अध्याय 172: निवातकवचों से युद्ध का आरम्भ

ततो निवातकवचाः सर्वेवेगेन भारत ।
अभ्यद्रवन्मां सहिताः प्रगृहीतायुधा रणे

tato nivātakavacāḥ sarvevegena bhārata |
abhyadravanmāṃ sahitāḥ pragṛhītāyudhā raṇe

आच्छाद्य रथपन्थानमुत्क्रोशन्तो महारथाः ।
अवृत्य सर्वतस्ते मां शरवर्षैरवाकिरन्

ācchādya rathapanthānamutkrośanto mahārathāḥ |
avṛtya sarvataste māṃ śaravarṣairavākiran

ततोऽपरे महावीर्याः शूलपट्टसपाणयः ।
शूलानि च भुशुण्डीश्च मुमुचुर्दानवा मयि

tato'pare mahāvīryāḥ śūlapaṭṭasapāṇayaḥ |
śūlāni ca bhuśuṇḍīśca mumucurdānavā mayi

सुमहत्तुमुलं वर्षं गदाशक्तिसमाकुलम् ।
अनिशं सृज्यमानं तैरपतन्मद्रथोपरि

sumahattumulaṃ varṣaṃ gadāśaktisamākulam |
aniśaṃ sṛjyamānaṃ tairapatanmadrathopari

अन्ये मामभ्यधावन्त निवातकवचा सुधि ।
शितशस्त्रायुधा रौद्राः कालरूपाः प्रहारिणः

anye māmabhyadhāvanta nivātakavacā sudhi |
śitaśastrāyudhā raudrāḥ kālarūpāḥ prahāriṇaḥ

तानहं विविधैर्बाणैर्वेगवद्भिरजिह्मगैः ।
गाण्डीवमुक्तैरभ्यघ्नमेकैकं दशभिर्मृधे

tānahaṃ vividhairbāṇairvegavadbhirajihmagaiḥ |
gāṇḍīvamuktairabhyaghnamekaikaṃ daśabhirmṛdhe

ते कृता विमुखाः सर्वे मत्प्रयुक्तैः शिलाशितैः ।
ततो मातलिना तूर्णं हयास्ते संप्रयोदिताः

te kṛtā vimukhāḥ sarve matprayuktaiḥ śilāśitaiḥ |
tato mātalinā tūrṇaṃ hayāste saṃprayoditāḥ

अथ मार्गान्बहूस्तत्र विचेरुर्वातरंहसः ।
सुसंयता मातलिना प्रामथ्नन्त दितेःसुतान्

atha mārgānbahūstatra vicerurvātaraṃhasaḥ |
susaṃyatā mātalinā prāmathnanta diteḥsutān

शतं शतास्ते हरयस्तस्मिन्युक्ता महारथे ।
तदा मातलिना यथ्ता व्यचरन्नल्पका इव

śataṃ śatāste harayastasminyuktā mahārathe |
tadā mātalinā yathtā vyacarannalpakā iva

तेषां चरणपातेन रथनेमिस्वनेन च ।
मम बाणनिपातैश्च हतास्ते शतशोऽसुराः

teṣāṃ caraṇapātena rathanemisvanena ca |
mama bāṇanipātaiśca hatāste śataśo'surāḥ

गतासवस्तथैवान्ये दानवाः पाण्डवर्षभ ।
हतसारथयस्तत्र व्यकृष्यन्त तुरंगमैः

gatāsavastathaivānye dānavāḥ pāṇḍavarṣabha |
hatasārathayastatra vyakṛṣyanta turaṃgamaiḥ

ते दिशो विदिशः सर्वे प्रतिरुध्य प्रहारिणः ।
अभ्यघ्नन्विविधैः शस्त्रैस्ततो मे व्यथितं मनः

te diśo vidiśaḥ sarve pratirudhya prahāriṇaḥ |
abhyaghnanvividhaiḥ śastraistato me vyathitaṃ manaḥ

ततोऽहं मातलेर्वीर्यमद्भुतं समदर्शयम् ।
अश्वांस्तथा वेगवतो यदयत्नादधारयत्

tato'haṃ mātalervīryamadbhutaṃ samadarśayam |
aśvāṃstathā vegavato yadayatnādadhārayat

ततोऽहं लघुभिश्चित्रैरस्त्रैस्तानसुरान्रणे ।
चिच्छेद सायुधान्राजञ्छतशोऽथ सहस्रशः

tato'haṃ laghubhiścitrairastraistānasurānraṇe |
ciccheda sāyudhānrājañchataśo'tha sahasraśaḥ

एवं मे चरतस्तत्र सर्वयत्नेन शत्रुहन् ।
प्रीतिमानभवद्वीरो मातलिः शक्रसारथिः

evaṃ me caratastatra sarvayatnena śatruhan |
prītimānabhavadvīro mātaliḥ śakrasārathiḥ

