अध्याय 102: ब्रह्मा द्वारा देवताओं को अगस्त्य के पास भेजना

तव प्रसादाद्वर्धन्ते प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः ।
ता भाविता भावयनति हव्यकव्यैर्दिवौकसः

tava prasādādvardhante prajāḥ sarvāścaturvidhāḥ |
tā bhāvitā bhāvayanati havyakavyairdivaukasaḥ

लोका ह्येवं विवर्धन्ते ह्यन्योन्यं समुपाश्रिताः ।
त्वत्प्रसादान्निरुद्विग्नास्त्वयैव परिरक्षिताः

lokā hyevaṃ vivardhante hyanyonyaṃ samupāśritāḥ |
tvatprasādānnirudvignāstvayaiva parirakṣitāḥ

इदं च समनुप्राप्तं लोकानां भयमुत्तमम् ।
न च जानीम केनेति रात्रौ वध्यन्ति ब्राह्मणाः

idaṃ ca samanuprāptaṃ lokānāṃ bhayamuttamam |
na ca jānīma keneti rātrau vadhyanti brāhmaṇāḥ

क्षीणेषु च ब्राह्मणेषु पृथिवी क्षयमेष्यति ।
तत पृथिव्यां क्षीणायां त्रिदिवं क्षयमेष्यति

kṣīṇeṣu ca brāhmaṇeṣu pṛthivī kṣayameṣyati |
tata pṛthivyāṃ kṣīṇāyāṃ tridivaṃ kṣayameṣyati

त्वत्प्रसादान्महाबाहो लोकाः सर्वे जगत्पते ।
विनाशं नाधिगच्छेयुस्त्वया वै परिरक्षिताः

tvatprasādānmahābāho lokāḥ sarve jagatpate |
vināśaṃ nādhigaccheyustvayā vai parirakṣitāḥ

विदितं मे सुराः सर्वं प्रजानां क्षयकारणम् ।
भवतां चापि वक्ष्यामि शृणुध्वं विगतज्वराः

viditaṃ me surāḥ sarvaṃ prajānāṃ kṣayakāraṇam |
bhavatāṃ cāpi vakṣyāmi śṛṇudhvaṃ vigatajvarāḥ

कालेया इति विख्याता गणाः परमदारुणाः ।
तैश्च वृत्रं समाश्रित्य जगत्सर्वं प्रमाथितम्

kāleyā iti vikhyātā gaṇāḥ paramadāruṇāḥ |
taiśca vṛtraṃ samāśritya jagatsarvaṃ pramāthitam

ते वृत्रं निहतं दृष्ट्वा सहस्राक्षेण धीमता ।
जीवितं परिरक्षन्तः प्रविष्टा वरुणालयम्

te vṛtraṃ nihataṃ dṛṣṭvā sahasrākṣeṇa dhīmatā |
jīvitaṃ parirakṣantaḥ praviṣṭā varuṇālayam

ते प्रविश्योदधिं घोरं नक्रग्राहसमाकुलम् ।
उत्सादार्थं लोकानां रात्रौ घ्नन्ति ऋषीनिह

te praviśyodadhiṃ ghoraṃ nakragrāhasamākulam |
utsādārthaṃ lokānāṃ rātrau ghnanti ṛṣīniha

न तु शक्याः क्षयं नेतुं समुद्राश्रयिणो हि ते ।
समुद्रस्य क्षये बुद्धिर्भवद्भिः संप्रधार्यताम्

na tu śakyāḥ kṣayaṃ netuṃ samudrāśrayiṇo hi te |
samudrasya kṣaye buddhirbhavadbhiḥ saṃpradhāryatām

एतच्छ्रुत्वा वचो देवा विष्णुना समुदीरितम् ।
विष्णुमेव पुरस्कृत्यब्रह्माणं समुपस्थिताः

etacchrutvā vaco devā viṣṇunā samudīritam |
viṣṇumeva puraskṛtyabrahmāṇaṃ samupasthitāḥ

ततस्ते प्रणता भूत्वा तमेवार्धं न्यवेदयन् ।
सर्वलोकविनाशार्थं कालेया कृतनिश्चयाः

tataste praṇatā bhūtvā tamevārdhaṃ nyavedayan |
sarvalokavināśārthaṃ kāleyā kṛtaniścayāḥ

