अध्याय 173: दानवों की माया और मातलि का भय

ततोऽश्मवर्षं सुमहत्प्रादुरासीत्समन्ततः ।
नगमात्रैः शिलाखण्डैस्तन्मां दृढमपीडयत्

tato'śmavarṣaṃ sumahatprādurāsītsamantataḥ |
nagamātraiḥ śilākhaṇḍaistanmāṃ dṛḍhamapīḍayat

तदहं वज्रसंकाशैः शरैरिनद्रास्त्रचोदितैः ।
अचूर्णयं वेगवद्भिः शतधैकैकमाहवे

tadahaṃ vajrasaṃkāśaiḥ śarairinadrāstracoditaiḥ |
acūrṇayaṃ vegavadbhiḥ śatadhaikaikamāhave

चूर्ण्यमानेऽश्मवर्षे तु यावकः समजायत ।
तत्राश्मचूर्णा न्यपतन्पावकप्रकरा इव

cūrṇyamāne'śmavarṣe tu yāvakaḥ samajāyata |
tatrāśmacūrṇā nyapatanpāvakaprakarā iva

ततोऽश्मवर्षे विहते जलवर्षं महत्तरम् ।
धाराभिरक्षमात्राभिः प्रादुरासीनममान्तिके

tato'śmavarṣe vihate jalavarṣaṃ mahattaram |
dhārābhirakṣamātrābhiḥ prādurāsīnamamāntike

नभस प्रच्युता धारास्तिग्मवीर्याः सहस्रशः ।
आवृण्वन्सर्वतो व्योम दिशश्चोपदिशस्तथा

nabhasa pracyutā dhārāstigmavīryāḥ sahasraśaḥ |
āvṛṇvansarvato vyoma diśaścopadiśastathā

धाराणां च निपातेन वायोर्विष्फूर्जितेन च ।
गर्जितेन च मेघानां न प्राज्ञायत किंचन

dhārāṇāṃ ca nipātena vāyorviṣphūrjitena ca |
garjitena ca meghānāṃ na prājñāyata kiṃcana

धारा दिवि च संबद्धा वसुधायां च सर्वशः ।
व्यामोहयन्त मां तत्रनिपतन्त्योऽनिशं भुवि

dhārā divi ca saṃbaddhā vasudhāyāṃ ca sarvaśaḥ |
vyāmohayanta māṃ tatranipatantyo'niśaṃ bhuvi

तत्रोपदिष्टमिन्द्रेण दिव्यमस्त्रं विशोषणम् ।
दीप्तं प्राहिणवं घोरमशुप्यत्तेन तज्जलम्

tatropadiṣṭamindreṇa divyamastraṃ viśoṣaṇam |
dīptaṃ prāhiṇavaṃ ghoramaśupyattena tajjalam

हतेऽश्मवर्षे च मया जलवर्षे च शोषिते ।
मुमुचुर्दानवा मायामग्निं वायुं च भारत

hate'śmavarṣe ca mayā jalavarṣe ca śoṣite |
mumucurdānavā māyāmagniṃ vāyuṃ ca bhārata

ततोऽहमग्निं व्यधमं सलिलास्त्रेण सर्वशः ।
शैलेन च महास्त्रेण वायोरवेगमधारयम्

tato'hamagniṃ vyadhamaṃ salilāstreṇa sarvaśaḥ |
śailena ca mahāstreṇa vāyoravegamadhārayam

तस्यां प्रतिहतायां ते दानवा युद्धदुर्मदाः ।
प्राकुर्वन्विविधां मायां यौगपद्येन भारत

tasyāṃ pratihatāyāṃ te dānavā yuddhadurmadāḥ |
prākurvanvividhāṃ māyāṃ yaugapadyena bhārata

ततो वर्षं प्रादुरभूत्सुमहद्रोमहर्षणम् ।
अस्त्राणां घोररूपाणामग्नेर्वायोस्तथाऽश्मनाम्

tato varṣaṃ prādurabhūtsumahadromaharṣaṇam |
astrāṇāṃ ghorarūpāṇāmagnervāyostathā'śmanām

सा तु मायामयी वृष्टिः पीडयामास मां युधि ।
अथ घोरं तमस्तीव्रं प्रादुरासीत्समन्ततः

sā tu māyāmayī vṛṣṭiḥ pīḍayāmāsa māṃ yudhi |
atha ghoraṃ tamastīvraṃ prādurāsītsamantataḥ

तमसा संवृतेलोके घोरेण परुषेण च ।
हरयो विमुखाश्चासन्प्रास्खलच्चापि मातलिः

tamasā saṃvṛteloke ghoreṇa paruṣeṇa ca |
harayo vimukhāścāsanprāskhalaccāpi mātaliḥ

हस्ताद्धिरण्मयश्चास्य प्रतोदः प्रापतद्भुवि ।
असकृच्चाह मां भीतः किं करिष्याव इत्यपि

hastāddhiraṇmayaścāsya pratodaḥ prāpatadbhuvi |
asakṛccāha māṃ bhītaḥ kiṃ kariṣyāva ityapi

