अध्याय 66: नारद श्रीकृष्ण को अपने वन्दनीय बताते हैं

के पूज्या वै त्रिलोकेऽस्मिन्मानवा भरतर्पभ ।
विस्तरेण तदाचक्ष्व न हि तृप्यामि कथ्यतः

ke pūjyā vai triloke'sminmānavā bharatarpabha |
vistareṇa tadācakṣva na hi tṛpyāmi kathyataḥ

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादं वासुदेवस्य चोभयोः

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
nāradasya ca saṃvādaṃ vāsudevasya cobhayoḥ

नारदं प्राञ्जलिं दृष्ट्वा पूजयानं द्विजर्षभान् ।
केशवः परिपप्रच्छ भगवन्क्रान्नमस्यमि

nāradaṃ prāñjaliṃ dṛṣṭvā pūjayānaṃ dvijarṣabhān |
keśavaḥ paripapraccha bhagavankrānnamasyami

बहुमानपरस्तेषु भगवन्यान्नमस्यसि ।
शक्यं चेच्छ्रोतुमस्माभिर्ब्रूह्येतद्धर्मवित्तम

bahumānaparasteṣu bhagavanyānnamasyasi |
śakyaṃ cecchrotumasmābhirbrūhyetaddharmavittama

शृणु गोविन्द यानेतान्पूजयाम्यरिमर्दन ।
त्वत्तोऽन्यः कः पुमाँल्लोके श्रोतुमेतदिहार्हति

śṛṇu govinda yānetānpūjayāmyarimardana |
tvatto'nyaḥ kaḥ pumām̐lloke śrotumetadihārhati

वरुणं वायुमादित्यं पर्जन्यं जातवेदसम् ।
स्थाणु स्कन्दं महालक्ष्मीं विष्णुं ब्रह्माणमेव च

varuṇaṃ vāyumādityaṃ parjanyaṃ jātavedasam |
sthāṇu skandaṃ mahālakṣmīṃ viṣṇuṃ brahmāṇameva ca

वाचस्पतिं चन्द्रमसमपः पृथ्वीं सरस्वतीम् ।
सततं ये नमस्यन्ति तान्नमस्याम्यहं विभो

vācaspatiṃ candramasamapaḥ pṛthvīṃ sarasvatīm |
satataṃ ye namasyanti tānnamasyāmyahaṃ vibho

तपोधनान्वेदविदो नित्यं वेदपरायणान् ।
महार्हान्वृष्णिशार्दूल सदा सम्पूजयाम्यहम्

tapodhanānvedavido nityaṃ vedaparāyaṇān |
mahārhānvṛṣṇiśārdūla sadā sampūjayāmyaham

अभुक्त्वा देवकार्याणि कुर्वते येऽविकत्थनाः ।
सन्तुष्टाश्च क्षमायुक्तास्तान्नमस्याम्यहं विभो

abhuktvā devakāryāṇi kurvate ye'vikatthanāḥ |
santuṣṭāśca kṣamāyuktāstānnamasyāmyahaṃ vibho

सम्यग्यजन्ति ये चेष्टीः क्षान्ता दान्ता जितेन्द्रियाः ।
सत्यं धर्मं क्षितिं गाश्च तान्नमस्यामि यादव

samyagyajanti ye ceṣṭīḥ kṣāntā dāntā jitendriyāḥ |
satyaṃ dharmaṃ kṣitiṃ gāśca tānnamasyāmi yādava

ये वै तपसि वर्तन्ते वने मूलफलाशनाः ।
असञ्चयाः क्रियावन्तस्तान्नमस्यामि यादव

ye vai tapasi vartante vane mūlaphalāśanāḥ |
asañcayāḥ kriyāvantastānnamasyāmi yādava

ये भृत्यभरणे शक्ताः सततं चातिथिव्रताः ।
भुञ्जते देवशेषाणि तान्नमस्यामि यादव

ye bhṛtyabharaṇe śaktāḥ satataṃ cātithivratāḥ |
bhuñjate devaśeṣāṇi tānnamasyāmi yādava

