अध्याय 174: वज्रास्त्र से निवातकवचों का संहार

अदृश्यमानास्ते दैत्या योधयन्ति स्म मायया ।
अदृश्यनास्त्रवीर्येण तानप्यहमयोधयम्

adṛśyamānāste daityā yodhayanti sma māyayā |
adṛśyanāstravīryeṇa tānapyahamayodhayam

गाण्डीवमुक्ता विशिखाः सम्यगस्त्रप्रचोदिताः ।
अच्छिन्दन्नुत्तमाङ्गानि यत्रयत्र स्म तेऽभवन्

gāṇḍīvamuktā viśikhāḥ samyagastrapracoditāḥ |
acchindannuttamāṅgāni yatrayatra sma te'bhavan

ततो निवातकवचा वध्यमाना मया युधि ।
संहृत्य रमायां सहसा प्राविशन्पुरमात्मनः

tato nivātakavacā vadhyamānā mayā yudhi |
saṃhṛtya ramāyāṃ sahasā prāviśanpuramātmanaḥ

व्यपयातेषु दैत्येषु प्रादुर्भूते च दर्शने ।
अपश्यं दानवांस्तत्र हताञ्शतसहस्रशः

vyapayāteṣu daityeṣu prādurbhūte ca darśane |
apaśyaṃ dānavāṃstatra hatāñśatasahasraśaḥ

विनिष्पिष्टानि तत्रैषां शस्त्राण्याभरणानि च ।
शतशः स्म प्रदृश्यन्ते गात्राणि कवचानि च

viniṣpiṣṭāni tatraiṣāṃ śastrāṇyābharaṇāni ca |
śataśaḥ sma pradṛśyante gātrāṇi kavacāni ca

हयानां नान्तरं ह्यासीत्पदाद्विचलितुं पदम् ।
उत्पत्य सहसा तस्थुरन्तरिक्षगमास्ततः

hayānāṃ nāntaraṃ hyāsītpadādvicalituṃ padam |
utpatya sahasā tasthurantarikṣagamāstataḥ

ततो निवातकवचा व्योम संछाद्य केवलम् ।
अदृश्या ह्यभ्यवर्तन्त विसृजन्तः शिलोच्चयान्

tato nivātakavacā vyoma saṃchādya kevalam |
adṛśyā hyabhyavartanta visṛjantaḥ śiloccayān

अन्तर्भूमिगताश्चान्ये हयानां चरणानथ ।
व्यगृह्णन्दानवा घोरा रथचक्रे च भारत

antarbhūmigatāścānye hayānāṃ caraṇānatha |
vyagṛhṇandānavā ghorā rathacakre ca bhārata

विनिगृह्य हयांश्चान्ये रथं च मम युध्यतः ।
सर्वतो मामविध्यन्त सरथं धरणीधरैः

vinigṛhya hayāṃścānye rathaṃ ca mama yudhyataḥ |
sarvato māmavidhyanta sarathaṃ dharaṇīdharaiḥ

पर्वतैरुपचीयद्भिः पतद्भिश्च तथाऽपरैः ।
स देशो यत्रवर्तामि गुहेव समपद्यत

parvatairupacīyadbhiḥ patadbhiśca tathā'paraiḥ |
sa deśo yatravartāmi guheva samapadyata

पर्वतैश्चाद्यमानोऽहं निगृहीतैश्च वाजिभिः ।
अगच्छं परमामार्तिं मातलिस्तदलक्षयत्

parvataiścādyamāno'haṃ nigṛhītaiśca vājibhiḥ |
agacchaṃ paramāmārtiṃ mātalistadalakṣayat

लक्षयित्वा च मां भीतमिदं वचनमब्रवीत् ।
आर्जुनार्जुन मा भैस्त्वं वज्रमस्त्रमुदीरय

lakṣayitvā ca māṃ bhītamidaṃ vacanamabravīt |
ārjunārjuna mā bhaistvaṃ vajramastramudīraya

ततोऽहं तस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा वज्रमुदीरयम् ।
देवराजस् दयितं वज्रमस्त्रं नराधिप

tato'haṃ tasya tadvākyaṃ śrutvā vajramudīrayam |
devarājas dayitaṃ vajramastraṃ narādhipa

अचलं स्थानमासाद्य गाण्डीवमनुमन्त्र्य च ।
अमुञ्चं वज्रसंस्पर्शानायतान्निशिताञ्सरान्

acalaṃ sthānamāsādya gāṇḍīvamanumantrya ca |
amuñcaṃ vajrasaṃsparśānāyatānniśitāñsarān

ततो मायाश् ताः सर्वा निवातकवचांश्च तान् ।
ते वज्रचोदिता बाणा वज्रभूताः रसमाविशन्

tato māyāś tāḥ sarvā nivātakavacāṃśca tān |
te vajracoditā bāṇā vajrabhūtāḥ rasamāviśan

ते वज्रवेगविहता दानवाः पर्वतोपमाः ।
इतरेतरमाश्लिष्य न्यपतन्पृथिवीतले

te vajravegavihatā dānavāḥ parvatopamāḥ |
itaretaramāśliṣya nyapatanpṛthivītale

अन्तर्भूमौ च येऽगृह्णन्दानवा रथवाजिनः ।
अनुप्रविश्य तान्वाणाः प्राहिण्वन्यमसादनम्

antarbhūmau ca ye'gṛhṇandānavā rathavājinaḥ |
anupraviśya tānvāṇāḥ prāhiṇvanyamasādanam

