यवासृजत् ।
महामेघप्रतीकाशं चलत्पावकसंकुलम्

athāsya śailaśikharaṃ keśī kruddho vyavāsṛjat |
mahāmeghapratīkāśaṃ calatpāvakasaṃkulam

225.14

तदापन्ततं संप्रेक्ष्य शैलशृङ्गं शतक्रतुः ।
बिभेद राजन्वज्रेण भुवि तन्निपपात ह

tadāpantataṃ saṃprekṣya śailaśṛṅgaṃ śatakratuḥ |
bibheda rājanvajreṇa bhuvi tannipapāta ha

225.15

पतता तु तदा केशी तेन शृङ्गेण ताडितः ।
हित्वा कन्यां महाभागां प्राद्रवद्भृशपीडितः

patatā tu tadā keśī tena śṛṅgeṇa tāḍitaḥ |
hitvā kanyāṃ mahābhāgāṃ prādravadbhṛśapīḍitaḥ

225.16

अपयातेऽसुरे तस्मिंस्तां कन्यां वासवोऽब्रवीत् ।
कासि कस्यसि किंचेह कुरुषे त्वं शुभानने

apayāte'sure tasmiṃstāṃ kanyāṃ vāsavo'bravīt |
kāsi kasyasi kiṃceha kuruṣe tvaṃ śubhānane

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)