अध्याय 103: अगस्त्य का विन्ध्य को रोकना और समुद्र तट जाना

किमर्थं सहसा विन्ध्यः प्रवृद्धः क्रोधमूर्च्छितः ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महामुने

kimarthaṃ sahasā vindhyaḥ pravṛddhaḥ krodhamūrcchitaḥ |
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa mahāmune

अद्रिराजं महाघोरं रमेरुं कनकपर्वतम् ।
उदयास्तमने भानुः प्रदक्षिणमवर्तत

adrirājaṃ mahāghoraṃ rameruṃ kanakaparvatam |
udayāstamane bhānuḥ pradakṣiṇamavartata

तं तु दृष्ट्वा तथा विन्ध्य शैलः सूर्यमथाब्रवीत् ।
यथा हि मेरुर्भवता नित्यशः परिगम्यते

taṃ tu dṛṣṭvā tathā vindhya śailaḥ sūryamathābravīt |
yathā hi merurbhavatā nityaśaḥ parigamyate

प्रदक्षिणश्च क्रियते मामेवं करु भास्कर ।
एवमुक्तस्ततः सूर्यः शैलेन्द्रं प्रत्यभापत

pradakṣiṇaśca kriyate māmevaṃ karu bhāskara |
evamuktastataḥ sūryaḥ śailendraṃ pratyabhāpata

नाहमात्मेच्छया शैल करोम्येनं प्रदक्षिणम् ।
एष मार्गः प्रदिष्टो मे येनेदं निर्मितं जगत्

nāhamātmecchayā śaila karomyenaṃ pradakṣiṇam |
eṣa mārgaḥ pradiṣṭo me yenedaṃ nirmitaṃ jagat

एवमुक्तस्ततः क्रोधात्प्रवृद्धः सहसाऽचलः ।
सूर्याचन्द्रमसोर्मार्गं रोद्धुमिच्छन्परंतप

evamuktastataḥ krodhātpravṛddhaḥ sahasā'calaḥ |
sūryācandramasormārgaṃ roddhumicchanparaṃtapa

ततो देवाः सहिताः सर्व एव ।
सेन्द्राः समागम्य महाद्रिराजम् ।
निवारयामासुरुपायतस्तं
न च स्म तेषां वचनं चकार

tato devāḥ sahitāḥ sarva eva |
sendrāḥ samāgamya mahādrirājam |
nivārayāmāsurupāyatastaṃ
na ca sma teṣāṃ vacanaṃ cakāra

अथाभिजग्मुर्मुनिमाश्रमस्थं
तपस्विनं धर्मभृतां वरिष्ठम् ।
अगस्त्यमत्यद्भुतवीर्यदीप्तं
तं चार्थमूचुः सहिताः सुरास्ते

athābhijagmurmunimāśramasthaṃ
tapasvinaṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭham |
agastyamatyadbhutavīryadīptaṃ
taṃ cārthamūcuḥ sahitāḥ surāste

सूर्याचन्दर्मसोर्मार्गं नक्षत्राणां गतिं तथा ।
शैलराजो वृणोत्येप विन्ध्यः क्रोधवशानुगः

sūryācandarmasormārgaṃ nakṣatrāṇāṃ gatiṃ tathā |
śailarājo vṛṇotyepa vindhyaḥ krodhavaśānugaḥ

तं निवारयितुं शक्तो नान्यः कश्चिद्द्विजोत्तम ।
ऋते त्वां हि महाभाग तस्मादेनं निवारय

taṃ nivārayituṃ śakto nānyaḥ kaściddvijottama |
ṛte tvāṃ hi mahābhāga tasmādenaṃ nivāraya

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रः सुराणां शैलमभ्यगात् ।
सोभिगम्याब्रवीद्विन्ध्यं सदारः समुपस्थितः

tacchrutvā vacanaṃ vipraḥ surāṇāṃ śailamabhyagāt |
sobhigamyābravīdvindhyaṃ sadāraḥ samupasthitaḥ

मार्गमिच्छाम्यहं दत्तं भवता पर्वतोत्तम ।
दक्षिणामभिगन्तास्मि दिशे कार्येण केनचित्

mārgamicchāmyahaṃ dattaṃ bhavatā parvatottama |
dakṣiṇāmabhigantāsmi diśe kāryeṇa kenacit

