अध्याय 201: दान के पाँच कारण

श्रुतं मे भवतस्तात सत्यव्रतपराक्रम ।
दानधर्मेण महता ये प्राप्तास्त्रिदिवं नृपाः

śrutaṃ me bhavatastāta satyavrataparākrama |
dānadharmeṇa mahatā ye prāptāstridivaṃ nṛpāḥ

इमांस्तु श्रोतुमिच्छामि ध्रमान्धर्मभृतांवर ।
दानं कतिविधं देयं किं तस्य च फलं लभेत्

imāṃstu śrotumicchāmi dhramāndharmabhṛtāṃvara |
dānaṃ katividhaṃ deyaṃ kiṃ tasya ca phalaṃ labhet

कथं केभ्यस्च धर्म्यं च दानं दातव्यमिष्यते ।
कैः कारणैः कतिविधं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

kathaṃ kebhyasca dharmyaṃ ca dānaṃ dātavyamiṣyate |
kaiḥ kāraṇaiḥ katividhaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ

शृणु तत्त्वेन कौन्तेय दानं प्रति ममानघ ।
यथा दानं प्रदातव्यं सर्ववर्णेषु भारत

śṛṇu tattvena kaunteya dānaṃ prati mamānagha |
yathā dānaṃ pradātavyaṃ sarvavarṇeṣu bhārata

धर्मादर्थाद्भयात्कामात्कारुण्यादिति भारत ।
दानं पञ्चविधं ज्ञेयं कारणैर्यैर्निबोध तत्

dharmādarthādbhayātkāmātkāruṇyāditi bhārata |
dānaṃ pañcavidhaṃ jñeyaṃ kāraṇairyairnibodha tat

इह कीर्तिमवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमं सुखम् ।
इति दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणेभ्योऽनसूयता

iha kīrtimavāpnoti pretya cānuttamaṃ sukham |
iti dānaṃ pradātavyaṃ brāhmaṇebhyo'nasūyatā

ददाति वा दास्यति वा मह्यं दत्तमनेन वा ।
इत्यर्तिभ्यो निशम्यैव सर्वं दातव्यमर्थिने

dadāti vā dāsyati vā mahyaṃ dattamanena vā |
ityartibhyo niśamyaiva sarvaṃ dātavyamarthine

नास्याहं न मदीयोऽयं पापं कुर्याद्विमानितः ।
इति दद्याद्भयादेव दृढं मूढाय पण्डितः

nāsyāhaṃ na madīyo'yaṃ pāpaṃ kuryādvimānitaḥ |
iti dadyādbhayādeva dṛḍhaṃ mūḍhāya paṇḍitaḥ

प्रियो मे यं प्रियोऽस्याहमिति सम्प्रेक्ष्य बुद्धिमान् ।
वयस्यायैवमक्लिष्टं दानं दद्यादतन्द्रितः

priyo me yaṃ priyo'syāhamiti samprekṣya buddhimān |
vayasyāyaivamakliṣṭaṃ dānaṃ dadyādatandritaḥ

दीनश्च याचते चायमल्पेनापि हि तुष्यति ।
इति दद्याद्दरिद्राय कारुण्यादिति सर्वथा

dīnaśca yācate cāyamalpenāpi hi tuṣyati |
iti dadyāddaridrāya kāruṇyāditi sarvathā

इति पञ्चविधं दानं पुण्यकीर्तिविवर्धनम् ।
यथाशक्त्या प्रदातव्यमेवमाह प्रजापतिः ॥]

iti pañcavidhaṃ dānaṃ puṇyakīrtivivardhanam |
yathāśaktyā pradātavyamevamāha prajāpatiḥ ||]