अध्याय 69: ब्राह्मण देवों और पितरों का मुख

ब्राह्मणानेव सततं भृशं सम्परिपूजयेत् ।
एते हि सोमराजान ईश्वरः सुखदुःखयोः

brāhmaṇāneva satataṃ bhṛśaṃ samparipūjayet |
ete hi somarājāna īśvaraḥ sukhaduḥkhayoḥ

एते भोगैरलङ्कारैरन्यैश्चैव किमिच्छकैः ।
सदा पूज्या नमस्कारै रक्ष्याश्च पितृवन्नृपैः ।
ततो राष्ट्राय शान्तिर्हि भूतानामिव वासवात्

ete bhogairalaṅkārairanyaiścaiva kimicchakaiḥ |
sadā pūjyā namaskārai rakṣyāśca pitṛvannṛpaiḥ |
tato rāṣṭrāya śāntirhi bhūtānāmiva vāsavāt

ज्ञानवान्ब्रह्मवर्चस्वी राष्ट्रे वै ब्राह्मणः शुचिः ।
महारथश्च राजन्य एष्टव्यः शत्रुतापनः

jñānavānbrahmavarcasvī rāṣṭre vai brāhmaṇaḥ śuciḥ |
mahārathaśca rājanya eṣṭavyaḥ śatrutāpanaḥ

ब्राह्मणं जातिसम्पन्नं धर्मज्ञं संशितव्रतम् ।
बोजयीत गृहे राजन्न तस्मात्परमस्ति वै

brāhmaṇaṃ jātisampannaṃ dharmajñaṃ saṃśitavratam |
bojayīta gṛhe rājanna tasmātparamasti vai

ब्राह्मणेभ्यो हविर्दत्तं प्रतिगृह्णन्ति देवताः ।
पितरः सर्वभूतानां नैतेभ्यो विद्यते परम्

brāhmaṇebhyo havirdattaṃ pratigṛhṇanti devatāḥ |
pitaraḥ sarvabhūtānāṃ naitebhyo vidyate param

आदित्यश्चन्द्रमा विष्णुः सङ्करोऽग्निः प्रजापतिः ।
सर्वे ब्राह्मणमाविश्य सदाऽन्नमुपभुञ्जते

ādityaścandramā viṣṇuḥ saṅkaro'gniḥ prajāpatiḥ |
sarve brāhmaṇamāviśya sadā'nnamupabhuñjate

न तस्याश्नन्ति पितरो यस्य विप्रा न भुञ्जते ।
देवाश्चाप्यस्य नाश्नन्ति पापस्य ब्राह्मणद्विषः

na tasyāśnanti pitaro yasya viprā na bhuñjate |
devāścāpyasya nāśnanti pāpasya brāhmaṇadviṣaḥ

ब्राह्मणेषु तु तुष्टेषु प्रीयन्ते पितरः सदा ।
तथैव देवता राजन्नात्र कार्या विचारणा

brāhmaṇeṣu tu tuṣṭeṣu prīyante pitaraḥ sadā |
tathaiva devatā rājannātra kāryā vicāraṇā

तथैव तेऽपि प्रीयन्ते येषां भवति तद्धविः ।
न च प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति च परां गतिम्

tathaiva te'pi prīyante yeṣāṃ bhavati taddhaviḥ |
na ca pretya vinaśyanti gacchanti ca parāṃ gatim

येनयेनैव प्रीयन्ते पितरो देवतास्तथा ॥
तेनतेनैव प्रीयन्ते पितरो देवतास्तथा

yenayenaiva prīyante pitaro devatāstathā ||
tenatenaiva prīyante pitaro devatāstathā

ब्राह्मणादेव तद्भूतं प्रभवन्ति यतः प्रजाः ।
यतश्चायं प्रभवति प्रेत्य यत्र च गच्छति

brāhmaṇādeva tadbhūtaṃ prabhavanti yataḥ prajāḥ |
yataścāyaṃ prabhavati pretya yatra ca gacchati

