अध्याय 112: ऋश्यशृंग के पास युवती वेश्या का आना

सा तु नाव्याश्रमं चक्रे राजकार्यार्थसिद्धये ।
संदेशाच्चैव नृपतेः स्वबुद्ध्या चैव भारत

sā tu nāvyāśramaṃ cakre rājakāryārthasiddhaye |
saṃdeśāccaiva nṛpateḥ svabuddhyā caiva bhārata

नानापुष्पफलैर्वृक्षैः कृत्रिमैरुपशोभितैः ।
नानागुल्मलतोपेतैः स्वादुकामफलप्रदैः

nānāpuṣpaphalairvṛkṣaiḥ kṛtrimairupaśobhitaiḥ |
nānāgulmalatopetaiḥ svādukāmaphalapradaiḥ

अतीव रमणीयं तदतीव च मनोहरम् ।
चक्रे नाव्याश्रमं रम्यमद्भुतोपमदेर्शनम्

atīva ramaṇīyaṃ tadatīva ca manoharam |
cakre nāvyāśramaṃ ramyamadbhutopamaderśanam

ततो निवध्य सा नावमदूरे काश्यपाश्रमात् ।
चारयामास पुरुषैर्विहारं तस्य वै मुनेः

tato nivadhya sā nāvamadūre kāśyapāśramāt |
cārayāmāsa puruṣairvihāraṃ tasya vai muneḥ

ततो दुहितरं वेश्यां समाधायेतिकार्यताम् ।
दृष्ट्वाऽन्तरं काशय्पस्य प्राहिणोद्बुद्धिसंमताम्

tato duhitaraṃ veśyāṃ samādhāyetikāryatām |
dṛṣṭvā'ntaraṃ kāśaypasya prāhiṇodbuddhisaṃmatām

सा तत्र गत्वा कुशला तपोनित्यस्य संनिधौ ।
आश्रमं तं समासाद्य ददर्श तमृषेः सुतम्

sā tatra gatvā kuśalā taponityasya saṃnidhau |
āśramaṃ taṃ samāsādya dadarśa tamṛṣeḥ sutam

कच्चिन्मुने कुशलं तापसानां
कच्चिच्च वो मूलफलं प्रभूतम् ।
कच्चिद्भवान्रमते चाश्रेऽस्मिं-
स्त्वां वै द्रष्टुं सांप्रतमागतास्मि

kaccinmune kuśalaṃ tāpasānāṃ
kaccicca vo mūlaphalaṃ prabhūtam |
kaccidbhavānramate cāśre'smiṃ-
stvāṃ vai draṣṭuṃ sāṃpratamāgatāsmi

कच्चित्तपो वर्धते तापसानां
पिता च ते कच्चिदहीनतेजाः ।
कच्चित्त्वया प्रीयतेचैव विप्र
कच्चित्स्वाध्यायः क्रियते चर्श्यशृङ्गः

kaccittapo vardhate tāpasānāṃ
pitā ca te kaccidahīnatejāḥ |
kaccittvayā prīyatecaiva vipra
kaccitsvādhyāyaḥ kriyate carśyaśṛṅgaḥ

ऋद्ध्या भवाञ्ज्योतिरिव प्रकाशते
मन्ये चाहं त्वामभिवादनीयम् ।
पाद्यं वै ते संप्रदास्यामि कामा-
द्यथाधर्मं फलमूलानि चैव

ṛddhyā bhavāñjyotiriva prakāśate
manye cāhaṃ tvāmabhivādanīyam |
pādyaṃ vai te saṃpradāsyāmi kāmā-
dyathādharmaṃ phalamūlāni caiva

कौश्यां बृस्यामास्स्व यथोपजोषं
कृष्णाजिनेनावृतायां सुखाय ।
क्व चाश्रमस्तव किं नाम चेदं
व्रतंब्रह्मंश्चरसि हि देववत्त्वम्

kauśyāṃ bṛsyāmāssva yathopajoṣaṃ
kṛṣṇājinenāvṛtāyāṃ sukhāya |
kva cāśramastava kiṃ nāma cedaṃ
vrataṃbrahmaṃścarasi hi devavattvam

ममाश्रमः काश्यपपुत्र रम्य-
स्त्रियोजनं शैलमिमं परेण ।
तत्रस्वधर्मोऽनभिवादनं नो
न चोदकं पाद्यमुपस्पृशामः

mamāśramaḥ kāśyapaputra ramya-
striyojanaṃ śailamimaṃ pareṇa |
tatrasvadharmo'nabhivādanaṃ no
na codakaṃ pādyamupaspṛśāmaḥ

भवता नाभिवाद्योऽहमभिवाद्यो भवान्मया ।
व्रतमेतादृशं ब्रह्मन्परिष्वज्यो भवान्मया

bhavatā nābhivādyo'hamabhivādyo bhavānmayā |
vratametādṛśaṃ brahmanpariṣvajyo bhavānmayā

फलानि पक्वानि ददानि तेऽहं
भल्लातकान्यामलकानि चैव ।
करूषकानीङ्गुदधन्वनानि
प्रियालानां काङ्क्षितं वै कुरुष्व

phalāni pakvāni dadāni te'haṃ
bhallātakānyāmalakāni caiva |
karūṣakānīṅgudadhanvanāni
priyālānāṃ kāṅkṣitaṃ vai kuruṣva