वध्यमानास्ततस्तैस्तु हयैस्तेन रथेन च ।
अगमन्प्रक्षयं केचिन्न्यवर्तन्त तथाऽपरे

vadhyamānāstatastaistu hayaistena rathena ca |
agamanprakṣayaṃ kecinnyavartanta tathā'pare

स्पर्धमाना इवास्माभिर्निवातकवचा रणे ।
शरवर्षैः शरार्तं मां महद्भिः प्रत्यवारयन्

spardhamānā ivāsmābhirnivātakavacā raṇe |
śaravarṣaiḥ śarārtaṃ māṃ mahadbhiḥ pratyavārayan

शरवेगैर्निहत्याहमस्त्रैः शरविघातिभिः ।
ज्वलद्भिः परमैः शीघ्रैस्तानविध्यं सहस्रशः

śaravegairnihatyāhamastraiḥ śaravighātibhiḥ |
jvaladbhiḥ paramaiḥ śīghraistānavidhyaṃ sahasraśaḥ

ततः संपीड्यमानास्ते क्रोधाविष्टा महासुराः ।
अपीडयन्मां सहिताः शक्तिशूलासिवृष्टिभिः

tataḥ saṃpīḍyamānāste krodhāviṣṭā mahāsurāḥ |
apīḍayanmāṃ sahitāḥ śaktiśūlāsivṛṣṭibhiḥ

ततोऽहमस्त्रं प्रायुञ्जं गान्धर्वं नाम भारत ।
दयितं देवराजस् माधवं नाम भारत

tato'hamastraṃ prāyuñjaṃ gāndharvaṃ nāma bhārata |
dayitaṃ devarājas mādhavaṃ nāma bhārata

ततः खङ्गांस्त्रिशूलांश्च तोमरांशच् सहस्रशः ।
अस्त्रवीर्येण शतधा तैर्मुक्तानहमच्छिदम्

tataḥ khaṅgāṃstriśūlāṃśca tomarāṃśac sahasraśaḥ |
astravīryeṇa śatadhā tairmuktānahamacchidam

छित्त्वा प्रहरणान्येषां ततस्तानपि सर्वशः ।
प्रत्यविध्यमहं रोषाद्दशभिर्दशभिः शरैः

chittvā praharaṇānyeṣāṃ tatastānapi sarvaśaḥ |
pratyavidhyamahaṃ roṣāddaśabhirdaśabhiḥ śaraiḥ

गाण्डीवाद्धि तदा सङ्ख्ये यथा भ्रमरपङ्क्तयः ।
निष्पतन्ति महाबाणास्तन्मातलिरपूजयत्

gāṇḍīvāddhi tadā saṅkhye yathā bhramarapaṅktayaḥ |
niṣpatanti mahābāṇāstanmātalirapūjayat

तेषामपि तु बाणास्ते बहुत्वाच्छलभा इव ।
अवाकिरन्मां बलवत्तानहं व्यधमं शरैः

teṣāmapi tu bāṇāste bahutvācchalabhā iva |
avākiranmāṃ balavattānahaṃ vyadhamaṃ śaraiḥ

वध्यमानास्ततस्ते तु निवातकवचाः पुनः ।
शरवर्षैर्महद्भिर्मां समन्तात्पर्यवारयन्

vadhyamānāstataste tu nivātakavacāḥ punaḥ |
śaravarṣairmahadbhirmāṃ samantātparyavārayan

शरवेगान्निहत्याहमस्त्रैरस्त्रविघातिभिः ।
ज्वलद्भिः परमैः शीघ्रैस्तानविध्यं सहस्रशः

śaravegānnihatyāhamastrairastravighātibhiḥ |
jvaladbhiḥ paramaiḥ śīghraistānavidhyaṃ sahasraśaḥ

तेषां छिन्नानि गात्राणि विसृजन्तिस्म शोणितम् ।
प्रावृषीवाभिवृष्टानि शृङ्गाण्यथ धराभृताम्

teṣāṃ chinnāni gātrāṇi visṛjantisma śoṇitam |
prāvṛṣīvābhivṛṣṭāni śṛṅgāṇyatha dharābhṛtām

इन्द्राशनिसमस्पर्शैर्वेगवद्भिरजिह्मगैः ।
मद्वाणैर्वध्यमानास्ते समुद्विग्राः स्म दानवाः

indrāśanisamasparśairvegavadbhirajihmagaiḥ |
madvāṇairvadhyamānāste samudvigrāḥ sma dānavāḥ

शतधा भिन्नदेहास्ते क्षीणप्रहरणौजसः ।
ततो निवातकवचा मामयुध्यन्त मायया

śatadhā bhinnadehāste kṣīṇapraharaṇaujasaḥ |
tato nivātakavacā māmayudhyanta māyayā