श्रुत्वा तु वचनं मातुः क्रुद्धायास्ते भुजङ्गमाः ।
कृच्छ्रेणैवान्वमोदन्त केचिद्धित्वा दिशो गताः
śrutvā tu vacanaṃ mātuḥ kruddhāyāste bhujaṅgamāḥ |
kṛcchreṇaivānvamodanta keciddhitvā diśo gatāḥ
Anushasana Parva
Chapter 23: Kadru curses her sons and Vinata loses
इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि त्रयोविंशोऽध्यायः ॥
15 verses · 23 of 274
What happens in this chapter
Kadru curses her sons and Vinata loses
Hearing their angry mother, some serpents grudgingly agree, while others leave her. Kadru curses those who went: Janamejaya, a Pandava king fourth in descent from Arjuna, will hold a serpent sacrifice and burn them in its fire, the fruit of abandoning an elder. The serpents who stayed become dark hairs on the horse's tail. Kadru, delighted, bids Vinata come and see whether the horse is of one colour. The two sisters, each the witness of her own pledge, look at Uchchaihshravas. Grief-stricken Vinata sees the white horse with a black tail and, in tears, admits defeat. Send me on any errand you wish, she tells Kadru, for a slave does her mistress's will.
भीष्य उवाच
ये प्रतस्थुर्दिशस्तत्र क्रुद्धा तानशपद्भृशम् ।
भुजङ्गमानां माताऽसौ कद्रूर्वैरकरी तदा
ye pratasthurdiśastatra kruddhā tānaśapadbhṛśam |
bhujaṅgamānāṃ mātā'sau kadrūrvairakarī tadā
उत्पत्स्यति हि राजन्यः पाण्डवो जनमेजयः ।
चतुर्थो धन्विनां श्रेष्ठात्कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात्
utpatsyati hi rājanyaḥ pāṇḍavo janamejayaḥ |
caturtho dhanvināṃ śreṣṭhātkuntīputrāddhanañjayāt
स सर्पसत्रमाहर्ता क्रुद्धः कुरुकुलोद्वहः ।
तस्मिन्सत्रेऽग्निना युष्मान्पञ्चत्वमुपनेष्यति
sa sarpasatramāhartā kruddhaḥ kurukulodvahaḥ |
tasminsatre'gninā yuṣmānpañcatvamupaneṣyati
एवं क्रुद्धाऽशपन्माता पन्नगान्धर्मचारिणः ।
गुरोः परित्यागकृतं नैतदन्यद्भविष्यति
evaṃ kruddhā'śapanmātā pannagāndharmacāriṇaḥ |
guroḥ parityāgakṛtaṃ naitadanyadbhaviṣyati
एवं शप्ता दिशः प्राप्ताः पन्नगा धर्मचारिणः ।
विहाय मातरं क्रुद्धा गता वैरकरीं तदा
evaṃ śaptā diśaḥ prāptāḥ pannagā dharmacāriṇaḥ |
vihāya mātaraṃ kruddhā gatā vairakarīṃ tadā
तत्र ये वृजिनं तस्या अनापन्ना भुजङ्गमाः ।
ते तस्य वाजिनो वाला बभूवुरसितप्रभाः
tatra ye vṛjinaṃ tasyā anāpannā bhujaṅgamāḥ |
te tasya vājino vālā babhūvurasitaprabhāḥ
तान्दृष्ट्वा वालधिस्थांश्च पुत्रान्कद्रूरथाब्रवीत् ।
विनतामथ संहृष्टा हयोसौ दृश्यतामिति
tāndṛṣṭvā vāladhisthāṃśca putrānkadrūrathābravīt |
vinatāmatha saṃhṛṣṭā hayosau dṛśyatāmiti
एकवर्णो न वा भद्रे पणो नौ सुव्यवस्थितः ।
उतकादुत्तरन्तं तं हयं चैव च भामिनि
ekavarṇo na vā bhadre paṇo nau suvyavasthitaḥ |
utakāduttarantaṃ taṃ hayaṃ caiva ca bhāmini
सा त्ववक्रमतिर्देवी विनता जिह्मगामिनीम् ।
अब्रवीद्भगिनीं किञ्चिद्विहसन्तीव भारत
sā tvavakramatirdevī vinatā jihmagāminīm |
abravīdbhaginīṃ kiñcidvihasantīva bhārata
हन्त पश्याव गच्छावः सुकृतो नौ पणः शुभे ।
दासी वा ते भविष्यामि त्वं वा दासी भविष्यसि
hanta paśyāva gacchāvaḥ sukṛto nau paṇaḥ śubhe |
dāsī vā te bhaviṣyāmi tvaṃ vā dāsī bhaviṣyasi
एवं स्थिरं पणं कृत्वा हयं ते तं ददर्शतुः ।
कृत्वा साक्षिणमात्मानं भगिन्यौ कुरुसत्तम
evaṃ sthiraṃ paṇaṃ kṛtvā hayaṃ te taṃ dadarśatuḥ |
kṛtvā sākṣiṇamātmānaṃ bhaginyau kurusattama
सा दृष्ट्वैव हयं मन्दं विनता शोककर्शिता ।
श्वेतं चन्द्रांशुवालं तं कालवालं मनोजवम्
sā dṛṣṭvaiva hayaṃ mandaṃ vinatā śokakarśitā |
śvetaṃ candrāṃśuvālaṃ taṃ kālavālaṃ manojavam
तत्र सा व्रीलिता वाक्यं विनता साश्रुबिन्दुका ।
उवाच कालवालोऽयं तुरगो विजितं त्वया
tatra sā vrīlitā vākyaṃ vinatā sāśrubindukā |
uvāca kālavālo'yaṃ turago vijitaṃ tvayā
दासी मां प्रेषय स्वार्थे यथा कामवशां शुभे ।
दास्यश्च कामकारा हि भर्तृणां नात्र संशयः
dāsī māṃ preṣaya svārthe yathā kāmavaśāṃ śubhe |
dāsyaśca kāmakārā hi bhartṛṇāṃ nātra saṃśayaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)