हतैर्निवातकवचैर्निरस्तैः पर्वतोपमैः ।
समाच्छाद्यत देशः स विकीर्णैरिव पर्वतैः

hatairnivātakavacairnirastaiḥ parvatopamaiḥ |
samācchādyata deśaḥ sa vikīrṇairiva parvataiḥ

न हयानां क्षतिः काचिन्न रथस् न मातलेः ।
मम चादृश्यत तदा तदद्भुतमिवाभवत्

na hayānāṃ kṣatiḥ kācinna rathas na mātaleḥ |
mama cādṛśyata tadā tadadbhutamivābhavat

ततो मां प्रहसन्राजन्मातलिः प्रत्यभाषत ।
नैतदर्जुन देवेषु त्वयि वीर्यं यदीक्ष्यते

tato māṃ prahasanrājanmātaliḥ pratyabhāṣata |
naitadarjuna deveṣu tvayi vīryaṃ yadīkṣyate

हतेष्वसुरसङ्घेषु दारास्तेषां तु सर्वशः ।
प्राक्रोशन्नगरे तस्मिन्यथा शरदि लक्ष्मणाः

hateṣvasurasaṅgheṣu dārāsteṣāṃ tu sarvaśaḥ |
prākrośannagare tasminyathā śaradi lakṣmaṇāḥ

ततो मातलिना सार्धमहं तत्पुरमभ्ययाम् ।
त्रासयन्रथघोषेण निवातकवचस्त्रियः

tato mātalinā sārdhamahaṃ tatpuramabhyayām |
trāsayanrathaghoṣeṇa nivātakavacastriyaḥ

तान्दृष्ट्वा दशसाहस्रान्मयूरसदृशान्हयान् ।
रथं च रविसंकाशं प्राद्रवन्गणशः स्त्रियः

tāndṛṣṭvā daśasāhasrānmayūrasadṛśānhayān |
rathaṃ ca ravisaṃkāśaṃ prādravangaṇaśaḥ striyaḥ

ताभिराभरणैः शब्दस्त्रासिताभिः समीरितः ।
शिलानामिव शैलेषु पतन्तीनामभूत्तदा

tābhirābharaṇaiḥ śabdastrāsitābhiḥ samīritaḥ |
śilānāmiva śaileṣu patantīnāmabhūttadā

वित्रस्ता दैत्यनार्यस्ताः स्वानि वेश्मान्यथाविशन् ।
बहुरत्नविचित्राणि शातकुम्भमयानि च

vitrastā daityanāryastāḥ svāni veśmānyathāviśan |
bahuratnavicitrāṇi śātakumbhamayāni ca

तदद्भुताकारमहं दृष्ट्वा नगरमुत्तमम् ।
विशिष्टं देवनगरादपृच्छं मातलिं ततः

tadadbhutākāramahaṃ dṛṣṭvā nagaramuttamam |
viśiṣṭaṃ devanagarādapṛcchaṃ mātaliṃ tataḥ

इदमेवंविधं कस्माद्देवता न विशन्त्युत ।
पुरंदरपुराद्धीदं विशिष्टमिति लक्षये

idamevaṃvidhaṃ kasmāddevatā na viśantyuta |
puraṃdarapurāddhīdaṃ viśiṣṭamiti lakṣaye

आसीदिदं पुरा पार्थ देवराजस्य नः पुरम् ।
ततो निवातकवचैरितः प्रच्याविताः सुराः

āsīdidaṃ purā pārtha devarājasya naḥ puram |
tato nivātakavacairitaḥ pracyāvitāḥ surāḥ

तपस्तप्त्वा महत्तीव्रं प्रसाद्य च पितामहम् ।
इदं वृतं निवासाय देवेभ्यश्चाभयं युधि

tapastaptvā mahattīvraṃ prasādya ca pitāmaham |
idaṃ vṛtaṃ nivāsāya devebhyaścābhayaṃ yudhi

ततः शक्रेण भगवान्स्वयंभूरभिचोदितः ।
विधत्तां भगवानत्रेत्यात्मनो हितकाम्यया

tataḥ śakreṇa bhagavānsvayaṃbhūrabhicoditaḥ |
vidhattāṃ bhagavānatretyātmano hitakāmyayā

तत उक्तो भगवता दिष्टमत्रेति भारत ।
भवितान्तस्त्वमप्येषां देहेनान्येन वृत्रहन्

tata ukto bhagavatā diṣṭamatreti bhārata |
bhavitāntastvamapyeṣāṃ dehenānyena vṛtrahan

तत एषां वधार्थाय शक्रोऽस्त्राणि ददौ तव ।
न हि शक्याः सुरैर्हन्तुं य एते निहतास्त्वया

tata eṣāṃ vadhārthāya śakro'strāṇi dadau tava |
na hi śakyāḥ surairhantuṃ ya ete nihatāstvayā

कालस्य परिणामेन ततस्त्वमिह भारत ।
एषामन्तकरः प्राप्तस्तत्त्वया च कृतं तथा

kālasya pariṇāmena tatastvamiha bhārata |
eṣāmantakaraḥ prāptastattvayā ca kṛtaṃ tathā

दानवानां विनाशार्थं महास्त्राणां महद्बलम् ।
ग्राहितस्त्वं महेन्द्रेण पुरुषेन्द्र तदुत्तमम्

dānavānāṃ vināśārthaṃ mahāstrāṇāṃ mahadbalam |
grāhitastvaṃ mahendreṇa puruṣendra taduttamam

ततः प्रशाम्य नगरं दानवांश्च निहत्य तान् ।
पुनर्मातलिना सार्धमगमं देवसद्म तत्

tataḥ praśāmya nagaraṃ dānavāṃśca nihatya tān |
punarmātalinā sārdhamagamaṃ devasadma tat