अध्याय 105: सगर का तप और साठ हज़ार पुत्रों का वर

तानुवाच समेतांस्तु ब्रह्मा लोकपितामहः ।
निर्ह्रादिन्या गिरा राजन्देवानाश्वासयंस्तदा

tānuvāca sametāṃstu brahmā lokapitāmahaḥ |
nirhrādinyā girā rājandevānāśvāsayaṃstadā

गच्छध्वं विबुधाः सर्वे यथाकामं यथेप्सितम् ।
महता कालयोगेन प्रकृतिं यास्यतेऽर्णवः

gacchadhvaṃ vibudhāḥ sarve yathākāmaṃ yathepsitam |
mahatā kālayogena prakṛtiṃ yāsyate'rṇavaḥ

ज्ञातींश्च कारणं कृत्वा महाराजो भगीथः ।
पूरयिष्यति तोयौघैः समुद्रं निधिमम्भसाम्

jñātīṃśca kāraṇaṃ kṛtvā mahārājo bhagīthaḥ |
pūrayiṣyati toyaughaiḥ samudraṃ nidhimambhasām

पितामहवचः श्रुत्वा सर्वे विबुधसत्तमाः ।
कालयोगं प्रतीक्षन्तो जग्मुश्चापि यथागतम्

pitāmahavacaḥ śrutvā sarve vibudhasattamāḥ |
kālayogaṃ pratīkṣanto jagmuścāpi yathāgatam

कथं वै ज्ञातयोब्रह्मन्कारणं चात्र किं मुने ।
कथं समुद्रः पूर्णश्च भगीरथपरिश्रमात्

kathaṃ vai jñātayobrahmankāraṇaṃ cātra kiṃ mune |
kathaṃ samudraḥ pūrṇaśca bhagīrathapariśramāt

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन ।
कथ्यमानं त्वया विप्र राज्ञां चरितमुत्तमम्

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa tapodhana |
kathyamānaṃ tvayā vipra rājñāṃ caritamuttamam

एवमुक्तस्तु विप्रेन्द्रो धर्मराज्ञा महात्मना ।
कथयामास माहात्म्यं सगरस्य महात्मनः

evamuktastu viprendro dharmarājñā mahātmanā |
kathayāmāsa māhātmyaṃ sagarasya mahātmanaḥ

इक्ष्वाकूणां कुले जातः सगरो नाम पार्थिवः ।
रूपसत्वबलोपेतः स चापुत्रः प्रतापवान्

ikṣvākūṇāṃ kule jātaḥ sagaro nāma pārthivaḥ |
rūpasatvabalopetaḥ sa cāputraḥ pratāpavān

स हैहयान्समुत्साद्य तालजङ्घांश्च भारत ।
वशे च कृत्वा राजन्यान्स्वराज्यमनुशिष्टवान्

sa haihayānsamutsādya tālajaṅghāṃśca bhārata |
vaśe ca kṛtvā rājanyānsvarājyamanuśiṣṭavān

तस्य भार्ये त्वभवतां रूपयौवनदर्पिते ।
वैदर्भी भरतश्रेष्ठ शैव्या च भरतर्षभ

tasya bhārye tvabhavatāṃ rūpayauvanadarpite |
vaidarbhī bharataśreṣṭha śaivyā ca bharatarṣabha

सपुत्रकामो नृपतिस्तप्यते स्म महत्तपः ।
पत्नीभ्यां सह राजेन्द्र कैलासं गिरिमाश्रितः

saputrakāmo nṛpatistapyate sma mahattapaḥ |
patnībhyāṃ saha rājendra kailāsaṃ girimāśritaḥ

स तप्यमानः सुमहत्तपोयोगसमन्वितः ।
आससाद महात्मानं त्र्यक्षं त्रिपुरमर्दनम्

sa tapyamānaḥ sumahattapoyogasamanvitaḥ |
āsasāda mahātmānaṃ tryakṣaṃ tripuramardanam

शंकरं भवमीशानं पिनाकिं शूलपाणिनम् ।
त्र्यम्बकं शिवमुग्रेशं बहुरूपमुमापतिम्

śaṃkaraṃ bhavamīśānaṃ pinākiṃ śūlapāṇinam |
tryambakaṃ śivamugreśaṃ bahurūpamumāpatim

