वन पर्व

अध्याय 167: गन्धमादन पर इन्द्र का युधिष्ठिर से मिलना

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि निवातकवचयुद्धपर्वणि सप्तषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

18 श्लोक · 167 में से 315

इस अध्याय में क्या होता है

गन्धमादन पर इन्द्र का युधिष्ठिर से मिलना

भोर में अर्जुन सब भाइयों सहित युधिष्ठिर को प्रणाम करते हैं। तभी आकाश वाद्यों, पहियों और घण्टियों के स्वर से भर जाता है, और मरुद्गणों सहित इन्द्र उतरते हैं, पीछे सूर्य जैसे विमानों में गन्धर्व और अप्सराएँ। युधिष्ठिर विधिपूर्वक उनकी पूजा करते हैं, और अर्जुन सेवक की भाँति विनीत होकर इन्द्र के पास खड़े रहते हैं। युधिष्ठिर तप से निर्मल अर्जुन का मस्तक सूँघकर अत्यन्त प्रसन्न होते हैं। इन्द्र कहते हैं कि तुम इस पृथ्वी पर शासन करोगे; कुशलपूर्वक काम्यक आश्रम लौट जाओ। अर्जुन ने मुझसे सब अस्त्र पाए हैं, मुझे प्रसन्न किया है, और तीनों लोक इसे नहीं जीत सकते। इन्द्र स्वर्ग लौट जाते हैं, और अध्याय इस समागम को पढ़ने के पुण्य के साथ समाप्त होता है।

वैशंपायन उवाच

167.1

[ततो रजन्यां व्युष्टायां धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैरवन्दत धनंजयः ॥]

[tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram |
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvairavandata dhanaṃjayaḥ ||]

167.2

एतस्मिन्नेव काले तु सर्ववादित्रनिःखनः ।
बभूव तुमुलः शब्दस्त्वन्तरिक्षे दिवौकसाम्

etasminneva kāle tu sarvavāditraniḥkhanaḥ |
babhūva tumulaḥ śabdastvantarikṣe divaukasām

167.3

रथनेमिखनश्चैव घण्टाशब्दश्च भारत ।
पृथग्व्यालमृगाणां च पक्षिणां चैव सर्वशः

rathanemikhanaścaiva ghaṇṭāśabdaśca bhārata |
pṛthagvyālamṛgāṇāṃ ca pakṣiṇāṃ caiva sarvaśaḥ

167.4

रवोन्मुखास्ते ददृशुः प्रीयमाणाः कुरूद्वह ।
मरुद्भिरन्वितं शक्रमापतन्तं विहायसा

ravonmukhāste dadṛśuḥ prīyamāṇāḥ kurūdvaha |
marudbhiranvitaṃ śakramāpatantaṃ vihāyasā

167.5

ते समन्तादनुययुर्गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।
विमानैः सूर्यसंकाशैर्देवराजमरिंदमम्

te samantādanuyayurgandharvāpsarasastathā |
vimānaiḥ sūryasaṃkāśairdevarājamariṃdamam

167.6

ततः स हरिभिर्युक्तं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ।
मेघनादिनमारुह्य श्रिया परमया ज्वलन्

tataḥ sa haribhiryuktaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam |
meghanādinamāruhya śriyā paramayā jvalan

167.7

पार्थानभ्याजपामाशु देवराजः पुरंदरः ।
आगत्य च सहस्राक्षो रथादवरुरोह वै

pārthānabhyājapāmāśu devarājaḥ puraṃdaraḥ |
āgatya ca sahasrākṣo rathādavaruroha vai

167.8

तं दृष्ट्वैव महात्मानं धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सहितः श्रीमान्देवराजमुपागमत्

taṃ dṛṣṭvaiva mahātmānaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ śrīmāndevarājamupāgamat

167.9

पूजयामास चैवाथ विधिवद्भूरिदक्षिणः ।
यथार्हममितात्मानं विधिदृष्टेन कर्मणा

pūjayāmāsa caivātha vidhivadbhūridakṣiṇaḥ |
yathārhamamitātmānaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā

167.10

धनंजयश्च तेजस्वी प्रणिपत्य पुरंदरम् ।
भृत्यवत्प्रणतस्तस्थौ देवराजसमीपतः

dhanaṃjayaśca tejasvī praṇipatya puraṃdaram |
bhṛtyavatpraṇatastasthau devarājasamīpataḥ

167.11

आघ्राय तं महातेजाः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
धनंजयभिप्रेक्ष्यविनीतं स्थितमन्तिके

āghrāya taṃ mahātejāḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
dhanaṃjayabhiprekṣyavinītaṃ sthitamantike

167.12

जटिलं देवराजस्य तपोयुक्तमकल्मषम् ।
हर्षेण महताऽऽविष्टः फल्गुनस्याथ दर्शनात् ।
बभूव परमप्रीतो देवराजं च पूजयन्

jaṭilaṃ devarājasya tapoyuktamakalmaṣam |
harṣeṇa mahatā''viṣṭaḥ phalgunasyātha darśanāt |
babhūva paramaprīto devarājaṃ ca pūjayan

167.13

तं तथाऽदीनमनसं राजानं हर्,संप्लुतम् ।
उवाच वचनं धीमान्धर्मराजं पुरंदरः

taṃ tathā'dīnamanasaṃ rājānaṃ har,saṃplutam |
uvāca vacanaṃ dhīmāndharmarājaṃ puraṃdaraḥ

167.14

त्वमिमां पृथिवीं राजन्प्रशासिष्यसि पाण्डव ।
स्वस्ति प्राप्नुहि कौन्तेय काम्यकं पुनराश्रमम्

tvamimāṃ pṛthivīṃ rājanpraśāsiṣyasi pāṇḍava |
svasti prāpnuhi kaunteya kāmyakaṃ punarāśramam

167.15

अस्त्राणि लब्धानि च पाण्डवेन
सर्वाणि मत्तः प्रयतेन राजन् ।
कृतप्रियश्चास्मि धनंजयेन
जेतुं न शक्यस्त्रिभिरेष लोकैः

astrāṇi labdhāni ca pāṇḍavena
sarvāṇi mattaḥ prayatena rājan |
kṛtapriyaścāsmi dhanaṃjayena
jetuṃ na śakyastribhireṣa lokaiḥ

167.16

एवमुक्त्वा सहस्राक्षः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
जगाम त्रिदिवं हृष्टः स्तूयमानो महर्षिभिः

evamuktvā sahasrākṣaḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |
jagāma tridivaṃ hṛṣṭaḥ stūyamāno maharṣibhiḥ

167.17

धनेश्वरगृहस्थानां पाण्डवानां समागमम् ।
शक्रेण य इदं विद्वानधीयीत समाहितः

dhaneśvaragṛhasthānāṃ pāṇḍavānāṃ samāgamam |
śakreṇa ya idaṃ vidvānadhīyīta samāhitaḥ

167.18

संवत्सरं ब्रह्मचारी नियतः संशितव्रतः ।
स जीवेद्धि निराबाधः सुसुखी शरदां शतम्

saṃvatsaraṃ brahmacārī niyataḥ saṃśitavrataḥ |
sa jīveddhi nirābādhaḥ susukhī śaradāṃ śatam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)