ये वेद प्राप्य दुर्धर्षा वाग्मिनो ब्रह्मचारिणः ।
याजनाध्यापने युक्ता नित्यं तान्पूजयाम्यहम्

ye veda prāpya durdharṣā vāgmino brahmacāriṇaḥ |
yājanādhyāpane yuktā nityaṃ tānpūjayāmyaham

प्रसन्नहृदयाश्चैव सर्वसत्वेषु नित्यशः ।
अपृष्ठतापान्स्वाध्याये युक्तास्तान्पूजयाम्यहम्

prasannahṛdayāścaiva sarvasatveṣu nityaśaḥ |
apṛṣṭhatāpānsvādhyāye yuktāstānpūjayāmyaham

गुरुप्रसादे स्वाध्याये यतन्तो ये स्थिरव्रताः ।
शुश्रूषवोऽनसूयन्तस्तान्नमस्यामि यादव

guruprasāde svādhyāye yatanto ye sthiravratāḥ |
śuśrūṣavo'nasūyantastānnamasyāmi yādava

सुव्रता मुनयो ये च ब्राह्मणाः सत्यसङ्गराः ।
वोढारो हव्यकव्यानां तान्नमस्यामि यादव

suvratā munayo ye ca brāhmaṇāḥ satyasaṅgarāḥ |
voḍhāro havyakavyānāṃ tānnamasyāmi yādava

भैक्षचर्यासु निरताः कृशा गुरुकुलाश्रयाः ।
निःसुखा निर्धना ये तु तान्नमस्यामि यादव

bhaikṣacaryāsu niratāḥ kṛśā gurukulāśrayāḥ |
niḥsukhā nirdhanā ye tu tānnamasyāmi yādava

निर्ममा निष्प्रतिद्वन्द्वा निष्ठिता निष्प्रयोजनाः ।
ये वेदं प्राप्य दुर्धर्षा वाग्मिनो ब्रह्मवादिनः

nirmamā niṣpratidvandvā niṣṭhitā niṣprayojanāḥ |
ye vedaṃ prāpya durdharṣā vāgmino brahmavādinaḥ

अहिंसानिरता ये च ये च सत्यव्रता नराः ।
दान्ताः शमपराश्चैव तान्नमस्यामि केशव

ahiṃsāniratā ye ca ye ca satyavratā narāḥ |
dāntāḥ śamaparāścaiva tānnamasyāmi keśava

देवतातिथिपूजायां युक्ता ये गृहमेधिनः ।
कपोतवृत्तयो नित्यं तान्नमस्यामि यादव

devatātithipūjāyāṃ yuktā ye gṛhamedhinaḥ |
kapotavṛttayo nityaṃ tānnamasyāmi yādava

येषां त्रिवर्गः कृत्येषु वर्तते नोपहीयते ।
शिष्टाचारप्रवृत्ताश्च तान्नमस्याम्यहं सदा

yeṣāṃ trivargaḥ kṛtyeṣu vartate nopahīyate |
śiṣṭācārapravṛttāśca tānnamasyāmyahaṃ sadā

ब्राह्मणाः श्रुतसम्पन्ना ये त्रिवर्गमनुष्ठिताः ।
अलोलुपाः पुण्यशीलास्तान्नमस्यामि केशव

brāhmaṇāḥ śrutasampannā ye trivargamanuṣṭhitāḥ |
alolupāḥ puṇyaśīlāstānnamasyāmi keśava

अवन्ध्यकाला येऽलुब्धास्त्रिवर्गे साधनेषु च ।
विशिष्टाचारयुक्ताश्च नारायण नमामि तान्

avandhyakālā ye'lubdhāstrivarge sādhaneṣu ca |
viśiṣṭācārayuktāśca nārāyaṇa namāmi tān

अब्भक्षा वायुभक्षाश्चक सुधाभक्षाश्च ये सदा ।
व्रतैश्च विविधैर्युक्तास्तान्नमस्यामि माधव

abbhakṣā vāyubhakṣāścaka sudhābhakṣāśca ye sadā |
vrataiśca vividhairyuktāstānnamasyāmi mādhava

