अध्याय 200: दान से स्वर्ग पाने वाले राजा

दानेन वर्ततेत्याह तपसा चैव भारत ।
तदेतन्मे मनोदुःशं व्यपोह त्वं पितामह ।
किंस्वित्पृथिव्यां ह्येतन्मे भवाञ्शंसितुमर्हति

dānena vartatetyāha tapasā caiva bhārata |
tadetanme manoduḥśaṃ vyapoha tvaṃ pitāmaha |
kiṃsvitpṛthivyāṃ hyetanme bhavāñśaṃsitumarhati

शृणु यैर्धर्मनिरतैस्तपसा भावितात्मभिः ।
लोका ह्यसंशयं प्राप्ता दानपुण्यरतैर्नृपैः

śṛṇu yairdharmanirataistapasā bhāvitātmabhiḥ |
lokā hyasaṃśayaṃ prāptā dānapuṇyaratairnṛpaiḥ

सत्कृतश्च तथाऽऽत्रेयः शिष्येभ्यो ब्रह्म निर्गुणम् ।
उपदिश्य तदा राजन्गतो लोकाननुत्तमान्

satkṛtaśca tathā''treyaḥ śiṣyebhyo brahma nirguṇam |
upadiśya tadā rājangato lokānanuttamān

शिबिरोशीनरः प्राणान्प्रियस्य तनयस्य च ।
ब्राह्मणार्थमुपाकृत्य नाकपृष्ठमितो गतः

śibirośīnaraḥ prāṇānpriyasya tanayasya ca |
brāhmaṇārthamupākṛtya nākapṛṣṭhamito gataḥ

प्रतर्दनः काशिपतिः प्रदाय तनयं स्वकम् ।
ब्राह्मणायातुलां कीर्तिमिह चामुत्र चाश्नुते

pratardanaḥ kāśipatiḥ pradāya tanayaṃ svakam |
brāhmaṇāyātulāṃ kīrtimiha cāmutra cāśnute

रन्तिदेवश्च सांकृत्यो वसिष्ठाय महात्मने ।
अर्घ्यं प्रदाय विधिवल्लेभे लोकाननुत्तमान्

rantidevaśca sāṃkṛtyo vasiṣṭhāya mahātmane |
arghyaṃ pradāya vidhivallebhe lokānanuttamān

दिव्यं शतशलाकं च यज्ञार्थं काञ्चनं शुभम् ।
छत्रं देवावृधो दत्त्वा ब्राह्मणायास्थितो दिवम्

divyaṃ śataśalākaṃ ca yajñārthaṃ kāñcanaṃ śubham |
chatraṃ devāvṛdho dattvā brāhmaṇāyāsthito divam

भगवानम्बरीषश्च ब्राह्मणायामितौजसे ।
प्रदाय सकलं राष्ट्रं सुरोलकमवाप्तवान्

bhagavānambarīṣaśca brāhmaṇāyāmitaujase |
pradāya sakalaṃ rāṣṭraṃ surolakamavāptavān

सावित्रः कुण्डलं दिव्यं यानं च जनमेजयः ।
ब्राह्मणाय च गा दत्त्वा गतो लोकाननुत्तमान्

sāvitraḥ kuṇḍalaṃ divyaṃ yānaṃ ca janamejayaḥ |
brāhmaṇāya ca gā dattvā gato lokānanuttamān

वृषादर्भिश्च राजर्षी रत्नानि विविधानि च ।
रम्यांश्चावसथान्दत्त्वा द्विजेभ्यो दिवमागतः

vṛṣādarbhiśca rājarṣī ratnāni vividhāni ca |
ramyāṃścāvasathāndattvā dvijebhyo divamāgataḥ

निमी राष्ट्रं च वैदर्भिः कन्यां दत्त्वा महात्मने ।
अगस्त्याय गतः स्वर्गं सपुत्रपशुबान्धवः

nimī rāṣṭraṃ ca vaidarbhiḥ kanyāṃ dattvā mahātmane |
agastyāya gataḥ svargaṃ saputrapaśubāndhavaḥ

जामदग्न्यश्च विप्राय भूमिं दत्त्वा महायशाः ।
रामोऽक्षयांस्तथा लोकाञ्जगाम मनसोऽधिकान्

jāmadagnyaśca viprāya bhūmiṃ dattvā mahāyaśāḥ |
rāmo'kṣayāṃstathā lokāñjagāma manaso'dhikān

अवर्षति च पर्जन्ये सर्वभूतानि देवराट् ।
वसिष्ठो जीवयामास येन यातोऽक्षयां गतिम्

avarṣati ca parjanye sarvabhūtāni devarāṭ |
vasiṣṭho jīvayāmāsa yena yāto'kṣayāṃ gatim

रामो दाशरथिश्चैव हुत्वा यज्ञेषु वै वसु ।
सगतो ह्यक्षयाँल्लोकान्यस्य लोके महद्यशः

rāmo dāśarathiścaiva hutvā yajñeṣu vai vasu |
sagato hyakṣayām̐llokānyasya loke mahadyaśaḥ

कक्षसेनश्च राजर्षिर्वसिष्ठाय महात्मने ।
न्यासं यथावत्संन्यस्य जगामि सुमहायशः

kakṣasenaśca rājarṣirvasiṣṭhāya mahātmane |
nyāsaṃ yathāvatsaṃnyasya jagāmi sumahāyaśaḥ

करंधमस्य पौत्रस्तु मरुत्तोऽविक्षितः सुतः ।
कन्यामाङ्गिरसे दत्त्वा दिवामाशु जगाम सः

karaṃdhamasya pautrastu marutto'vikṣitaḥ sutaḥ |
kanyāmāṅgirase dattvā divāmāśu jagāma saḥ

