अध्याय 143: अर्जुन के दर्शन को व्याकुल युधिष्ठिर

भीमसेनयमौ चोभौ पाञ्चालि च निबोधत ।
नास्ति भूतस्य नाशो वै पश्यतास्मान्वनेचरान्

bhīmasenayamau cobhau pāñcāli ca nibodhata |
nāsti bhūtasya nāśo vai paśyatāsmānvanecarān

दुर्बलाः क्लेशिताः स्मेति यद्ब्रुवामेतरेतरम् ।
अशक्येऽपि व्रजामो यद्नंजयदिदृक्षया

durbalāḥ kleśitāḥ smeti yadbruvāmetaretaram |
aśakye'pi vrajāmo yadnaṃjayadidṛkṣayā

तन्मे दहति गात्राणि तूलराशिमिवानलः ।
यच्च वीरं न पश्यामि धनंजयमुपान्तिके

tanme dahati gātrāṇi tūlarāśimivānalaḥ |
yacca vīraṃ na paśyāmi dhanaṃjayamupāntike

तस्यादर्शनतप्तं मां सानुजं वनमास्थितम् ।
याज्ञसेन्याः परामर्शः स च वीर दहत्युत

tasyādarśanataptaṃ māṃ sānujaṃ vanamāsthitam |
yājñasenyāḥ parāmarśaḥ sa ca vīra dahatyuta

नकुलात्पूर्वजं पार्थं न पश्याम्यमितौजसम् ।
अजेयमुग्रधन्वानं तेन तप्ये वृकोदर

nakulātpūrvajaṃ pārthaṃ na paśyāmyamitaujasam |
ajeyamugradhanvānaṃ tena tapye vṛkodara

तीर्थानि चैव रम्याणि वनानि च सरांसि च ।
चरामि सह युष्माभिस्तस्य दर्शनकाङ्क्षया

tīrthāni caiva ramyāṇi vanāni ca sarāṃsi ca |
carāmi saha yuṣmābhistasya darśanakāṅkṣayā

पञ्चवर्षाण्यहं वीरं सत्यसन्धं धनंजयम् ।
यन्न पश्यामि बीभत्सुं तेन तप्ये वृकोदर

pañcavarṣāṇyahaṃ vīraṃ satyasandhaṃ dhanaṃjayam |
yanna paśyāmi bībhatsuṃ tena tapye vṛkodara

तं वै श्यामं गुडाकेशं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
न पश्यामि महाबाहुं तेन तप्ये वृकोदर

taṃ vai śyāmaṃ guḍākeśaṃ siṃhavikrāntagāminam |
na paśyāmi mahābāhuṃ tena tapye vṛkodara

कृतास्त्रं निपुणं युद्देऽव्रतिमानं धनुष्मताम् ।
न पश्यामि कुरुश्रेष्ठ तेन तप्ये वृकोदर

kṛtāstraṃ nipuṇaṃ yudde'vratimānaṃ dhanuṣmatām |
na paśyāmi kuruśreṣṭha tena tapye vṛkodara

चरन्तमरिसङ्घेषु क्रुद्धं कालमिवानघ ।
प्रभिन्नमिव मातङ्गं सिंहस्कन्धं धनंजयम्

carantamarisaṅgheṣu kruddhaṃ kālamivānagha |
prabhinnamiva mātaṅgaṃ siṃhaskandhaṃ dhanaṃjayam

यः स शक्रादनवरो वीर्येण च बलेन च ।
यमयोः पूर्वजः पार्थः श्वेताश्वोऽमितविक्रमः

yaḥ sa śakrādanavaro vīryeṇa ca balena ca |
yamayoḥ pūrvajaḥ pārthaḥ śvetāśvo'mitavikramaḥ

नारायणसमो युद्धे सत्यसन्धो दृढव्रतः ।
तं ममापश्यतो भीम न शान्तिर्हृदयस्य वै

nārāyaṇasamo yuddhe satyasandho dṛḍhavrataḥ |
taṃ mamāpaśyato bhīma na śāntirhṛdayasya vai

दुःखेन महताऽऽविष्टश्चिन्तयामि दिवानिशम् ।
अजेयमुग्रधन्वानं तेन तप्ये वृकोदर

duḥkhena mahatā''viṣṭaścintayāmi divāniśam |
ajeyamugradhanvānaṃ tena tapye vṛkodara

सततं यः क्षमाशीलः क्षिप्यमाणोऽप्यणीयसा ।
ऋजुमार्गप्रपन्नस्य शर्मदाता भयस्य च

satataṃ yaḥ kṣamāśīlaḥ kṣipyamāṇo'pyaṇīyasā |
ṛjumārgaprapannasya śarmadātā bhayasya ca

स तु जिह्मप्रवृत्तस्य माययाऽभिजिघांसतः ।
अपि वज्रधरस्यापि भवेत्कालविषोपमः

sa tu jihmapravṛttasya māyayā'bhijighāṃsataḥ |
api vajradharasyāpi bhavetkālaviṣopamaḥ

