अध्याय 23: कद्रू का पुत्रों को शाप और विनता की हार

श्रुत्वा तु वचनं मातुः क्रुद्धायास्ते भुजङ्गमाः ।
कृच्छ्रेणैवान्वमोदन्त केचिद्धित्वा दिशो गताः

śrutvā tu vacanaṃ mātuḥ kruddhāyāste bhujaṅgamāḥ |
kṛcchreṇaivānvamodanta keciddhitvā diśo gatāḥ

ये प्रतस्थुर्दिशस्तत्र क्रुद्धा तानशपद्भृशम् ।
भुजङ्गमानां माताऽसौ कद्रूर्वैरकरी तदा

ye pratasthurdiśastatra kruddhā tānaśapadbhṛśam |
bhujaṅgamānāṃ mātā'sau kadrūrvairakarī tadā

उत्पत्स्यति हि राजन्यः पाण्डवो जनमेजयः ।
चतुर्थो धन्विनां श्रेष्ठात्कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात्

utpatsyati hi rājanyaḥ pāṇḍavo janamejayaḥ |
caturtho dhanvināṃ śreṣṭhātkuntīputrāddhanañjayāt

स सर्पसत्रमाहर्ता क्रुद्धः कुरुकुलोद्वहः ।
तस्मिन्सत्रेऽग्निना युष्मान्पञ्चत्वमुपनेष्यति

sa sarpasatramāhartā kruddhaḥ kurukulodvahaḥ |
tasminsatre'gninā yuṣmānpañcatvamupaneṣyati

एवं क्रुद्धाऽशपन्माता पन्नगान्धर्मचारिणः ।
गुरोः परित्यागकृतं नैतदन्यद्भविष्यति

evaṃ kruddhā'śapanmātā pannagāndharmacāriṇaḥ |
guroḥ parityāgakṛtaṃ naitadanyadbhaviṣyati

एवं शप्ता दिशः प्राप्ताः पन्नगा धर्मचारिणः ।
विहाय मातरं क्रुद्धा गता वैरकरीं तदा

evaṃ śaptā diśaḥ prāptāḥ pannagā dharmacāriṇaḥ |
vihāya mātaraṃ kruddhā gatā vairakarīṃ tadā

तत्र ये वृजिनं तस्या अनापन्ना भुजङ्गमाः ।
ते तस्य वाजिनो वाला बभूवुरसितप्रभाः

tatra ye vṛjinaṃ tasyā anāpannā bhujaṅgamāḥ |
te tasya vājino vālā babhūvurasitaprabhāḥ

तान्दृष्ट्वा वालधिस्थांश्च पुत्रान्कद्रूरथाब्रवीत् ।
विनतामथ संहृष्टा हयोसौ दृश्यतामिति

tāndṛṣṭvā vāladhisthāṃśca putrānkadrūrathābravīt |
vinatāmatha saṃhṛṣṭā hayosau dṛśyatāmiti

एकवर्णो न वा भद्रे पणो नौ सुव्यवस्थितः ।
उतकादुत्तरन्तं तं हयं चैव च भामिनि

ekavarṇo na vā bhadre paṇo nau suvyavasthitaḥ |
utakāduttarantaṃ taṃ hayaṃ caiva ca bhāmini

सा त्ववक्रमतिर्देवी विनता जिह्मगामिनीम् ।
अब्रवीद्भगिनीं किञ्चिद्विहसन्तीव भारत

sā tvavakramatirdevī vinatā jihmagāminīm |
abravīdbhaginīṃ kiñcidvihasantīva bhārata

हन्त पश्याव गच्छावः सुकृतो नौ पणः शुभे ।
दासी वा ते भविष्यामि त्वं वा दासी भविष्यसि

hanta paśyāva gacchāvaḥ sukṛto nau paṇaḥ śubhe |
dāsī vā te bhaviṣyāmi tvaṃ vā dāsī bhaviṣyasi

एवं स्थिरं पणं कृत्वा हयं ते तं ददर्शतुः ।
कृत्वा साक्षिणमात्मानं भगिन्यौ कुरुसत्तम

evaṃ sthiraṃ paṇaṃ kṛtvā hayaṃ te taṃ dadarśatuḥ |
kṛtvā sākṣiṇamātmānaṃ bhaginyau kurusattama

सा दृष्ट्वैव हयं मन्दं विनता शोककर्शिता ।
श्वेतं चन्द्रांशुवालं तं कालवालं मनोजवम्

sā dṛṣṭvaiva hayaṃ mandaṃ vinatā śokakarśitā |
śvetaṃ candrāṃśuvālaṃ taṃ kālavālaṃ manojavam

तत्र सा व्रीलिता वाक्यं विनता साश्रुबिन्दुका ।
उवाच कालवालोऽयं तुरगो विजितं त्वया

tatra sā vrīlitā vākyaṃ vinatā sāśrubindukā |
uvāca kālavālo'yaṃ turago vijitaṃ tvayā

दासी मां प्रेषय स्वार्थे यथा कामवशां शुभे ।
दास्यश्च कामकारा हि भर्तृणां नात्र संशयः

dāsī māṃ preṣaya svārthe yathā kāmavaśāṃ śubhe |
dāsyaśca kāmakārā hi bhartṛṇāṃ nātra saṃśayaḥ