स तं दृष्ट्वैव वरदं पत्नीभ्यां सहितो नृपः ।
प्रणिपत्य महाबाहुः पुत्रार्थे समयाचत

sa taṃ dṛṣṭvaiva varadaṃ patnībhyāṃ sahito nṛpaḥ |
praṇipatya mahābāhuḥ putrārthe samayācata

तं प्रीतिमान्हरः प्राह सभार्यं नृपसत्तमम् ।
यस्मिन्वृतो मुहूर्तेऽहं त्वयेह नृपते वरम्

taṃ prītimānharaḥ prāha sabhāryaṃ nṛpasattamam |
yasminvṛto muhūrte'haṃ tvayeha nṛpate varam

षष्टिः पुत्रसहस्राणि शूराः परमदर्पिताः ।
एकस्यां संभविष्यन्ति पत्न्यां नरवरोत्तम

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi śūrāḥ paramadarpitāḥ |
ekasyāṃ saṃbhaviṣyanti patnyāṃ naravarottama

ते चैवसर्वे सहिताः क्षयं यास्यन्ति पार्थिव ।
एको वंशधरः शूर एकस्यां संभविष्यति

te caivasarve sahitāḥ kṣayaṃ yāsyanti pārthiva |
eko vaṃśadharaḥ śūra ekasyāṃ saṃbhaviṣyati

एवमुक्त्वा तु तं रुद्रस्तत्रैवान्तरधीयत ।
स चापि सगरो राजा जगाम स्वं निवेशनम्

evamuktvā tu taṃ rudrastatraivāntaradhīyata |
sa cāpi sagaro rājā jagāma svaṃ niveśanam

पत्नीभ्यां सहितस्तत्र होऽतिहृष्टमनास्तदा ।
कालं शंभुवरप्राप्तं प्रतीक्षन्सगरोऽनयत्

patnībhyāṃ sahitastatra ho'tihṛṣṭamanāstadā |
kālaṃ śaṃbhuvaraprāptaṃ pratīkṣansagaro'nayat

तस्य तेमनुजश्रेष्ठ भार्ये कललोचने ।
वैदर्भी चैव शैब्या च गर्भिण्यौ संबभूवतुः

tasya temanujaśreṣṭha bhārye kalalocane |
vaidarbhī caiva śaibyā ca garbhiṇyau saṃbabhūvatuḥ

ततः कालेन वैदर्भी गर्भालाबुं व्यजायत ।
शैव्या च सुषुवे पुत्रं कुमारं देवरूपिणम्

tataḥ kālena vaidarbhī garbhālābuṃ vyajāyata |
śaivyā ca suṣuve putraṃ kumāraṃ devarūpiṇam

तदाऽलाबुं समुत्स्रष्टुं मनश्चक्रे स पार्थिवः ।
अथान्तरिक्षाच्छुश्राव वाचं गंभीरनिःस्वनाम्

tadā'lābuṃ samutsraṣṭuṃ manaścakre sa pārthivaḥ |
athāntarikṣācchuśrāva vācaṃ gaṃbhīraniḥsvanām

राजन्मा साहसंकार्षीः पुत्रान्न त्यक्तुमर्हसि ।
अलाबुमध्यान्निष्कृष्य वीजं यत्नेन गोप्यताम्

rājanmā sāhasaṃkārṣīḥ putrānna tyaktumarhasi |
alābumadhyānniṣkṛṣya vījaṃ yatnena gopyatām

सोपस्वेदेषु पात्रेषु घृतपूर्णेषु भागशः ।
ततः पुत्रसहस्राणि षष्टिं प्राप्स्यसि पार्थिव

sopasvedeṣu pātreṣu ghṛtapūrṇeṣu bhāgaśaḥ |
tataḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ prāpsyasi pārthiva

महादेवेन दिष्टं ते पुत्रजन्म नराधिप ।
अनेन क्रमयोगेन मा ते बुद्धिरतोऽन्यथा

mahādevena diṣṭaṃ te putrajanma narādhipa |
anena kramayogena mā te buddhirato'nyathā