एषां तद्वचनं श्रुत्वा पद्मयोनिः सनातनः ।
उवाच परमप्रीतस्त्रिदशानर्थवद्वचः

eṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā padmayoniḥ sanātanaḥ |
uvāca paramaprītastridaśānarthavadvacaḥ

विदितं मे सुराः सर्वे दानवानां विवेष्टितम् ।
मनुष्यादेश्च निधनं कालेयैः कालचोदितैः

viditaṃ me surāḥ sarve dānavānāṃ viveṣṭitam |
manuṣyādeśca nidhanaṃ kāleyaiḥ kālacoditaiḥ

क्षयस्तेपामनुप्राप्तः कालेनोपहताश्च ये ।
उपायं संप्रवक्ष्यामि समुद्रस्य विशोषणे

kṣayastepāmanuprāptaḥ kālenopahatāśca ye |
upāyaṃ saṃpravakṣyāmi samudrasya viśoṣaṇe

अगस्त्य इतिविग्व्यातो वारुणिः सुसमाहितः ।
तमुपागम्य सहिता इममर्थं प्रयाचत

agastya itivigvyāto vāruṇiḥ susamāhitaḥ |
tamupāgamya sahitā imamarthaṃ prayācata

स हि शक्तो महातेजाः क्षणात्पातुं महोदधिम् ।
अगस्त्येन विना को हि शक्तोऽन्योऽर्णवशोपणे

sa hi śakto mahātejāḥ kṣaṇātpātuṃ mahodadhim |
agastyena vinā ko hi śakto'nyo'rṇavaśopaṇe

अन्यथा हि न शक्यास्ते विना सागरशोपणम् ।
समुद्रे च क्षयं नीते कालेयान्निहनिष्यथ

anyathā hi na śakyāste vinā sāgaraśopaṇam |
samudre ca kṣayaṃ nīte kāleyānnihaniṣyatha

एवं श्रुत्वा वचो देवा ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ।
परमेष्ठिनमाज्ञाप्यअगस्त्यस्याश्रमं ययुः

evaṃ śrutvā vaco devā brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ |
parameṣṭhinamājñāpyaagastyasyāśramaṃ yayuḥ

तत्रापश्यन्महात्मानं वारुणिं दीप्ततेजसम् ।
उपास्यमानमृपिभिर्देवैरिव पितामहम्

tatrāpaśyanmahātmānaṃ vāruṇiṃ dīptatejasam |
upāsyamānamṛpibhirdevairiva pitāmaham

तेऽभिगम्य महात्मानं मैत्रावरुणिमच्युतम् ।
आश्रमश्थं तपोराशिं कर्मभिः स्वैस्तु तुष्टुवुः

te'bhigamya mahātmānaṃ maitrāvaruṇimacyutam |
āśramaśthaṃ taporāśiṃ karmabhiḥ svaistu tuṣṭuvuḥ

नहुपेणाभितप्तानां त्वं लोकानां गतिः पुरा ।
भ्रंशितश्च सुरैश्वर्याल्लोकार्थं लोककण्टकः

nahupeṇābhitaptānāṃ tvaṃ lokānāṃ gatiḥ purā |
bhraṃśitaśca suraiśvaryāllokārthaṃ lokakaṇṭakaḥ

क्रोधात्प्रवृद्धस्तरणं भास्करस्य नभोगतः ।
वचस्तवानतिक्रामन्विन्ध्यः शैलो न वर्धते

krodhātpravṛddhastaraṇaṃ bhāskarasya nabhogataḥ |
vacastavānatikrāmanvindhyaḥ śailo na vardhate

तमसा चावृतेलोके मृत्युनाऽभ्यर्दिताः प्रजाः ।
त्वामेव नाथमासाद्य निर्वृतिं परमां गताः

tamasā cāvṛteloke mṛtyunā'bhyarditāḥ prajāḥ |
tvāmeva nāthamāsādya nirvṛtiṃ paramāṃ gatāḥ

अस्माकं भयभीतानां नित्यशो भगवान्गतिः ।
ततस्त्वार्ताः प्रयाचामो वरं त्वां वरदो ह्यसि

asmākaṃ bhayabhītānāṃ nityaśo bhagavāngatiḥ |
tatastvārtāḥ prayācāmo varaṃ tvāṃ varado hyasi