वेदैष मार्गं स्वर्गस्य तथैव नरकस्य च ।
आगतानागते चोमे ब्राह्मणो द्विपदांवरः

vedaiṣa mārgaṃ svargasya tathaiva narakasya ca |
āgatānāgate come brāhmaṇo dvipadāṃvaraḥ

ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठः स्वधर्मं चैव वेद यः ।
ये चैनमनुवर्तन्ते ते न यान्ति पराभवम् ।
न ते प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति न पराभवम्

brāhmaṇo dvipadāṃ śreṣṭhaḥ svadharmaṃ caiva veda yaḥ |
ye cainamanuvartante te na yānti parābhavam |
na te pretya vinaśyanti gacchanti na parābhavam

यद्ब्राह्मणमुखात्प्राप्तं प्रतिगृह्णन्ति वै वचः ।
कृतात्मानो महात्मानस्ते न यान्ति पराभवम्

yadbrāhmaṇamukhātprāptaṃ pratigṛhṇanti vai vacaḥ |
kṛtātmāno mahātmānaste na yānti parābhavam

क्षत्रियाणां प्रतपतां तेजसा च बलेन च ।
ब्राह्मणेष्वेव शाम्यन्ति तेजांसि च बलानि च

kṣatriyāṇāṃ pratapatāṃ tejasā ca balena ca |
brāhmaṇeṣveva śāmyanti tejāṃsi ca balāni ca

भृगवस्तालजङ्घांश्च नीपानाङ्गिरसोऽजयन् ।
भरद्वाजो वैतहव्यानैलांश्च भरतर्षभ

bhṛgavastālajaṅghāṃśca nīpānāṅgiraso'jayan |
bharadvājo vaitahavyānailāṃśca bharatarṣabha

चित्रायुधांश्चाप्यजयन्नेते कृष्णाजिनध्वजाः ।
प्रक्षिप्याथ च कुम्भान्वै पारगामिनमारभेत्

citrāyudhāṃścāpyajayannete kṛṣṇājinadhvajāḥ |
prakṣipyātha ca kumbhānvai pāragāminamārabhet

यत्किंचित्कथ्यते लोके श्रूयते पठ्यतेऽपि वा ।
सर्वं तद्ब्राह्मणेष्वेव गूढोऽग्निरिव दारुषु

yatkiṃcitkathyate loke śrūyate paṭhyate'pi vā |
sarvaṃ tadbrāhmaṇeṣveva gūḍho'gniriva dāruṣu

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं वासुदेवस्य पृथ्व्याश्च भरतर्षभ

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
saṃvādaṃ vāsudevasya pṛthvyāśca bharatarṣabha

मातरं सर्वभूतानां पृच्छे त्वां संशयं शुभे ।
केनस्वित्कर्मणा पापं व्यपोहति नरो गृही ॥
ब्राह्मणानुमते तिष्ठेत्पुरुषः शुचिरात्मवान्

mātaraṃ sarvabhūtānāṃ pṛcche tvāṃ saṃśayaṃ śubhe |
kenasvitkarmaṇā pāpaṃ vyapohati naro gṛhī ||
brāhmaṇānumate tiṣṭhetpuruṣaḥ śucirātmavān

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा मेदिन्या मधूसूदनः ।
साधुसाध्विति कौरव्य मेदिनीं प्रत्यपूजयत्

ityetadvacanaṃ śrutvā medinyā madhūsūdanaḥ |
sādhusādhviti kauravya medinīṃ pratyapūjayat

एतां श्रुत्वोपमां पार्थ प्रयतो ब्राह्मणर्षभान् ।
सततं पूजयेथास्त्वं ततः श्रेयोऽभिपत्स्यसे

etāṃ śrutvopamāṃ pārtha prayato brāhmaṇarṣabhān |
satataṃ pūjayethāstvaṃ tataḥ śreyo'bhipatsyase