अध्याय 104: अगस्त्य द्वारा समुद्र का पान

समुद्रं स समासाद्य वारुणिर्भगवानृषिः ।
उवाच सहितान्देवानृषींश्चैव समागतान्

samudraṃ sa samāsādya vāruṇirbhagavānṛṣiḥ |
uvāca sahitāndevānṛṣīṃścaiva samāgatān

एष लोकहितार्थं वै पिबामि वरुणालयम् ।
भवद्भिर्यदनुष्ठेयं तच्छीघ्रं संविधीयताम्

eṣa lokahitārthaṃ vai pibāmi varuṇālayam |
bhavadbhiryadanuṣṭheyaṃ tacchīghraṃ saṃvidhīyatām

एतावदुक्त्वा वचनं मैत्रावरुणिरच्युतः ।
समुद्रमपिबत्क्रुद्धः सर्वलोकस्य पश्यतः

etāvaduktvā vacanaṃ maitrāvaruṇiracyutaḥ |
samudramapibatkruddhaḥ sarvalokasya paśyataḥ

पीयमानं समुद्रं तं दृष्ट्वा सेन्द्रास्तदाऽमराः ।
विस्मयं परमं जग्मुः स्तुतिभिश्चाप्यपूजयन्

pīyamānaṃ samudraṃ taṃ dṛṣṭvā sendrāstadā'marāḥ |
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ stutibhiścāpyapūjayan

त्वं नस्त्राता विधाता च लोकानां लोकभावन ।
त्वत्प्रसादात्समुच्छेदं न गच्छेत्सामरं जगत्

tvaṃ nastrātā vidhātā ca lokānāṃ lokabhāvana |
tvatprasādātsamucchedaṃ na gacchetsāmaraṃ jagat

स पूज्यमानस्त्रिदशैर्महात्मा
गन्धर्वतूर्येषु नदत्सु सर्वशः ।
दिव्यैश्च पुष्पैरवकीर्यमाणो
महार्णवं निःसलिलं चकार

sa pūjyamānastridaśairmahātmā
gandharvatūryeṣu nadatsu sarvaśaḥ |
divyaiśca puṣpairavakīryamāṇo
mahārṇavaṃ niḥsalilaṃ cakāra

दृष्ट्वा कृतंनिःसलिलं महार्णवं
सुराः समस्ताः परमप्रहृष्टाः ।
्रगृह्य दिव्यानिवरायुधानि
तान्दानवाञ्जघ्रुरदीनसत्वाः

dṛṣṭvā kṛtaṃniḥsalilaṃ mahārṇavaṃ
surāḥ samastāḥ paramaprahṛṣṭāḥ |
ragṛhya divyānivarāyudhāni
tāndānavāñjaghruradīnasatvāḥ

ते वध्यमानास्त्रिदशैर्महात्मभि-
र्महाबलैर्वेगिभिरुन्नदद्भिः ।
न सेहिरेवेगवतां महात्मनां
वेगं तदा धारयितुं दिवौकसाम्

te vadhyamānāstridaśairmahātmabhi-
rmahābalairvegibhirunnadadbhiḥ |
na sehirevegavatāṃ mahātmanāṃ
vegaṃ tadā dhārayituṃ divaukasām

ते वध्यमानास्त्रिदशैर्दानवा भीमनिःस्वनाः ।
रचक्रु सुतुमुलं युद्धं मुहूर्तमिव भारत

te vadhyamānāstridaśairdānavā bhīmaniḥsvanāḥ |
racakru sutumulaṃ yuddhaṃ muhūrtamiva bhārata

ते पूर्वं तपसा दग्धा मुनिभिर्भावितात्मभिः ।
यतमानाः परं शक्त्या त्रिदशैर्विनिषूदिताः

te pūrvaṃ tapasā dagdhā munibhirbhāvitātmabhiḥ |
yatamānāḥ paraṃ śaktyā tridaśairviniṣūditāḥ

तेहेमनिष्काभरणाः कुण्डलाङ्गदधारिणः ।
निहता बह्वशोभन्त पुष्पिता इव किंशुकाः

tehemaniṣkābharaṇāḥ kuṇḍalāṅgadadhāriṇaḥ |
nihatā bahvaśobhanta puṣpitā iva kiṃśukāḥ

हतशेषास्ततः केचित्कालेया मनुजोत्तम ।
विदार्य वसुधां देवीं पातालतलमास्थिताः

hataśeṣāstataḥ kecitkāleyā manujottama |
vidārya vasudhāṃ devīṃ pātālatalamāsthitāḥ

निहतान्दानवान्दृष्ट्वा त्रिदशा मुनिपुह्गवम् ।
तुष्टुवुर्विविधैर्वाक्यैरिदं वचनमब्रुवन्

nihatāndānavāndṛṣṭvā tridaśā munipuhgavam |
tuṣṭuvurvividhairvākyairidaṃ vacanamabruvan

त्वत्प्रसादान्महाबाहो लोकैः प्राप्तं महत्सुखम् ।
त्वत्तेजसा च निहताः कालेयाः क्रूरविक्रमाः

tvatprasādānmahābāho lokaiḥ prāptaṃ mahatsukham |
tvattejasā ca nihatāḥ kāleyāḥ krūravikramāḥ

पूरस्व महाबाहो समुद्रं लोकभावन ।
यत्त्वया सलिलं पीतं तदस्मिन्पुनरुत्सृज

pūrasva mahābāho samudraṃ lokabhāvana |
yattvayā salilaṃ pītaṃ tadasminpunarutsṛja

एवमुक्तः प्रत्युवाच भगवान्मुनिपुङ्गवः ।
तांस्तदा सहितान्देवानगस्त्यःसपुरन्दरान्

evamuktaḥ pratyuvāca bhagavānmunipuṅgavaḥ |
tāṃstadā sahitāndevānagastyaḥsapurandarān

जीर्णं तद्धि मया तोयमुपायोऽन्यः प्रचिन्त्यताम् ।
पूरणार्थं समुद्रस्य भवद्भिर्यत्नमास्थितैः

jīrṇaṃ taddhi mayā toyamupāyo'nyaḥ pracintyatām |
pūraṇārthaṃ samudrasya bhavadbhiryatnamāsthitaiḥ

केतच्छ्रुत्वा तु वचनं महर्षेर्भावितात्मनः ।
विस्मिताश्च विषण्णाश्च बभूवुः सहिताः सुराः

ketacchrutvā tu vacanaṃ maharṣerbhāvitātmanaḥ |
vismitāśca viṣaṇṇāśca babhūvuḥ sahitāḥ surāḥ

परस्परमनुज्ञाप्यप्रणम्य मुनिपुङ्गवम् ।
प्रजाः सर्वा महाराज विप्रजग्मुर्यथागतम्

parasparamanujñāpyapraṇamya munipuṅgavam |
prajāḥ sarvā mahārāja viprajagmuryathāgatam

त्रिदशा विष्णुना सार्धमुपजग्मुः पितामहम् ।
पूरणार्थं समुद्रस्य मन्त्रयित्वा पुनः पुनः

tridaśā viṣṇunā sārdhamupajagmuḥ pitāmaham |
pūraṇārthaṃ samudrasya mantrayitvā punaḥ punaḥ

ते धातारमुपागम्य त्रिदशाः सह विष्णुना ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सागरस्याभिपूरणम्

te dhātāramupāgamya tridaśāḥ saha viṣṇunā |
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve sāgarasyābhipūraṇam