सा तानि सर्वाणि विसर्जयित्वा
भक्ष्याण्यनर्हाणि ददौ ततोऽस्मै ।
तान्यृश्यशृङ्गाय महारसानि
भृशं सुरूपाणि च मोदकानि

sā tāni sarvāṇi visarjayitvā
bhakṣyāṇyanarhāṇi dadau tato'smai |
tānyṛśyaśṛṅgāya mahārasāni
bhṛśaṃ surūpāṇi ca modakāni

ददौ च माल्यानि सुगन्धवन्ति
चित्राणि वासांसि च भानुमन्ति ।
पेयानि चाग्र्याणि ततो मुमोद
चिक्रीड चैव प्रजहास चैव

dadau ca mālyāni sugandhavanti
citrāṇi vāsāṃsi ca bhānumanti |
peyāni cāgryāṇi tato mumoda
cikrīḍa caiva prajahāsa caiva

सा कन्दुकेनारमतास्य मूले
विभज्यमाना फलिता लतेव ।
गात्रैश्च गात्राणि निषेवमाणा
समाश्लिषच्चासकृदृश्यशृङ्गम्

sā kandukenāramatāsya mūle
vibhajyamānā phalitā lateva |
gātraiśca gātrāṇi niṣevamāṇā
samāśliṣaccāsakṛdṛśyaśṛṅgam

सर्जानशोकांस्तिलकांश्च वृक्षा-
न्सुपुष्पितानवनाम्यावभज्य ।
विलज्जमानेव मदाभिभूता
प्रोभयामास सुतं महर्षेः

sarjānaśokāṃstilakāṃśca vṛkṣā-
nsupuṣpitānavanāmyāvabhajya |
vilajjamāneva madābhibhūtā
probhayāmāsa sutaṃ maharṣeḥ

अथर्श्यशृङ्गं विकृतंसमीक्ष्य
पुनः पुनः पीञ्य च कायमस्य ।
अवेक्ष्यमाणा शनकैर्जगाम
कृत्वाऽग्निहोत्रस्य तदाऽपदेशम्

atharśyaśṛṅgaṃ vikṛtaṃsamīkṣya
punaḥ punaḥ pīñya ca kāyamasya |
avekṣyamāṇā śanakairjagāma
kṛtvā'gnihotrasya tadā'padeśam

तस्यां गतायां मदनेन मत्तो
विचेतनश्चाभवदृश्यशृङ्गः ।
तामेव भावेन गतेन शून्ये
विनिःश्वसन्नार्तरूपो बभूव

tasyāṃ gatāyāṃ madanena matto
vicetanaścābhavadṛśyaśṛṅgaḥ |
tāmeva bhāvena gatena śūnye
viniḥśvasannārtarūpo babhūva

ततो मुहूर्ताद्धरिपिङ्गलाक्षः
प्रवेष्टितो रोमभिरानखाग्रात् ।
स्वाध्यायवान्वृत्तसमाधियुक्तो
विभाण्डकः काश्यपः प्रादुरासीत्

tato muhūrtāddharipiṅgalākṣaḥ
praveṣṭito romabhirānakhāgrāt |
svādhyāyavānvṛttasamādhiyukto
vibhāṇḍakaḥ kāśyapaḥ prādurāsīt

सोऽपश्यदासीनमुपेत्य पुत्रं
ध्यायन्तमेकं विपरीतचित्तम् ।
विनिःश्वसन्तं मुहुरूर्ध्वदृष्टिं
विभाण्‍कः पुत्रमुवाच दीनम्

so'paśyadāsīnamupetya putraṃ
dhyāyantamekaṃ viparītacittam |
viniḥśvasantaṃ muhurūrdhvadṛṣṭiṃ
vibhāṇ‍kaḥ putramuvāca dīnam

न कल्पिताः समिधः किंनु तात
कच्चिद्धुतं चाग्निहोऽत्रं त्वयाऽद्य ।
न संसृष्टं क्रियते द्वारभागे
सुवृक्षाणा खण्डने कः प्रवृत्तः

na kalpitāḥ samidhaḥ kiṃnu tāta
kacciddhutaṃ cāgniho'traṃ tvayā'dya |
na saṃsṛṣṭaṃ kriyate dvārabhāge
suvṛkṣāṇā khaṇḍane kaḥ pravṛttaḥ

सुनिर्णिक्तं स्रुक्स्रुवं होमधेनुः
कच्चित्सवत्साद्यकृता त्वया च ।
कोप्यागतः शुश्रूषणायेह पुत्र
कुतश्चित्रं माल्यमिदं प्रवृद्धम्

sunirṇiktaṃ sruksruvaṃ homadhenuḥ
kaccitsavatsādyakṛtā tvayā ca |
kopyāgataḥ śuśrūṣaṇāyeha putra
kutaścitraṃ mālyamidaṃ pravṛddham

न वै यथापूर्वमिवासि पुत्र
चिन्तापरश्चासि विचेतनश्च ।
दीनोतिमात्रं किमिवाद्य खिन्नः
पृच्छामि त्वां क इहाद्यागतोऽभूत्

na vai yathāpūrvamivāsi putra
cintāparaścāsi vicetanaśca |
dīnotimātraṃ kimivādya khinnaḥ
pṛcchāmi tvāṃ ka ihādyāgato'bhūt