अध्याय 70: द्विजों के प्रति ब्रह्मा की गाथाएँ

जन्मनैव महाभागो ब्राह्मणो नाम जायते ।
नमस्यः सर्वभूतानामतिथिः प्रश्रिताग्रभुक्

janmanaiva mahābhāgo brāhmaṇo nāma jāyate |
namasyaḥ sarvabhūtānāmatithiḥ praśritāgrabhuk

सर्वेषां सुहृदस्तात ब्राह्मणाः सुमनोमुकाः ।
सर्वानेते हनिष्यन्ति ब्राह्मणा जातमन्यवः ।
गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिरनुध्यायन्ति पूजिताः

sarveṣāṃ suhṛdastāta brāhmaṇāḥ sumanomukāḥ |
sarvānete haniṣyanti brāhmaṇā jātamanyavaḥ |
gīrbhirmaṅgalayuktābhiranudhyāyanti pūjitāḥ

सर्वान्नो द्विषतस्तात ब्राह्मणा जातमन्यवः ।
गीर्भिर्दारुणयुक्ताभिर्हन्युश्चैते ह्यपूजिताः

sarvānno dviṣatastāta brāhmaṇā jātamanyavaḥ |
gīrbhirdāruṇayuktābhirhanyuścaite hyapūjitāḥ

अत्र गाथाः पुरा गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
सृष्ट्वा द्विजातीन्धाता हि यथापूर्वं समादधत्

atra gāthāḥ purā gītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ |
sṛṣṭvā dvijātīndhātā hi yathāpūrvaṃ samādadhat

न वोऽन्यदिह कर्तव्यं किञ्चिदूर्ध्वायनं विधि ।
गुप्तो गोपायते ब्रह्मा श्रेयो वस्तेन शोभनम्

na vo'nyadiha kartavyaṃ kiñcidūrdhvāyanaṃ vidhi |
gupto gopāyate brahmā śreyo vastena śobhanam

स्वमेव कुर्वतां कर्म श्रीर्वो ब्राह्मी भविष्यति ।
प्रमाणं सर्वभूतानां प्रग्रहाश्च भविष्यथ

svameva kurvatāṃ karma śrīrvo brāhmī bhaviṣyati |
pramāṇaṃ sarvabhūtānāṃ pragrahāśca bhaviṣyatha

न शौद्रं कर्म कर्तव्यं ब्राह्मणेन विपश्चिता ।
शौद्रं हि कुर्वतः कर्म ब्राह्मी श्रीरुपरुध्यते

na śaudraṃ karma kartavyaṃ brāhmaṇena vipaścitā |
śaudraṃ hi kurvataḥ karma brāhmī śrīruparudhyate

श्रीश्च बुद्धिश्च तेजश्च विभूतिश्च प्रतापिनी ।
स्वाध्यायेनैव महात्म्यं विपुलं प्रतिपत्स्यथ

śrīśca buddhiśca tejaśca vibhūtiśca pratāpinī |
svādhyāyenaiva mahātmyaṃ vipulaṃ pratipatsyatha

हुत्वा चाहवनीयस्थं महाभाग्ये प्रतिष्ठिताः ।
अग्रभोज्याः प्रसूतीनां श्रिया ब्राह्मयाऽनुकल्पिताः

hutvā cāhavanīyasthaṃ mahābhāgye pratiṣṭhitāḥ |
agrabhojyāḥ prasūtīnāṃ śriyā brāhmayā'nukalpitāḥ

श्रद्धया परया युक्ता ह्यनभिद्रोहलब्धया ।
दमस्वाध्यायनिरताः सर्वान्कामानवाप्स्यथ

śraddhayā parayā yuktā hyanabhidrohalabdhayā |
damasvādhyāyaniratāḥ sarvānkāmānavāpsyatha

यच्चैव मानुषे लोके यच्च देवेषु किञ्चन ।
सर्वं वस्तपसा साध्यं ज्ञानेन नियमेन च

yaccaiva mānuṣe loke yacca deveṣu kiñcana |
sarvaṃ vastapasā sādhyaṃ jñānena niyamena ca

युष्मत्संमाननां प्रीतिं पावनैः क्षत्रिया भृशम् ।
अमुत्रेह समायान्ति वैश्यशूद्राधिकास्तथा

yuṣmatsaṃmānanāṃ prītiṃ pāvanaiḥ kṣatriyā bhṛśam |
amutreha samāyānti vaiśyaśūdrādhikāstathā

