अध्याय 132: उत्तर के तीर्थ और बाज़ का आगमन

इह मर्त्यास्तनूस्त्यक्त्वा स्वर्गं गच्छन्ति भारत ।
मर्तुकामा नरा राजन्निहायान्ति सहस्रशः

iha martyāstanūstyaktvā svargaṃ gacchanti bhārata |
martukāmā narā rājannihāyānti sahasraśaḥ

एवमाशीः प्रयुक्ता हि दक्षेण यजता पुरा ।
इह ये वै मरिष्यन्ति ते वै स्वर्गजितो नराः

evamāśīḥ prayuktā hi dakṣeṇa yajatā purā |
iha ye vai mariṣyanti te vai svargajito narāḥ

एषा सरस्वती रम्या दिव्या चौघवती नदी ।
एतद्विनशनं नाम सरस्वत्या विशांपते

eṣā sarasvatī ramyā divyā caughavatī nadī |
etadvinaśanaṃ nāma sarasvatyā viśāṃpate

द्वारं निषादराष्ट्रस्य येषां दोषात्सरस्वती ।
प्रविष्टा पृथिवीं वीर मा निषादा हि मां विदुः

dvāraṃ niṣādarāṣṭrasya yeṣāṃ doṣātsarasvatī |
praviṣṭā pṛthivīṃ vīra mā niṣādā hi māṃ viduḥ

एष वै चमसोद्भेदो यत्र दृश्या सरस्वती ।
यत्रैनामभ्यवर्तन्त दिव्याः पुण्याः समुद्रगाः

eṣa vai camasodbhedo yatra dṛśyā sarasvatī |
yatraināmabhyavartanta divyāḥ puṇyāḥ samudragāḥ

एतत्सिन्धोर्महत्तीर्थं यत्रागस्त्यमरिंदम ।
लोपामुद्रा समागम्य भर्तारमवृणीत वै

etatsindhormahattīrthaṃ yatrāgastyamariṃdama |
lopāmudrā samāgamya bhartāramavṛṇīta vai

एतत्प्रकाशते तीर्थं प्रभासं भास्करद्युते ।
इन्द्रस्य दयितं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम्

etatprakāśate tīrthaṃ prabhāsaṃ bhāskaradyute |
indrasya dayitaṃ puṇyaṃ pavitraṃ pāpanāśanam

एतद्विष्णुपदं नाम दृश्यते तीर्थमुत्तमम् ।
एषां रम्या विपाशा च नदी परमपावनी

etadviṣṇupadaṃ nāma dṛśyate tīrthamuttamam |
eṣāṃ ramyā vipāśā ca nadī paramapāvanī

अत्र वै पुत्रशोकेन वसिष्ठो भगवानृषिः ।
बद्ध्वाऽत्मानं निपतितो विपाशः पुनरुत्थितः

atra vai putraśokena vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ |
baddhvā'tmānaṃ nipatito vipāśaḥ punarutthitaḥ

काश्मीरमण्डलं चैतत्सर्वपुण्यमरिंदम ।
महर्षिभिश्चाध्युषितं पश्येदं भ्रातृभिः सह

kāśmīramaṇḍalaṃ caitatsarvapuṇyamariṃdama |
maharṣibhiścādhyuṣitaṃ paśyedaṃ bhrātṛbhiḥ saha

यत्रौत्तराणां सर्वेषामृषीणां नाहुषस्य च ।
अग्नेश्चैवात्र संवादः काश्यपश्य च भारत

yatrauttarāṇāṃ sarveṣāmṛṣīṇāṃ nāhuṣasya ca |
agneścaivātra saṃvādaḥ kāśyapaśya ca bhārata

एतद्द्वारं महाराज मानसस्य प्रकाशते ।
वर्षमस्य गिरेर्मध्ये रामेण श्रीमता कृतम्

etaddvāraṃ mahārāja mānasasya prakāśate |
varṣamasya girermadhye rāmeṇa śrīmatā kṛtam

