अध्याय 131: लोमश द्वारा यमुना तट की यज्ञभूमियों का दर्शन

अस्मिन्किल स्वयं राजन्निष्टवान्वै प्रजापतिः ।
सत्रमिष्टीकृतं नाम पुरा वर्षसहस्रिकम्

asminkila svayaṃ rājanniṣṭavānvai prajāpatiḥ |
satramiṣṭīkṛtaṃ nāma purā varṣasahasrikam

अम्बरीषश्च नाभाग इष्टवान्यमुनामनु ।
यत्रेष्ट्वा दशपद्मानि सदस्येभ्योऽभिसृष्टवान्

ambarīṣaśca nābhāga iṣṭavānyamunāmanu |
yatreṣṭvā daśapadmāni sadasyebhyo'bhisṛṣṭavān

यज्ञैश्च तपसा चैव परां सिद्धिमवाप सः ।
देशश्च नाहुषस्यायं य़ज्वनः पुण्यकर्मणः

yajñaiśca tapasā caiva parāṃ siddhimavāpa saḥ |
deśaśca nāhuṣasyāyaṃ ẏajvanaḥ puṇyakarmaṇaḥ

सार्वभौमस्य कौन्तेय ययातेरमितौजसः ।
स्पर्धमानस्य शक्रेण तस्येदं यज्ञवास्त्विह

sārvabhaumasya kaunteya yayāteramitaujasaḥ |
spardhamānasya śakreṇa tasyedaṃ yajñavāstviha

पश्य नानाविधाकारैरग्निभिर्निचितां महीम् ।
मज्जन्तीमिव चाक्रान्तां ययातेर्यज्ञकर्मभिः

paśya nānāvidhākārairagnibhirnicitāṃ mahīm |
majjantīmiva cākrāntāṃ yayāteryajñakarmabhiḥ

एषा शम्येकपत्रा सा शकटं चैतदुत्तमम् ।
पश्य रामह्रदानेतान्पश्य नारायणाश्रमम्

eṣā śamyekapatrā sā śakaṭaṃ caitaduttamam |
paśya rāmahradānetānpaśya nārāyaṇāśramam

एतच्चर्चीकपुत्रस्य योगैर्विचरतो महीम् ।
प्रसर्पणं महीपाल रौप्यायाममितौजसः

etaccarcīkaputrasya yogairvicarato mahīm |
prasarpaṇaṃ mahīpāla raupyāyāmamitaujasaḥ

अत्रानुवंशं पठतः शृणु मे कुरुनन्दन ।
उलूखलैराभरणैः पिशची यदभाषत

atrānuvaṃśaṃ paṭhataḥ śṛṇu me kurunandana |
ulūkhalairābharaṇaiḥ piśacī yadabhāṣata

युगन्धरे दधि प्राश्य उषित्वा चाच्युतस्थले ।
तद्वद्भूतलये स्नात्वा सपुत्रा वस्तुमर्हसि

yugandhare dadhi prāśya uṣitvā cācyutasthale |
tadvadbhūtalaye snātvā saputrā vastumarhasi

एकरात्रमुवित्वेह द्वितीयं यदि वत्स्यसि ।
एतद्वै ते गदेवावृत्तं रात्रौ वृत्तमितोऽन्यथा

ekarātramuvitveha dvitīyaṃ yadi vatsyasi |
etadvai te gadevāvṛttaṃ rātrau vṛttamito'nyathā

अद्य चात्र निवत्स्यामः क्षपां भरतसत्तम ।
द्वारमेतत्तु कौन्तेय कुरुक्षेत्रस्य भारत

adya cātra nivatsyāmaḥ kṣapāṃ bharatasattama |
dvārametattu kaunteya kurukṣetrasya bhārata

अत्रैव नाहुषो राजा राजन्क्रतुभिरिष्टवान् ।
ययातिर्बहुरत्नौर्घर्यत्रेन्द्रो मुदमभ्यगात्

atraiva nāhuṣo rājā rājankratubhiriṣṭavān |
yayātirbahuratnaurgharyatrendro mudamabhyagāt

