अध्याय 142: भीम का लौटने से इनकार

अन्तर्हितानि भूतानि रक्षांसि बलवन्ति च ।
अग्निना तपसा चैव शक्यं गन्तुं वृकोदर

antarhitāni bhūtāni rakṣāṃsi balavanti ca |
agninā tapasā caiva śakyaṃ gantuṃ vṛkodara

सन्निवर्तय कौन्तेय क्षुत्पिपासे बलाश्रयात् ।
ततो बलं च दाक्ष्यं च संश्रयस्व वृकोदर

sannivartaya kaunteya kṣutpipāse balāśrayāt |
tato balaṃ ca dākṣyaṃ ca saṃśrayasva vṛkodara

ऋषेस्त्वया श्रुतं वाक्यं कैलासं पर्वतं प्रति ।
बुद्ध्या प्रपश्य कौन्तेय कथं कृष्णा गमिष्यति

ṛṣestvayā śrutaṃ vākyaṃ kailāsaṃ parvataṃ prati |
buddhyā prapaśya kaunteya kathaṃ kṛṣṇā gamiṣyati

अथवा सहदेवेन धौम्येन च समं विभो ।
सूतैः पौरोगवैश्चैव सर्वैश्च परिचारकैः

athavā sahadevena dhaumyena ca samaṃ vibho |
sūtaiḥ paurogavaiścaiva sarvaiśca paricārakaiḥ

रथैरश्वैश्च ये चान्ये विप्राः क्लेशासहाः पथि ।
सर्वैस्त्वं सहितो भीम निवर्तस्वायतेक्षण

rathairaśvaiśca ye cānye viprāḥ kleśāsahāḥ pathi |
sarvaistvaṃ sahito bhīma nivartasvāyatekṣaṇa

त्रयो वयं गमिष्यामो लध्वाहारा यतव्रताः ।
अहं च नकुलश्चैव लोमशश्च महातपाः

trayo vayaṃ gamiṣyāmo ladhvāhārā yatavratāḥ |
ahaṃ ca nakulaścaiva lomaśaśca mahātapāḥ

ममागमनमाकाङ्क्षन्ग्गाद्वारे समाहितः ।
वसेह द्रौपदीं रक्षन्यावदागमनं मम

mamāgamanamākāṅkṣanggādvāre samāhitaḥ |
vaseha draupadīṃ rakṣanyāvadāgamanaṃ mama

राजपुत्री श्रमेणार्ता दुःखार्ता चैव भारत ।
व्रजत्येव हि कल्याणी श्वेतवाहदिदृक्षया

rājaputrī śrameṇārtā duḥkhārtā caiva bhārata |
vrajatyeva hi kalyāṇī śvetavāhadidṛkṣayā

तवचाप्यरतिस्तीव्रा वर्तते तमपश्यतः ।
गुडाकेशं महात्मानं संग्रामेष्वपलायिनम् ।
किं पुनः सहदेवं च मां च कृष्णां च भारत

tavacāpyaratistīvrā vartate tamapaśyataḥ |
guḍākeśaṃ mahātmānaṃ saṃgrāmeṣvapalāyinam |
kiṃ punaḥ sahadevaṃ ca māṃ ca kṛṣṇāṃ ca bhārata

द्विजाः कामं निवर्तन्तां सर्वे च परिचारकाः ।
सूताः पौरोगवाश्चैव यं च मन्येत नो भवान्

dvijāḥ kāmaṃ nivartantāṃ sarve ca paricārakāḥ |
sūtāḥ paurogavāścaiva yaṃ ca manyeta no bhavān

न ह्यहं हातुमिच्छामि भवन्तमिह कर्हिचित् ।
शैलेऽस्मिन्राक्षसाकीर्णे दुर्गेषु विपमेषु च

na hyahaṃ hātumicchāmi bhavantamiha karhicit |
śaile'sminrākṣasākīrṇe durgeṣu vipameṣu ca

इयं चापि महाभागा राजपुत्री पतिव्रता ।
त्वामृते पुरुषव्याघ्र नोत्सहेद्विनिवर्तितुम्

iyaṃ cāpi mahābhāgā rājaputrī pativratā |
tvāmṛte puruṣavyāghra notsahedvinivartitum

तथैवसहदेवोऽयं सततं त्वामनुव्रतः ।
न जातु विनिवर्तेत मतज्ञो ह्यहमस्य वै

tathaivasahadevo'yaṃ satataṃ tvāmanuvrataḥ |
na jātu vinivarteta matajño hyahamasya vai

अपिचात्र महाराज सव्यसाचिदिदृक्षया ।
सर्वे लालसभूताः स्म तस्माद्यास्यामहे सह

apicātra mahārāja savyasācididṛkṣayā |
sarve lālasabhūtāḥ sma tasmādyāsyāmahe saha

यद्यशक्यो रथैर्गन्तुं शैलोऽयं बहुकन्दरः ।
पद्भिरेव गमिष्यामो मा राजन्विमना भव

yadyaśakyo rathairgantuṃ śailo'yaṃ bahukandaraḥ |
padbhireva gamiṣyāmo mā rājanvimanā bhava

