अनुशासन पर्व

अध्याय 28: गरुड़ अमृत लाते हैं, वज्र का मान रखते हैं

इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि अष्टाविंशोऽध्यायः ॥

23 श्लोक · 28 में से 274

इस अध्याय में क्या होता है

गरुड़ अमृत लाते हैं, वज्र का मान रखते हैं

गरुड़ ग्वालों की बस्ती से घड़े में मथा हुआ मक्खन लेकर अग्नि में डालते हैं, जो तृप्त होकर केवल धुआँ देने लगती है। उसे पार करके वे पंखों की हवा से राक्षस रक्षकों को गिरा देते हैं, चक्र के बीच से निकलते हैं, सिर से लोहे का जाल तोड़ते हैं और अमृत उठा लेते हैं। इन्द्र तैयार होकर मातलि के रथ पर चढ़ते हैं और वज्र छोड़ते हैं। ब्रह्मा के वर से रक्षित गरुड़ कहते हैं कि यह वज्र भी ब्रह्मा का वर है, इसलिए उसके मान के लिए वे एक पंख गिराते हैं; इन्द्र मार सकें तो मारें। वज्र लगता है पर उन्हें नहीं जलाता। आकाश में जाते देवर्षि वह पंख देखकर उन्हें सुपर्ण, सुन्दर पंखों वाला, कहते हैं। मोर विस्मित होकर वह पंख उठा लेते हैं।

भीष्म उवाच

28.1

पितामहवचः श्रुत्वा गरुडः पततांवरः ।
जगाम गोकुलं किञ्चिन्नवनीतजिहीर्षया

pitāmahavacaḥ śrutvā garuḍaḥ patatāṃvaraḥ |
jagāma gokulaṃ kiñcinnavanītajihīrṣayā

28.2

नवनीतं तथाऽपश्यन्मथितं कलशे स्थितम् ।
तदादाय ततोऽगच्छद्यतस्तद्रक्ष्यतेऽमृतम्

navanītaṃ tathā'paśyanmathitaṃ kalaśe sthitam |
tadādāya tato'gacchadyatastadrakṣyate'mṛtam

28.3

स तत्र गत्वा पतगस्तिर्यक्तोयं महाबलः ।
हुताशनमपक्रम्य नवनीतमपातयत्

sa tatra gatvā patagastiryaktoyaṃ mahābalaḥ |
hutāśanamapakramya navanītamapātayat

28.4

सो र्चिष्मान्मन्दवेगोऽभूत्सर्पिषा तेन तर्पितः ।
धूमकेतुर्न जज्वाल धूममेव ससर्ज ह

so rciṣmānmandavego'bhūtsarpiṣā tena tarpitaḥ |
dhūmaketurna jajvāla dhūmameva sasarja ha

28.5

तमतीत्याशु गरुडो हृष्टात्मा जातवेदसम् ।
रक्षांसि समतिक्रामत्पक्षवातेन पातयन्

tamatītyāśu garuḍo hṛṣṭātmā jātavedasam |
rakṣāṃsi samatikrāmatpakṣavātena pātayan

28.6

ते पतन्ति शिरोभिस्च जानुभिश्चरणैस्तथा ।
उत्सृज्य शस्त्रावरणं पक्षिपक्षसमाहताः

te patanti śirobhisca jānubhiścaraṇaistathā |
utsṛjya śastrāvaraṇaṃ pakṣipakṣasamāhatāḥ

28.7

उत्प्लुत्य चावृतान्नागान्हत्वा चक्रं व्यतीत्य च ।
अरान्तरेण शिरसा भित्त्वा जालं समाद्रवत्

utplutya cāvṛtānnāgānhatvā cakraṃ vyatītya ca |
arāntareṇa śirasā bhittvā jālaṃ samādravat

28.8

स भित्त्वा शिरसा जालं वज्रवेगसमो बली ।
उज्जहार ततः शीघ्रममृतं भुजगाशनः

sa bhittvā śirasā jālaṃ vajravegasamo balī |
ujjahāra tataḥ śīghramamṛtaṃ bhujagāśanaḥ

28.9

तदादायाद्रवच्छीघ्रं गरुडः श्वसनो यथा ।
अथ सन्नाहमकरोद्वृत्रहा विबुधैः सह

tadādāyādravacchīghraṃ garuḍaḥ śvasano yathā |
atha sannāhamakarodvṛtrahā vibudhaiḥ saha

