Aranyaka (Vana) Parva

Chapter 143: Yudhishthira longs to see Arjuna

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि त्रिचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥

29 verses · 143 of 315

What happens in this chapter

Yudhishthira longs to see Arjuna

Yudhishthira tells his brothers and Draupadi that, worn as they are, they press into impossible country only to see Dhananjaya, and his absence burns him like fire in cotton. For five years he has not seen Arjuna, the dark, curly-haired bowman with a lion's stride. Again and again comes the refrain: I do not see him, and so I burn, Vrikodara. Arjuna forgives the gentle, is deadly to the treacherous, spares even a foe who surrenders; his might won them their jewels and their famed sabha. So they will enter Gandhamadana and see Badari, the ashrama of Nara and Narayana, and Kubera's lotus lake, going on foot with measured food, for the cruel, greedy and restless cannot reach that land.

युधिष्ठिर उवाच

143.1

भीमसेनयमौ चोभौ पाञ्चालि च निबोधत ।
नास्ति भूतस्य नाशो वै पश्यतास्मान्वनेचरान्

bhīmasenayamau cobhau pāñcāli ca nibodhata |
nāsti bhūtasya nāśo vai paśyatāsmānvanecarān

143.2

दुर्बलाः क्लेशिताः स्मेति यद्ब्रुवामेतरेतरम् ।
अशक्येऽपि व्रजामो यद्नंजयदिदृक्षया

durbalāḥ kleśitāḥ smeti yadbruvāmetaretaram |
aśakye'pi vrajāmo yadnaṃjayadidṛkṣayā

143.3

तन्मे दहति गात्राणि तूलराशिमिवानलः ।
यच्च वीरं न पश्यामि धनंजयमुपान्तिके

tanme dahati gātrāṇi tūlarāśimivānalaḥ |
yacca vīraṃ na paśyāmi dhanaṃjayamupāntike

143.4

तस्यादर्शनतप्तं मां सानुजं वनमास्थितम् ।
याज्ञसेन्याः परामर्शः स च वीर दहत्युत

tasyādarśanataptaṃ māṃ sānujaṃ vanamāsthitam |
yājñasenyāḥ parāmarśaḥ sa ca vīra dahatyuta

143.5

नकुलात्पूर्वजं पार्थं न पश्याम्यमितौजसम् ।
अजेयमुग्रधन्वानं तेन तप्ये वृकोदर

nakulātpūrvajaṃ pārthaṃ na paśyāmyamitaujasam |
ajeyamugradhanvānaṃ tena tapye vṛkodara

143.6

तीर्थानि चैव रम्याणि वनानि च सरांसि च ।
चरामि सह युष्माभिस्तस्य दर्शनकाङ्क्षया

tīrthāni caiva ramyāṇi vanāni ca sarāṃsi ca |
carāmi saha yuṣmābhistasya darśanakāṅkṣayā

143.7

पञ्चवर्षाण्यहं वीरं सत्यसन्धं धनंजयम् ।
यन्न पश्यामि बीभत्सुं तेन तप्ये वृकोदर

pañcavarṣāṇyahaṃ vīraṃ satyasandhaṃ dhanaṃjayam |
yanna paśyāmi bībhatsuṃ tena tapye vṛkodara

143.8

तं वै श्यामं गुडाकेशं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
न पश्यामि महाबाहुं तेन तप्ये वृकोदर

taṃ vai śyāmaṃ guḍākeśaṃ siṃhavikrāntagāminam |
na paśyāmi mahābāhuṃ tena tapye vṛkodara

143.9

कृतास्त्रं निपुणं युद्देऽव्रतिमानं धनुष्मताम् ।
न पश्यामि कुरुश्रेष्ठ तेन तप्ये वृकोदर

kṛtāstraṃ nipuṇaṃ yudde'vratimānaṃ dhanuṣmatām |
na paśyāmi kuruśreṣṭha tena tapye vṛkodara

143.10

चरन्तमरिसङ्घेषु क्रुद्धं कालमिवानघ ।
प्रभिन्नमिव मातङ्गं सिंहस्कन्धं धनंजयम्

carantamarisaṅgheṣu kruddhaṃ kālamivānagha |
prabhinnamiva mātaṅgaṃ siṃhaskandhaṃ dhanaṃjayam

143.11

यः स शक्रादनवरो वीर्येण च बलेन च ।
यमयोः पूर्वजः पार्थः श्वेताश्वोऽमितविक्रमः

yaḥ sa śakrādanavaro vīryeṇa ca balena ca |
yamayoḥ pūrvajaḥ pārthaḥ śvetāśvo'mitavikramaḥ

143.12

नारायणसमो युद्धे सत्यसन्धो दृढव्रतः ।
तं ममापश्यतो भीम न शान्तिर्हृदयस्य वै

nārāyaṇasamo yuddhe satyasandho dṛḍhavrataḥ |
taṃ mamāpaśyato bhīma na śāntirhṛdayasya vai

143.13

दुःखेन महताऽऽविष्टश्चिन्तयामि दिवानिशम् ।
अजेयमुग्रधन्वानं तेन तप्ये वृकोदर

duḥkhena mahatā''viṣṭaścintayāmi divāniśam |
ajeyamugradhanvānaṃ tena tapye vṛkodara