यावदागमनं मह्यं तावत्त्वं प्रतिपालय ।
निवृत्ते मयि शैलेन्द्र ततो वर्धस्व कामतः

yāvadāgamanaṃ mahyaṃ tāvattvaṃ pratipālaya |
nivṛtte mayi śailendra tato vardhasva kāmataḥ

एवं स समयं कृत्वाविन्ध्येनामित्रकर्शन ।
अद्यापि दक्षिणाद्देशाद्वारुणिर्न निवर्तते

evaṃ sa samayaṃ kṛtvāvindhyenāmitrakarśana |
adyāpi dakṣiṇāddeśādvāruṇirna nivartate

विन्ध्योऽपितद्भयाद्राजन्कुञ्चिताङ्गो न वर्धते ।
अगस्त्यस्य प्रभावेण यन्मां त्वं परिपृच्छसि

vindhyo'pitadbhayādrājankuñcitāṅgo na vardhate |
agastyasya prabhāveṇa yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi

कालेयास्तु यथा राजन्सुरैः सर्वैर्निषूदिताः ।
अगस्त्याद्वरमासाद्य तन्मे निगदतः शृणु

kāleyāstu yathā rājansuraiḥ sarvairniṣūditāḥ |
agastyādvaramāsādya tanme nigadataḥ śṛṇu

त्रिदशानां वचः श्रुत्वा मैत्रावरुणिरब्रवीत् ।
किमर्थमभियाता स्थ वरं मत्तः कमिच्छथ

tridaśānāṃ vacaḥ śrutvā maitrāvaruṇirabravīt |
kimarthamabhiyātā stha varaṃ mattaḥ kamicchatha

एवमुक्तास्ततस्तेन देवता मुनिमब्रुवन् ।
सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा पुरन्दरपुरोगमाः

evamuktāstatastena devatā munimabruvan |
sarve prāñjalayo bhūtvā purandarapurogamāḥ

एवं त्वयोच्छाम कृतं हि कार्यं
महार्णवं पीयमानं महात्मन् ।
ततो वधिष्याम सहानुबन्धा-
न्कालोपसृष्टान्सुरविद्विषस्तान्

evaṃ tvayocchāma kṛtaṃ hi kāryaṃ
mahārṇavaṃ pīyamānaṃ mahātman |
tato vadhiṣyāma sahānubandhā-
nkālopasṛṣṭānsuravidviṣastān

त्रिदशानां वचः श्रुत्वा तथेति मुनिरब्रवीत् ।
करिष्ये भवतां कामं लोकानां च महत्सुखम्

tridaśānāṃ vacaḥ śrutvā tatheti munirabravīt |
kariṣye bhavatāṃ kāmaṃ lokānāṃ ca mahatsukham

एवमुक्त्वा ततोऽगच्छत्समुद्रं सरितांपतिम् ।
ऋषिभिश्च तपःसिद्धै सार्धं देवैश्च सुव्रत

evamuktvā tato'gacchatsamudraṃ saritāṃpatim |
ṛṣibhiśca tapaḥsiddhai sārdhaṃ devaiśca suvrata

मनुष्योरगगन्धर्वयक्षकिंपुरुषास्तथा ।
अनुजग्मुर्महात्मानं द्रष्टुकानास्तदद्भुतम्

manuṣyoragagandharvayakṣakiṃpuruṣāstathā |
anujagmurmahātmānaṃ draṣṭukānāstadadbhutam

ततोऽभ्यगच्छन्सहिताः समुद्रं भीमनिःखनम् ।
नृत्यन्तमिव चोर्मीभिर्वल्गन्तमिव वायुना

tato'bhyagacchansahitāḥ samudraṃ bhīmaniḥkhanam |
nṛtyantamiva cormībhirvalgantamiva vāyunā

हसन्तमिव फेनौघैः स्खलन्तं कन्दरेषु च ।
तानाग्राहसमाकीर्णं नानाद्विजगणान्वितम्

hasantamiva phenaughaiḥ skhalantaṃ kandareṣu ca |
tānāgrāhasamākīrṇaṃ nānādvijagaṇānvitam

अगस्त्यसहिता देवाः सगन्धर्वमहारगाः ।
ऋषयश्च महाभागाः समासेदुर्महोदधिम्

agastyasahitā devāḥ sagandharvamahāragāḥ |
ṛṣayaśca mahābhāgāḥ samāsedurmahodadhim