अध्याय 80: कन्या-विक्रय की निन्दा और पुत्री का दाय

कन्यायां प्राप्तशुल्कायां पतिश्चेन्नास्ति कश्चन ।
तत्र का प्रतिपत्तिः स्यात्तन्मे ब्रूहि पितामह

kanyāyāṃ prāptaśulkāyāṃ patiścennāsti kaścana |
tatra kā pratipattiḥ syāttanme brūhi pitāmaha

या पुत्रकस्य ऋद्धस्य प्रतिपाल्या तदा भवेत् ।
अथवा सा हरेच्छुल्कं क्रीता शुल्कप्रदस्य सा

yā putrakasya ṛddhasya pratipālyā tadā bhavet |
athavā sā harecchulkaṃ krītā śulkapradasya sā

तस्यार्थेऽपत्यमीहेव येन न्यायेन शक्नुयात् ।
न तस्मान्मन्त्रवत्कार्यं कश्चित्कुर्वीत किञ्चन

tasyārthe'patyamīheva yena nyāyena śaknuyāt |
na tasmānmantravatkāryaṃ kaścitkurvīta kiñcana

स्वयंवृतेन साज्ञप्ता पित्रा वै प्रत्यपद्यत ।
तत्तस्यान्ये प्रशंसन्ति धर्मज्ञा नेतरे जनाः

svayaṃvṛtena sājñaptā pitrā vai pratyapadyata |
tattasyānye praśaṃsanti dharmajñā netare janāḥ

एतत्तु नापरे चक्रुरपरे जातु साधवः ।
साधूनां पुनराचारो गरीयान्धर्मलक्षणः

etattu nāpare cakrurapare jātu sādhavaḥ |
sādhūnāṃ punarācāro garīyāndharmalakṣaṇaḥ

अस्मिन्नेव प्रकारे तुसुक्रतुर्वाक्यमब्रवीत् ।
नप्ता विदेहराजस्य जनकस्य महात्मनः

asminneva prakāre tusukraturvākyamabravīt |
naptā videharājasya janakasya mahātmanaḥ

असदाचरिते मार्गे कथं स्यादनुकीर्तनम् ।
अनुप्रश्नः संशयो वा सतामेवमुपालभेत्

asadācarite mārge kathaṃ syādanukīrtanam |
anupraśnaḥ saṃśayo vā satāmevamupālabhet

असदेव हि धर्मस्य प्रदानं धर्म आसुरः ।
नानुशुश्रुम जात्वेनामिमां पूर्वेषु कर्मसु

asadeva hi dharmasya pradānaṃ dharma āsuraḥ |
nānuśuśruma jātvenāmimāṃ pūrveṣu karmasu

भार्यापत्योर्हि सम्बन्धः स्त्रीपुंसोस्तुल्य एव तु ।
रतिः साधारणो धर्म इति चाह स पार्थिवः

bhāryāpatyorhi sambandhaḥ strīpuṃsostulya eva tu |
ratiḥ sādhāraṇo dharma iti cāha sa pārthivaḥ

अथ केन प्रमाणेन पुंसामादीयते धनम् ।
पुत्रवद्धि पितुस्तस्य कन्या भवितुमर्हति

atha kena pramāṇena puṃsāmādīyate dhanam |
putravaddhi pitustasya kanyā bhavitumarhati

यथैवात्मा तथा पुत्रः पुत्रेण दुहिता समा ।
तस्यामात्मनि तिष्ठन्त्यां कथमन्यो धनं हरेत्

yathaivātmā tathā putraḥ putreṇa duhitā samā |
tasyāmātmani tiṣṭhantyāṃ kathamanyo dhanaṃ haret

मातुश्च यौतकं यत्स्यात्कुमारीभाग एव सः ।
दौहित्र एव तद्रिक्थमपुत्रस्य पितुर्हरेत्

mātuśca yautakaṃ yatsyātkumārībhāga eva saḥ |
dauhitra eva tadrikthamaputrasya piturharet

ददाति हि स पिण्डान्वै पितुर्मातामहस्य च ।
पुत्रदौहित्रयोरेव विशेषो नास्ति धर्मतः

dadāti hi sa piṇḍānvai piturmātāmahasya ca |
putradauhitrayoreva viśeṣo nāsti dharmataḥ

अन्यत्र जामया सार्धं प्रजानां पुत्र ईहते ।
दुहिताऽन्यत्र जातेन पुत्रेणापि विशिष्यते

anyatra jāmayā sārdhaṃ prajānāṃ putra īhate |
duhitā'nyatra jātena putreṇāpi viśiṣyate

दौहित्रकेण धर्मेण तत्र पश्यामि कारणम् ।
विक्रीतासु हि ये पुत्रा भवन्ति पितुरेव ते

dauhitrakeṇa dharmeṇa tatra paśyāmi kāraṇam |
vikrītāsu hi ye putrā bhavanti pitureva te

असूयवस्त्वधर्मिष्ठाः परस्वादायिनः शठाः ।
आसुरादधिसम्भूता धर्माद्विषमवृत्तयः

asūyavastvadharmiṣṭhāḥ parasvādāyinaḥ śaṭhāḥ |
āsurādadhisambhūtā dharmādviṣamavṛttayaḥ

अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
धर्मज्ञा धर्मशास्त्रेषु निबद्धा धर्मसेतुषु

atra gāthā yamodgītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ |
dharmajñā dharmaśāstreṣu nibaddhā dharmasetuṣu

यो मनुष्यः स्वकं पुत्रं विक्रीय धनमिच्छति ।
कन्यां वा जीवितार्थाय यः शुल्केन प्रयच्छति

yo manuṣyaḥ svakaṃ putraṃ vikrīya dhanamicchati |
kanyāṃ vā jīvitārthāya yaḥ śulkena prayacchati

सप्तावरे महाघोरे निरये कालसाह्वये ।
स्वेदं मूत्रं पुरीषं च तस्मिन्मूढः समश्नुते

saptāvare mahāghore niraye kālasāhvaye |
svedaṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca tasminmūḍhaḥ samaśnute

आर्षे गोमिथुनं शुल्कं केचिदाहुर्मृषैव तत् ।
अल्पो वा बहु वा राजन्विक्रयस्तावदेव सः

ārṣe gomithunaṃ śulkaṃ kecidāhurmṛṣaiva tat |
alpo vā bahu vā rājanvikrayastāvadeva saḥ

यद्यप्याचरितः कैश्चिन्नैष धर्मः सनातनः ।
अन्येषामपि दृश्यन्ते लोभतः सम्प्रवृत्तयः

yadyapyācaritaḥ kaiścinnaiṣa dharmaḥ sanātanaḥ |
anyeṣāmapi dṛśyante lobhataḥ sampravṛttayaḥ

वश्यां कुमारीं बलतो ये तां समुपभुञ्जते ।
एते पापस्य कर्तारस्तमस्यन्धे च शेरते

vaśyāṃ kumārīṃ balato ye tāṃ samupabhuñjate |
ete pāpasya kartārastamasyandhe ca śerate

अन्योप्यथ न विक्रेयो मनुष्यः किं पुनः प्रजाः ।
अधर्ममूलैर्हि धनैस्तैर्न धर्मोऽथ कश्चन

anyopyatha na vikreyo manuṣyaḥ kiṃ punaḥ prajāḥ |
adharmamūlairhi dhanaistairna dharmo'tha kaścana