अयोनीनग्नियोनींश्च ब्रह्मयोनींस्तथैव च ।
सर्वभूतात्मयोनींश्च तान्नमस्याम्यहं सदा

ayonīnagniyonīṃśca brahmayonīṃstathaiva ca |
sarvabhūtātmayonīṃśca tānnamasyāmyahaṃ sadā

नित्यमेतान्नमस्यामि कृष्ण लोककरानृषीन् ।
लोकज्येष्ठान्कुलज्येष्ठांस्तमोघ्नँल्लोकभास्करान्

nityametānnamasyāmi kṛṣṇa lokakarānṛṣīn |
lokajyeṣṭhānkulajyeṣṭhāṃstamoghnam̐llokabhāskarān

तस्मात्त्वमपि वार्ष्णेय द्विजान्पूजय नित्यदा ।
पूजिताः पूजनार्हा हि सुखं दास्यन्ति तेऽनघ

tasmāttvamapi vārṣṇeya dvijānpūjaya nityadā |
pūjitāḥ pūjanārhā hi sukhaṃ dāsyanti te'nagha

अस्मिँल्लोके सदा ह्येते परत्र च सुखप्रदाः ।
चरन्ते मान्यमाना वै प्रदास्यन्ति सुखं तव

asmim̐lloke sadā hyete paratra ca sukhapradāḥ |
carante mānyamānā vai pradāsyanti sukhaṃ tava

ये सर्वातिथयो नित्यं गोषु च ब्राह्मणेषु च ।
नित्यं सत्ये चाभिरता दुर्गाण्यतितरन्ति ते

ye sarvātithayo nityaṃ goṣu ca brāhmaṇeṣu ca |
nityaṃ satye cābhiratā durgāṇyatitaranti te

नित्यं शमपरा ये च तथा ये चानसूयकाः ।
नित्यस्वाध्यायिनो ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते

nityaṃ śamaparā ye ca tathā ye cānasūyakāḥ |
nityasvādhyāyino ye ca durgāṇyatitaranti te

सर्वान्देवान्नमस्यन्ति य चैकं वेदमाश्रिताः ।
श्रद्दधानाश्च दान्ताश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते

sarvāndevānnamasyanti ya caikaṃ vedamāśritāḥ |
śraddadhānāśca dāntāśca durgāṇyatitaranti te

तथैव विप्रप्रवरान्नमस्कृत्य यतव्रताः ।
भवन्ति ये दानरता दुर्गाण्यतितरन्ति ते

tathaiva viprapravarānnamaskṛtya yatavratāḥ |
bhavanti ye dānaratā durgāṇyatitaranti te

तपस्विनश्च ये नित्यं कौमारब्रह्मचारिणः ।
तपसा भावितात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते

tapasvinaśca ye nityaṃ kaumārabrahmacāriṇaḥ |
tapasā bhāvitātmāno durgāṇyatitaranti te

देवतातिथिभृत्यानां पितॄणां चार्चने रताः ।
शिष्टान्नभोजिनो ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते

devatātithibhṛtyānāṃ pitṝṇāṃ cārcane ratāḥ |
śiṣṭānnabhojino ye ca durgāṇyatitaranti te

अग्निमाधाय विधिवत्प्रणता धारयन्ति ये ।
प्राप्तः सोमाहुतिं चैव दुर्गाण्यतितरन्ति ते

agnimādhāya vidhivatpraṇatā dhārayanti ye |
prāptaḥ somāhutiṃ caiva durgāṇyatitaranti te

मातापित्रोर्गुरुषु च सम्यग्वर्तन्ति ये सदा ।
यथा त्वं वृष्णिशार्दूलेत्युक्त्वैवं विरराम सः

mātāpitrorguruṣu ca samyagvartanti ye sadā |
yathā tvaṃ vṛṣṇiśārdūletyuktvaivaṃ virarāma saḥ

तस्मात्त्वमपि कौन्तेय पितृदेवद्विजातिथीन् ।
सम्यक्पूजयसे नित्यं गतिमिष्टामवाप्स्यसि

tasmāttvamapi kaunteya pitṛdevadvijātithīn |
samyakpūjayase nityaṃ gatimiṣṭāmavāpsyasi