143.14

सततं यः क्षमाशीलः क्षिप्यमाणोऽप्यणीयसा ।
ऋजुमार्गप्रपन्नस्य शर्मदाता भयस्य च

satataṃ yaḥ kṣamāśīlaḥ kṣipyamāṇo'pyaṇīyasā |
ṛjumārgaprapannasya śarmadātā bhayasya ca

143.15

स तु जिह्मप्रवृत्तस्य माययाऽभिजिघांसतः ।
अपि वज्रधरस्यापि भवेत्कालविषोपमः

sa tu jihmapravṛttasya māyayā'bhijighāṃsataḥ |
api vajradharasyāpi bhavetkālaviṣopamaḥ

143.16

शत्रोरपि प्रपन्नस्य सोऽनृशंसः प्रतापवान् ।
दाताऽभयस् बीभत्सुरमितात्मा महाहलः

śatrorapi prapannasya so'nṛśaṃsaḥ pratāpavān |
dātā'bhayas bībhatsuramitātmā mahāhalaḥ

143.17

सर्वेषामाश्रयोऽस्माकं रणेऽरीणां प्रमर्दिता ।
आहर्ता सर्वरत्नानां सर्वेषां नः सुखावहः

sarveṣāmāśrayo'smākaṃ raṇe'rīṇāṃ pramarditā |
āhartā sarvaratnānāṃ sarveṣāṃ naḥ sukhāvahaḥ

143.18

रत्नानि यस्य वीर्येण दिव्यान्यासत्पुरा मम ।
बहूनि बहुजातीनि यानि प्राप्तः सुयोधनः

ratnāni yasya vīryeṇa divyānyāsatpurā mama |
bahūni bahujātīni yāni prāptaḥ suyodhanaḥ

143.19

यस्य बाहुबलाद्वीर सभा चासीत्पुरा मम ।
सर्वरत्नमयी ख्याता त्रिषु लोकेषु पाण्डव

yasya bāhubalādvīra sabhā cāsītpurā mama |
sarvaratnamayī khyātā triṣu lokeṣu pāṇḍava

143.20

वासुदेवसमं वीर्ये कार्तवीर्यसमं युधि ।
अजेयममितं युद्धे तं न पश्यामि फल्गुनम्

vāsudevasamaṃ vīrye kārtavīryasamaṃ yudhi |
ajeyamamitaṃ yuddhe taṃ na paśyāmi phalgunam

143.21

संकर्षणं महावीर्यं त्वां च भीमापराजितम् ।
अनुयातः स्ववीर्येण वासुदेवं च शत्रुहा

saṃkarṣaṇaṃ mahāvīryaṃ tvāṃ ca bhīmāparājitam |
anuyātaḥ svavīryeṇa vāsudevaṃ ca śatruhā

143.22

यस् बाहुबले तुल्यः प्रभावे च पुरंदरः ।
जवे वायुर्मुखे सोमः क्रोधे मृत्युः सनातनः

yas bāhubale tulyaḥ prabhāve ca puraṃdaraḥ |
jave vāyurmukhe somaḥ krodhe mṛtyuḥ sanātanaḥ

143.23

ते वयं तं नरव्याघ्रं सर्वेवीर दिदृक्षवः ।
प्रवेक्ष्यामो महाबाहो पर्वतं गन्धमादनम्

te vayaṃ taṃ naravyāghraṃ sarvevīra didṛkṣavaḥ |
pravekṣyāmo mahābāho parvataṃ gandhamādanam

143.24

विशाला बदरी यत्रनरनारायणाश्रमः ।
तं सदाऽध्युषितं यक्षैर्द्रक्ष्यामो गिरिसुत्तमम्

viśālā badarī yatranaranārāyaṇāśramaḥ |
taṃ sadā'dhyuṣitaṃ yakṣairdrakṣyāmo girisuttamam

143.25

कुबेरनलिनीं रम्यां राक्षसैरभिसेविताम् ।
पद्भिरेव गमिष्यामस्तप्यभाना महत्तपः

kuberanalinīṃ ramyāṃ rākṣasairabhisevitām |
padbhireva gamiṣyāmastapyabhānā mahattapaḥ

143.26

नातप्ततपसा शक्यो गन्तुं देशो वृकोदर ।
न नृशंसेन लुब्धेन नाप्रशान्तेन भारत

nātaptatapasā śakyo gantuṃ deśo vṛkodara |
na nṛśaṃsena lubdhena nāpraśāntena bhārata

143.27

तत्र सर्वेगमिष्यामो भीमार्जुपदैषिणः ।
सायुधा बद्धनिस्त्रिंशाः सार्धं विप्रैर्महाव्रतैः

tatra sarvegamiṣyāmo bhīmārjupadaiṣiṇaḥ |
sāyudhā baddhanistriṃśāḥ sārdhaṃ viprairmahāvrataiḥ

143.28

मक्षिकादंशमशकान्सिंहान्व्याघ्रान्सरीसृपान् ।
प्राप्नोत्यनियतः पार्थ नियतस्तान्न पश्यति

makṣikādaṃśamaśakānsiṃhānvyāghrānsarīsṛpān |
prāpnotyaniyataḥ pārtha niyatastānna paśyati

143.29

ते वयं नियतात्मानः पर्वतं गन्धमादनम् ।
प्रवेक्ष्यामो मिताहारा धनंजयदिदृक्षवः

te vayaṃ niyatātmānaḥ parvataṃ gandhamādanam |
pravekṣyāmo mitāhārā dhanaṃjayadidṛkṣavaḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)