एष वातिकषण्डो वै प्रख्यातः सत्यविक्रमः ।
नात्यवर्तत यद्द्वारं विदेहादुत्तरं च यः

eṣa vātikaṣaṇḍo vai prakhyātaḥ satyavikramaḥ |
nātyavartata yaddvāraṃ videhāduttaraṃ ca yaḥ

इदमाश्चर्यमपरं देशेऽस्मिन्पुरुषर्षभ ।
क्षीणे युगे तु कौन्तेय शर्वस्य सह पार्षदैः ।
सहोमया च भवति दर्शनं कामरूपिणः

idamāścaryamaparaṃ deśe'sminpuruṣarṣabha |
kṣīṇe yuge tu kaunteya śarvasya saha pārṣadaiḥ |
sahomayā ca bhavati darśanaṃ kāmarūpiṇaḥ

अस्मिन्सरसि सत्रैर्वै चैत्रे मासि पिनाकिनम् ।
यजन्ते याजकाः सम्यक् परिवारं शुभार्थिनः

asminsarasi satrairvai caitre māsi pinākinam |
yajante yājakāḥ samyak parivāraṃ śubhārthinaḥ

अत्रोपस्पृश्य सरसि श्रद्दधानो जितेन्द्रियः ।
क्षीणपापः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुते नात्र संशयः

atropaspṛśya sarasi śraddadhāno jitendriyaḥ |
kṣīṇapāpaḥ śubhām̐llokānprāpnute nātra saṃśayaḥ

एष उज्जानको नाम पावकिर्यत्र शान्तवान् ।
अरुन्धतीसहायश्च वसिष्ठो भगवानृषिः

eṣa ujjānako nāma pāvakiryatra śāntavān |
arundhatīsahāyaśca vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ

ह्रदश्च कुशवानेष यत्र पद्मं कुशेशयम् ।
आश्रमश्चैव रुक्मिण्या यत्राशाम्यदकोपना

hradaśca kuśavāneṣa yatra padmaṃ kuśeśayam |
āśramaścaiva rukmiṇyā yatrāśāmyadakopanā

समाधीनां समासस्तु पाण्डवेय श्रुतस्त्वया ।
तं द्रक्ष्यसि महाराज भृगुतुन्दं महागिरिम्

samādhīnāṃ samāsastu pāṇḍaveya śrutastvayā |
taṃ drakṣyasi mahārāja bhṛgutundaṃ mahāgirim

वितस्तां पश्य राजेन्द्र सर्वपापप्रमोचनीम् ।
महर्षिभिश्चाध्युषितां शीततोयां सुनिर्मलाम्

vitastāṃ paśya rājendra sarvapāpapramocanīm |
maharṣibhiścādhyuṣitāṃ śītatoyāṃ sunirmalām

जलां चोपजलां चैव यमुनामभितो नदीम् ।
उशीनरो वै यत्रेष्ट्वा वासवादत्यरिच्यत

jalāṃ copajalāṃ caiva yamunāmabhito nadīm |
uśīnaro vai yatreṣṭvā vāsavādatyaricyata

तां देवसमितिं तस्य वासवश्च विशांपते ।
अभ्यागच्छन्नृपवरं ज्ञातुमग्निश्च भारत

tāṃ devasamitiṃ tasya vāsavaśca viśāṃpate |
abhyāgacchannṛpavaraṃ jñātumagniśca bhārata

जिज्ञासमानौ वरदौ महात्मानमुशीनरम् ।
इन्द्रः श्येनः कपोतोऽग्निर्भूत्वा यज्ञेऽभिजग्मतुः

jijñāsamānau varadau mahātmānamuśīnaram |
indraḥ śyenaḥ kapoto'gnirbhūtvā yajñe'bhijagmatuḥ

उरुं राज्ञः समासाद्य कपोतः श्येनजाद्भयात् ।
शरणार्थी तदा राजन्निलिल्ये भयपीडितः

uruṃ rājñaḥ samāsādya kapotaḥ śyenajādbhayāt |
śaraṇārthī tadā rājannililye bhayapīḍitaḥ