अहं वहिष्ये पाञ्चालीं यत्रयत्र न शक्ष्यति ।
इति मे वर्तते बुद्धिर्मा राजन्विमना भव

ahaṃ vahiṣye pāñcālīṃ yatrayatra na śakṣyati |
iti me vartate buddhirmā rājanvimanā bhava

सुकुमारौ तथा वीरौ माद्रीनन्दिकरावुभौ ।
दुर्गे संतारयिष्यामि यत्राशक्तौ भविष्यतः

sukumārau tathā vīrau mādrīnandikarāvubhau |
durge saṃtārayiṣyāmi yatrāśaktau bhaviṣyataḥ

एवं ते भाषमाणस्य बलं भीमाभिवर्धताम् ।
यत्त्वमुत्सहसे वोढुं पाञ्चालीं विपुलेऽध्वनि

evaṃ te bhāṣamāṇasya balaṃ bhīmābhivardhatām |
yattvamutsahase voḍhuṃ pāñcālīṃ vipule'dhvani

यमजौ चापि भद्रं ते नैतदन्यत्र विद्यते ।
बलं तव यशश्चैवधर्मः कीर्तिश्च वर्धताम्

yamajau cāpi bhadraṃ te naitadanyatra vidyate |
balaṃ tava yaśaścaivadharmaḥ kīrtiśca vardhatām

यत्त्वमुत्सहसे नेतुं भ्रातरौ सह कृष्णया ।
मा ते ग्लानिर्महाबाहो मा च तेऽस्तु पराभवः

yattvamutsahase netuṃ bhrātarau saha kṛṣṇayā |
mā te glānirmahābāho mā ca te'stu parābhavaḥ

ततः कृष्णाऽब्रवीद्वाक्यं प्रहसन्ती मनोरमा ।
गमिष्यामि न संताप कार्यो मां प्रति भारत

tataḥ kṛṣṇā'bravīdvākyaṃ prahasantī manoramā |
gamiṣyāmi na saṃtāpa kāryo māṃ prati bhārata

तपसा शक्यते गन्तुं पर्वतो गन्धमादनः ।
तपसा चैव कौन्तेय सर्वे योक्ष्यामहे वयम्

tapasā śakyate gantuṃ parvato gandhamādanaḥ |
tapasā caiva kaunteya sarve yokṣyāmahe vayam

नकुलः सहदेवश्च भीमसेनश् पार्थिव ।
अहं च त्वं च कौन्तेय द्रक्ष्यामः श्वेतवाहनम्

nakulaḥ sahadevaśca bhīmasenaś pārthiva |
ahaṃ ca tvaṃ ca kaunteya drakṣyāmaḥ śvetavāhanam

एवं संभाषमाणास्ते सुबाहुविषयं महत् ।
ददृशुर्मुदिता राजन्प्रभूतगजवाजिमत्

evaṃ saṃbhāṣamāṇāste subāhuviṣayaṃ mahat |
dadṛśurmuditā rājanprabhūtagajavājimat

किराततङ्गणाकीर्णं पुलिन्दशतसंकुलम् ।
हिमवत्यमरैर्जुष्टं बह्वाश्चर्यसमाकुलम् ।
सुबाहुश्चापि तान्दृष्ट्वा पूजयाप्रत्यगृह्णत

kirātataṅgaṇākīrṇaṃ pulindaśatasaṃkulam |
himavatyamarairjuṣṭaṃ bahvāścaryasamākulam |
subāhuścāpi tāndṛṣṭvā pūjayāpratyagṛhṇata

विषयान्ते कुलिन्दानामीश्वरः प्रीतिपूर्वकम् ।
तत्र ते पूजितास्तेन सर्व एव सुखोपिताः

viṣayānte kulindānāmīśvaraḥ prītipūrvakam |
tatra te pūjitāstena sarva eva sukhopitāḥ

प्रतस्थुर्विमले सूर्ये हिमवन्तं गिरिं प्रति ।
इन्द्रसेनमुखांश्चापि भृत्यान्पौरोगवांस्तथा

pratasthurvimale sūrye himavantaṃ giriṃ prati |
indrasenamukhāṃścāpi bhṛtyānpaurogavāṃstathā

सूदांश्च पारिबर्हांश्च द्रौपद्याः सर्वशो नृप ।
राज्ञः कुलिन्दाधिपतेः परिदाय महारथाः

sūdāṃśca pāribarhāṃśca draupadyāḥ sarvaśo nṛpa |
rājñaḥ kulindādhipateḥ paridāya mahārathāḥ

पद्भिरेव महावीर्या ययुः कौरवनन्दनाः ।
ते शनैः प्राद्रवन्सर्वे कृष्णया सह पाण्डवाः ।
तस्माद्देशात्सुसंहृष्टा द्रष्टुकामा धनंजयम्

padbhireva mahāvīryā yayuḥ kauravanandanāḥ |
te śanaiḥ prādravansarve kṛṣṇayā saha pāṇḍavāḥ |
tasmāddeśātsusaṃhṛṣṭā draṣṭukāmā dhanaṃjayam