शत्रोरपि प्रपन्नस्य सोऽनृशंसः प्रतापवान् ।
दाताऽभयस् बीभत्सुरमितात्मा महाहलः

śatrorapi prapannasya so'nṛśaṃsaḥ pratāpavān |
dātā'bhayas bībhatsuramitātmā mahāhalaḥ

सर्वेषामाश्रयोऽस्माकं रणेऽरीणां प्रमर्दिता ।
आहर्ता सर्वरत्नानां सर्वेषां नः सुखावहः

sarveṣāmāśrayo'smākaṃ raṇe'rīṇāṃ pramarditā |
āhartā sarvaratnānāṃ sarveṣāṃ naḥ sukhāvahaḥ

रत्नानि यस्य वीर्येण दिव्यान्यासत्पुरा मम ।
बहूनि बहुजातीनि यानि प्राप्तः सुयोधनः

ratnāni yasya vīryeṇa divyānyāsatpurā mama |
bahūni bahujātīni yāni prāptaḥ suyodhanaḥ

यस्य बाहुबलाद्वीर सभा चासीत्पुरा मम ।
सर्वरत्नमयी ख्याता त्रिषु लोकेषु पाण्डव

yasya bāhubalādvīra sabhā cāsītpurā mama |
sarvaratnamayī khyātā triṣu lokeṣu pāṇḍava

वासुदेवसमं वीर्ये कार्तवीर्यसमं युधि ।
अजेयममितं युद्धे तं न पश्यामि फल्गुनम्

vāsudevasamaṃ vīrye kārtavīryasamaṃ yudhi |
ajeyamamitaṃ yuddhe taṃ na paśyāmi phalgunam

संकर्षणं महावीर्यं त्वां च भीमापराजितम् ।
अनुयातः स्ववीर्येण वासुदेवं च शत्रुहा

saṃkarṣaṇaṃ mahāvīryaṃ tvāṃ ca bhīmāparājitam |
anuyātaḥ svavīryeṇa vāsudevaṃ ca śatruhā

यस् बाहुबले तुल्यः प्रभावे च पुरंदरः ।
जवे वायुर्मुखे सोमः क्रोधे मृत्युः सनातनः

yas bāhubale tulyaḥ prabhāve ca puraṃdaraḥ |
jave vāyurmukhe somaḥ krodhe mṛtyuḥ sanātanaḥ

ते वयं तं नरव्याघ्रं सर्वेवीर दिदृक्षवः ।
प्रवेक्ष्यामो महाबाहो पर्वतं गन्धमादनम्

te vayaṃ taṃ naravyāghraṃ sarvevīra didṛkṣavaḥ |
pravekṣyāmo mahābāho parvataṃ gandhamādanam

विशाला बदरी यत्रनरनारायणाश्रमः ।
तं सदाऽध्युषितं यक्षैर्द्रक्ष्यामो गिरिसुत्तमम्

viśālā badarī yatranaranārāyaṇāśramaḥ |
taṃ sadā'dhyuṣitaṃ yakṣairdrakṣyāmo girisuttamam

कुबेरनलिनीं रम्यां राक्षसैरभिसेविताम् ।
पद्भिरेव गमिष्यामस्तप्यभाना महत्तपः

kuberanalinīṃ ramyāṃ rākṣasairabhisevitām |
padbhireva gamiṣyāmastapyabhānā mahattapaḥ

नातप्ततपसा शक्यो गन्तुं देशो वृकोदर ।
न नृशंसेन लुब्धेन नाप्रशान्तेन भारत

nātaptatapasā śakyo gantuṃ deśo vṛkodara |
na nṛśaṃsena lubdhena nāpraśāntena bhārata

तत्र सर्वेगमिष्यामो भीमार्जुपदैषिणः ।
सायुधा बद्धनिस्त्रिंशाः सार्धं विप्रैर्महाव्रतैः

tatra sarvegamiṣyāmo bhīmārjupadaiṣiṇaḥ |
sāyudhā baddhanistriṃśāḥ sārdhaṃ viprairmahāvrataiḥ

मक्षिकादंशमशकान्सिंहान्व्याघ्रान्सरीसृपान् ।
प्राप्नोत्यनियतः पार्थ नियतस्तान्न पश्यति

makṣikādaṃśamaśakānsiṃhānvyāghrānsarīsṛpān |
prāpnotyaniyataḥ pārtha niyatastānna paśyati

ते वयं नियतात्मानः पर्वतं गन्धमादनम् ।
प्रवेक्ष्यामो मिताहारा धनंजयदिदृक्षवः

te vayaṃ niyatātmānaḥ parvataṃ gandhamādanam |
pravekṣyāmo mitāhārā dhanaṃjayadidṛkṣavaḥ