28.10

ततो मातलिसंयुक्तं हरिभिः स्वर्णमालिभिः ।
आरुरोह रथं शीघ्रं सूर्याग्निसमतेजसम्

tato mātalisaṃyuktaṃ haribhiḥ svarṇamālibhiḥ |
āruroha rathaṃ śīghraṃ sūryāgnisamatejasam

28.11

सोऽभ्यद्रवत्पक्षिराजं वृत्रहा पाकशासनः ।
उद्यम्य निशितं वज्रं वज्रहस्तो महाबलः

so'bhyadravatpakṣirājaṃ vṛtrahā pākaśāsanaḥ |
udyamya niśitaṃ vajraṃ vajrahasto mahābalaḥ

28.12

तथैव गरुडो राजन्वज्रहस्तं समाद्रवत् ।
ततो वै मातलिं प्राह शीघ्रं वाहय वाजिनः

tathaiva garuḍo rājanvajrahastaṃ samādravat |
tato vai mātaliṃ prāha śīghraṃ vāhaya vājinaḥ

28.13

अथ दिव्यं महाघोरं गरुडाय ससर्ज ह ।
वज्रं सहस्रनयनस्तिग्मवेगपराक्रमः

atha divyaṃ mahāghoraṃ garuḍāya sasarja ha |
vajraṃ sahasranayanastigmavegaparākramaḥ

28.14

उत्सिसृक्षन्तमाज्ञाय वज्रं वै त्रिदशेश्वरम् ।
तूर्णं वेगपरो भूत्वा जगाम पततांवरः

utsisṛkṣantamājñāya vajraṃ vai tridaśeśvaram |
tūrṇaṃ vegaparo bhūtvā jagāma patatāṃvaraḥ

28.15

पितामहनिसर्गेण ज्ञात्वा लब्धवरः खगः ।
आयुधानां वरं वज्रमथ शक्रमुवाच ह

pitāmahanisargeṇa jñātvā labdhavaraḥ khagaḥ |
āyudhānāṃ varaṃ vajramatha śakramuvāca ha

28.16

वृत्रहन्नेष वज्रस्ते वरो लब्धः पितामहात् ।
अतः सम्मानमाकाङ्क्षन्मुञ्चाम्येकं तनूरुहम्

vṛtrahanneṣa vajraste varo labdhaḥ pitāmahāt |
ataḥ sammānamākāṅkṣanmuñcāmyekaṃ tanūruham

28.17

एतेनायुधराजेन यदि शक्तोसि वृत्रहन् ।
हन्यास्त्वं परया शक्तया गच्छाम्यहमनामयः

etenāyudharājena yadi śaktosi vṛtrahan |
hanyāstvaṃ parayā śaktayā gacchāmyahamanāmayaḥ

28.18

तत्तु तूर्णं तदा वज्रं स्वेन वेगेन भारत ।
जघान परया शक्त्या न चैनमदहद्भृशम्

tattu tūrṇaṃ tadā vajraṃ svena vegena bhārata |
jaghāna parayā śaktyā na cainamadahadbhṛśam

28.19

ततो देवर्षयो राजन्गच्छन्तो वै विहायसा ।
दृष्ट्वा वज्रं विवक्तं तं पक्षइपर्णेऽब्रुवन्वचः

tato devarṣayo rājangacchanto vai vihāyasā |
dṛṣṭvā vajraṃ vivaktaṃ taṃ pakṣaiparṇe'bruvanvacaḥ

28.20

सुपर्णः पक्षिगरुडो यस्य पर्णे वरायुधम् ।
विषक्तं देवराजस्य वृत्रहन्तुः सनातनम्

suparṇaḥ pakṣigaruḍo yasya parṇe varāyudham |
viṣaktaṃ devarājasya vṛtrahantuḥ sanātanam

28.21

एवं सुपर्णो विहगो वैनतेयः प्रतापवान् ।
ऋषयस्तं विजानन्ति चाग्नेयं वैष्णवं पुनः

evaṃ suparṇo vihago vainateyaḥ pratāpavān |
ṛṣayastaṃ vijānanti cāgneyaṃ vaiṣṇavaṃ punaḥ

28.22

वेदाभिष्टुतमत्यर्थं स्वर्गमार्गफलप्रदम् ।
तनुपर्णं सुपर्णस्य जगृहुर्बर्हिणस्तथा

vedābhiṣṭutamatyarthaṃ svargamārgaphalapradam |
tanuparṇaṃ suparṇasya jagṛhurbarhiṇastathā

28.23

मयूराविस्मिताः सर्वे आद्रवन्ति स्म वज्रिणम्

mayūrāvismitāḥ sarve ādravanti sma vajriṇam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)