एतत्प्लक्षावतरणं यमुनातीर्थमुत्तमम् ।
एतद्वै नाकपृष्ठस्य द्वारमाहुर्मनीषिणः

etatplakṣāvataraṇaṃ yamunātīrthamuttamam |
etadvai nākapṛṣṭhasya dvāramāhurmanīṣiṇaḥ

अत्रसारस्वतैर्यज्ञैरीजानाः परमर्षयः ।
यूपोलूखलिकास्तात गच्छन्त्यवभृथप्लवम्

atrasārasvatairyajñairījānāḥ paramarṣayaḥ |
yūpolūkhalikāstāta gacchantyavabhṛthaplavam

अत्रवै भरतो राजा राजन्क्रतुभिरिष्टवान् ।
हयमेधेन यज्ञेन मेध्यमश्वमवासृजत्

atravai bharato rājā rājankratubhiriṣṭavān |
hayamedhena yajñena medhyamaśvamavāsṛjat

असकृत्कृष्णसारङ्गं धर्मेणाप्य च मेदिनीम् ।
अत्रैव पुरुषव्याघ्र मरुत्तः सत्रमुत्तमम् ।
प्राप चैवर्षिमुख्येन संवर्तेनाभिपालितः

asakṛtkṛṣṇasāraṅgaṃ dharmeṇāpya ca medinīm |
atraiva puruṣavyāghra maruttaḥ satramuttamam |
prāpa caivarṣimukhyena saṃvartenābhipālitaḥ

अत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र सर्वाल्लोँकान्प्रपश्यति ।
पूयते दुष्कृताच्चैव अत्रापि समुपस्पृश

atropaspṛśya rājendra sarvāllom̐kānprapaśyati |
pūyate duṣkṛtāccaiva atrāpi samupaspṛśa

तत्र सभ्रातृकः स्नात्वा स्तूयमानो महर्षिभिः ।
लोमशं पाण्डवश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत्

tatra sabhrātṛkaḥ snātvā stūyamāno maharṣibhiḥ |
lomaśaṃ pāṇḍavaśreṣṭha idaṃ vacanamabravīt

सर्वाँल्लोकान्प्रपश्यामि तपसा सत्यविक्रम ।
इहस्तः पाण्डवश्रेष्ठं पश्यामि श्वेतवाहनम्

sarvām̐llokānprapaśyāmi tapasā satyavikrama |
ihastaḥ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ paśyāmi śvetavāhanam

एवमेतन्महाबाहो पश्यन्ति परमर्षयः ।
इह स्नात्वा तपोयुक्तांस्त्रील्लोँकान्सचराचरान्

evametanmahābāho paśyanti paramarṣayaḥ |
iha snātvā tapoyuktāṃstrīllom̐kānsacarācarān

सरस्वतीमिमां पुण्यां पुण्यैकशरणावृताम् ।
यत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ धूतपाप्मा भविष्यसि

sarasvatīmimāṃ puṇyāṃ puṇyaikaśaraṇāvṛtām |
yatra snātvā naraśreṣṭha dhūtapāpmā bhaviṣyasi

इह सारस्वतैर्यज्ञैरिष्टवन्तः सुरर्षयः ।
ऋषयश्चैव कौन्तेय तथा राजर्षयोपि च

iha sārasvatairyajñairiṣṭavantaḥ surarṣayaḥ |
ṛṣayaścaiva kaunteya tathā rājarṣayopi ca

वेदी प्रजापतेरेषा समन्तात्पञ्चयोजना ।
कुरोर्वै यज्ञशीलस्य क्षेत्रमेतन्महात्मनः

vedī prajāpatereṣā samantātpañcayojanā |
kurorvai yajñaśīlasya kṣetrametanmahātmanaḥ