ब्रह्मदत्तश्च पाञ्चाल्यो राजा धर्मभृतांवरः ।
निधिं शङ्खमनुज्ञाप्य जगाम परमां गतिम्

brahmadattaśca pāñcālyo rājā dharmabhṛtāṃvaraḥ |
nidhiṃ śaṅkhamanujñāpya jagāma paramāṃ gatim

राजा मित्रसहश्चैव वसिष्ठाय महात्मने ।
मदयन्तीं प्रियां भार्यां दत्त्वा च त्रिदिवं गतः

rājā mitrasahaścaiva vasiṣṭhāya mahātmane |
madayantīṃ priyāṃ bhāryāṃ dattvā ca tridivaṃ gataḥ

मनोः पुत्रश्च सुद्युम्नो लिखिताय महात्मने ।
दण्डमुद्धृत्य धर्मेण गतो लोकाननुत्तमान्

manoḥ putraśca sudyumno likhitāya mahātmane |
daṇḍamuddhṛtya dharmeṇa gato lokānanuttamān

सहस्रचित्यो राजर्षिः प्राणानिष्टान्महायशाः ।
ब्राह्मणार्थे परित्यज्य गतो लोकाननुत्तमान्

sahasracityo rājarṣiḥ prāṇāniṣṭānmahāyaśāḥ |
brāhmaṇārthe parityajya gato lokānanuttamān

सर्वकामैश्च सम्पूर्णं दत्त्वा वेश्म हिरण्मयम् ।
मौद्गल्याय गतः स्वर्गं शतद्युम्नो महीपतिः

sarvakāmaiśca sampūrṇaṃ dattvā veśma hiraṇmayam |
maudgalyāya gataḥ svargaṃ śatadyumno mahīpatiḥ

भक्ष्यभोज्यस्य च कृतान्राशयः पर्वतोपमान् ।
शाण्डिल्याय पुरा दत्त्वा सुमन्युर्दिवमास्थितः

bhakṣyabhojyasya ca kṛtānrāśayaḥ parvatopamān |
śāṇḍilyāya purā dattvā sumanyurdivamāsthitaḥ

नाम्ना च द्युतिमान्नाम साल्वराजो महाद्युतिः ।
दत्त्वा राज्यमृचीकाय गतो लोकाननुत्तमान्

nāmnā ca dyutimānnāma sālvarājo mahādyutiḥ |
dattvā rājyamṛcīkāya gato lokānanuttamān

मदिराश्वश्च राजर्षिर्दत्त्वा कन्यां सुमध्यमाम् ।
हिरण्यहस्ताय गतो लोकान्देवैरधिष्ठितान्

madirāśvaśca rājarṣirdattvā kanyāṃ sumadhyamām |
hiraṇyahastāya gato lokāndevairadhiṣṭhitān

लोमपादश्च राजर्षिः शान्तां दत्त्वा सुतां प्रभुः ।
ऋश्यशृङ्गाय विपुलैः सर्वैः कामैरयुज्यत

lomapādaśca rājarṣiḥ śāntāṃ dattvā sutāṃ prabhuḥ |
ṛśyaśṛṅgāya vipulaiḥ sarvaiḥ kāmairayujyata

कौत्साय दत्त्वा कन्यां तु हंसीं नाम यशस्विनीम् ।
गतोऽक्षयानतो लोकान्राजर्षिश्च भगीरथः

kautsāya dattvā kanyāṃ tu haṃsīṃ nāma yaśasvinīm |
gato'kṣayānato lokānrājarṣiśca bhagīrathaḥ

दत्त्वा शतसहस्रं तु गवां राजा भगीरथः ।
स वत्सानां कोहलाय गतो लोकाननुत्तमान्

dattvā śatasahasraṃ tu gavāṃ rājā bhagīrathaḥ |
sa vatsānāṃ kohalāya gato lokānanuttamān

एते चान्ये च बहवो दानेन तपसा च ह ।
युधिष्ठिर गताः स्वर्गं निवर्तन्ते पुनःपुनः

ete cānye ca bahavo dānena tapasā ca ha |
yudhiṣṭhira gatāḥ svargaṃ nivartante punaḥpunaḥ

तेषां प्रतिष्ठिता कीर्तिर्यावत्स्थास्यति मेदिनी ।
गृहस्थैर्दानतपसा यैर्लोका वै विनिर्जिताः

teṣāṃ pratiṣṭhitā kīrtiryāvatsthāsyati medinī |
gṛhasthairdānatapasā yairlokā vai vinirjitāḥ

शिष्टानां चरितं ह्येतत्कीर्तितं मे युधिष्ठिर ।
दानयज्ञप्रजासर्गैरेते हि दिवमास्थिताः

śiṣṭānāṃ caritaṃ hyetatkīrtitaṃ me yudhiṣṭhira |
dānayajñaprajāsargairete hi divamāsthitāḥ

दत्त्वा तु सततं तेऽस्तु कौरवाणां धुरन्धर ।
दानयज्ञक्रियायुक्ता बुद्धिर्धर्मोपचायिनी

dattvā tu satataṃ te'stu kauravāṇāṃ dhurandhara |
dānayajñakriyāyuktā buddhirdharmopacāyinī

यत्र ते नृपशार्दूल सन्देहो वै भविष्यति ।
श्वः प्रभाते हि वक्ष्यामि सन्ध्या हि समुपस्थिता

yatra te nṛpaśārdūla sandeho vai bhaviṣyati |
śvaḥ prabhāte hi vakṣyāmi sandhyā hi samupasthitā