मां च भीराविशत्तीव्रा तस्मिन्विगतचेतसि ।
स च मां विगतज्ञानः संत्रस्तमिदमब्रवीत्

māṃ ca bhīrāviśattīvrā tasminvigatacetasi |
sa ca māṃ vigatajñānaḥ saṃtrastamidamabravīt

सुराणामसुराणां च संग्रामः सुमहानभूत् ।
अमृतार्थं पुरा पार्त स च दृष्टो मयाऽनघ

surāṇāmasurāṇāṃ ca saṃgrāmaḥ sumahānabhūt |
amṛtārthaṃ purā pārta sa ca dṛṣṭo mayā'nagha

शम्बरस्य वधे घोरः संग्रामः सुमहानभूत् ।
सारथ्यं देवराजस्य तत्रापि कृतवानहम्

śambarasya vadhe ghoraḥ saṃgrāmaḥ sumahānabhūt |
sārathyaṃ devarājasya tatrāpi kṛtavānaham

तथैव वृत्रस्य वधे संगृहीता हया मया ।
वैरोचनेर्मया युद्धं दृष्टं चापि सुदारुणम्

tathaiva vṛtrasya vadhe saṃgṛhītā hayā mayā |
vairocanermayā yuddhaṃ dṛṣṭaṃ cāpi sudāruṇam

एते मया महाघोरः संग्रामाः पर्युपासिताः ।
न चापि विगतज्ञानो भूतपूर्वोस्मि पाण्डव

ete mayā mahāghoraḥ saṃgrāmāḥ paryupāsitāḥ |
na cāpi vigatajñāno bhūtapūrvosmi pāṇḍava

पितामहेन संहारः प्रजानां विहितो ध्रुवम् ।
न हि युद्धमिदं युक्तमन्यत्र जगतः क्षयात्

pitāmahena saṃhāraḥ prajānāṃ vihito dhruvam |
na hi yuddhamidaṃ yuktamanyatra jagataḥ kṣayāt

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना ।
मोहयिष्यन्दानवानामहं मायाबलं महत्

tasya tadvacanaṃ śrutvā saṃstabhyātmānamātmanā |
mohayiṣyandānavānāmahaṃ māyābalaṃ mahat

अब्रुवं मातलिं भीतं पश्य मे बुजयोर्बलम् ।
अस्त्राणां च प्रभावं वै धनुषो गाण्डिवस्य च

abruvaṃ mātaliṃ bhītaṃ paśya me bujayorbalam |
astrāṇāṃ ca prabhāvaṃ vai dhanuṣo gāṇḍivasya ca

अद्यास्त्रमाययैतैषां मायामेतां सुदारुणाम् ।
विनिहन्मि तमश्चोग्रं मा भैः सूत स्तिरो भव

adyāstramāyayaitaiṣāṃ māyāmetāṃ sudāruṇām |
vinihanmi tamaścograṃ mā bhaiḥ sūta stiro bhava

एवमुक्त्वाहमसृजमस्त्रमायां नराधिप ।
मोहनीं सर्वभूतानां हिताय त्रिदिवौकसाम्

evamuktvāhamasṛjamastramāyāṃ narādhipa |
mohanīṃ sarvabhūtānāṃ hitāya tridivaukasām

पीड्यमानासु मायासु तासु तास्वसुरोत्तमाः ।
पुनर्बहुविधा मायाः प्राकुर्वन्नमितौजसः

pīḍyamānāsu māyāsu tāsu tāsvasurottamāḥ |
punarbahuvidhā māyāḥ prākurvannamitaujasaḥ

पुनः प्रकाशमभवत्तमसा ग्रस्यते पुनः ।
भवत्यदर्शनो लोकः पुनरप्सु निमज्जति

punaḥ prakāśamabhavattamasā grasyate punaḥ |
bhavatyadarśano lokaḥ punarapsu nimajjati

सुसंगृहीतैर्हरिभिः प्रकाशे सति मातलिः ।
व्यचरत्स्यन्दनाग्र्येण संग्रामे रोमहर्षणे

susaṃgṛhītairharibhiḥ prakāśe sati mātaliḥ |
vyacaratsyandanāgryeṇa saṃgrāme romaharṣaṇe

ततः पर्यपतन्नुग्रा निवातकवचा मयि ।
तानहं विवरं दृष्ट्वा प्राहण्वं यमसादनम्

tataḥ paryapatannugrā nivātakavacā mayi |
tānahaṃ vivaraṃ dṛṣṭvā prāhaṇvaṃ yamasādanam

वर्तमाने तथा युद्धे निवातकवचान्तके ।
नापश्यं सहसा सर्वान्दानवान्मायया वृतान्

vartamāne tathā yuddhe nivātakavacāntake |
nāpaśyaṃ sahasā sarvāndānavānmāyayā vṛtān