अरक्षिताश्च युष्माभिर्विरुद्धा यान्ति विप्रवम् ।
युष्मत्तेजोधृता लोकास्तद्रक्ष्यथ जगत्त्रयम्

arakṣitāśca yuṣmābhirviruddhā yānti vipravam |
yuṣmattejodhṛtā lokāstadrakṣyatha jagattrayam

इत्येवं ब्रह्मगीतास्ते समाख्याता मयाऽनघ ।
विप्रानुकम्पार्थमिदं तेन प्रोक्तं हि धीमता

ityevaṃ brahmagītāste samākhyātā mayā'nagha |
viprānukampārthamidaṃ tena proktaṃ hi dhīmatā

भूयस्तेषां बलं मन्ये यथा राज्ञस्तपस्विनः ।
दुरासदाश्च चण्डाश्च तपसा क्षिप्रकारिणः

bhūyasteṣāṃ balaṃ manye yathā rājñastapasvinaḥ |
durāsadāśca caṇḍāśca tapasā kṣiprakāriṇaḥ

सन्त्येषां सिम्हसत्वाश्च व्याघ्रसत्वास्तथाऽपरे ।
वराहमृगसत्वाश्च गजसत्वास्तथाऽपरे

santyeṣāṃ simhasatvāśca vyāghrasatvāstathā'pare |
varāhamṛgasatvāśca gajasatvāstathā'pare

सर्पस्पर्शसमाः केचित्तथाऽन्ये मकरस्पृशः ।
विभाष्य घातिनः केचित्तथा चक्षुर्हणोऽपरे

sarpasparśasamāḥ kecittathā'nye makaraspṛśaḥ |
vibhāṣya ghātinaḥ kecittathā cakṣurhaṇo'pare

सन्ति चाशीविषसमाः सन्ति मन्दास्तथाऽपरे ।
विविधानीह वृत्तानि ब्राह्मणानां युधिष्ठिर

santi cāśīviṣasamāḥ santi mandāstathā'pare |
vividhānīha vṛttāni brāhmaṇānāṃ yudhiṣṭhira

मेकला द्राविडा लाटाः पौण्ड्राः कान्वशिरास्तथा ।
शौण्डिका दरदा दार्वाश्चोराः शबरबर्बराः

mekalā drāviḍā lāṭāḥ pauṇḍrāḥ kānvaśirāstathā |
śauṇḍikā daradā dārvāścorāḥ śabarabarbarāḥ

किराता यवनाश्चैव तास्ताः क्षत्रियजातयः ।
वृषत्वमनुप्राप्ता ब्राह्मणानामदर्शनात्

kirātā yavanāścaiva tāstāḥ kṣatriyajātayaḥ |
vṛṣatvamanuprāptā brāhmaṇānāmadarśanāt

ब्राह्मणानां परिभवादसुराः सलिलेशयाः ।
ब्राह्मणानां प्रसादाच्च देवाः स्वर्गनिवासिनः

brāhmaṇānāṃ paribhavādasurāḥ salileśayāḥ |
brāhmaṇānāṃ prasādācca devāḥ svarganivāsinaḥ

अशक्यं स्प्रष्टुमाकाशमचाल्यो हिमवान्गिरिः ।
अवार्या सेतुना गङ्गा दुर्जया ब्राह्ममा भुवि

aśakyaṃ spraṣṭumākāśamacālyo himavāngiriḥ |
avāryā setunā gaṅgā durjayā brāhmamā bhuvi

न ब्राह्मणविरोधेन शक्या शास्तुं वसुन्धरा ।
ब्राह्मणा हि महात्मानो देवानामपि देवताः

na brāhmaṇavirodhena śakyā śāstuṃ vasundharā |
brāhmaṇā hi mahātmāno devānāmapi devatāḥ

तान्पूजयस्व सततं दानेन परिचर्यया ।
यदीच्छसि महीं भोक्तमिमां सागरमेखलाम्

tānpūjayasva satataṃ dānena paricaryayā |
yadīcchasi mahīṃ bhoktamimāṃ sāgaramekhalām

प्रतिग्रहेण तेजो हि विप्राणा शाम्यतेऽनघ ।
प्रतिग्रहं ये नेच्छेयुस्तेऽपि रक्ष्यास्त्वया नृप

pratigraheṇa tejo hi viprāṇā śāmyate'nagha |
pratigrahaṃ ye neccheyuste'pi rakṣyāstvayā nṛpa