श्रुतं मे भवतस्तात सत्यव्रतपराक्रम ।
दानधर्मेण महता ये प्राप्तास्त्रिदिवं नृपाः
śrutaṃ me bhavatastāta satyavrataparākrama |
dānadharmeṇa mahatā ye prāptāstridivaṃ nṛpāḥ
Anushasana Parva
Chapter 201: The five motives for giving
इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि एकाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
11 verses · 201 of 274
What happens in this chapter
The five motives for giving
Yudhishthira asks how many kinds of giving there are, to whom one gives and why. Bhishma names five motives: dharma, gain, fear, desire and compassion. Giving for dharma goes to brahmanas without envy, for fame here and joy hereafter. Giving for gain answers the thought that this man has given to me, or will give. Giving from fear is the wise man's gift to a fool who might do harm if slighted. Giving from affection goes freely to a friend, because he is dear to me and I to him. Giving from compassion goes to the poor man who begs and is pleased by little. Prajapati says all five should be given as one is able.
[युधिष्ठिर उवाच
इमांस्तु श्रोतुमिच्छामि ध्रमान्धर्मभृतांवर ।
दानं कतिविधं देयं किं तस्य च फलं लभेत्
imāṃstu śrotumicchāmi dhramāndharmabhṛtāṃvara |
dānaṃ katividhaṃ deyaṃ kiṃ tasya ca phalaṃ labhet
कथं केभ्यस्च धर्म्यं च दानं दातव्यमिष्यते ।
कैः कारणैः कतिविधं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
kathaṃ kebhyasca dharmyaṃ ca dānaṃ dātavyamiṣyate |
kaiḥ kāraṇaiḥ katividhaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ
भीष्म उवाच
शृणु तत्त्वेन कौन्तेय दानं प्रति ममानघ ।
यथा दानं प्रदातव्यं सर्ववर्णेषु भारत
śṛṇu tattvena kaunteya dānaṃ prati mamānagha |
yathā dānaṃ pradātavyaṃ sarvavarṇeṣu bhārata
धर्मादर्थाद्भयात्कामात्कारुण्यादिति भारत ।
दानं पञ्चविधं ज्ञेयं कारणैर्यैर्निबोध तत्
dharmādarthādbhayātkāmātkāruṇyāditi bhārata |
dānaṃ pañcavidhaṃ jñeyaṃ kāraṇairyairnibodha tat
इह कीर्तिमवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमं सुखम् ।
इति दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणेभ्योऽनसूयता
iha kīrtimavāpnoti pretya cānuttamaṃ sukham |
iti dānaṃ pradātavyaṃ brāhmaṇebhyo'nasūyatā
ददाति वा दास्यति वा मह्यं दत्तमनेन वा ।
इत्यर्तिभ्यो निशम्यैव सर्वं दातव्यमर्थिने
dadāti vā dāsyati vā mahyaṃ dattamanena vā |
ityartibhyo niśamyaiva sarvaṃ dātavyamarthine
नास्याहं न मदीयोऽयं पापं कुर्याद्विमानितः ।
इति दद्याद्भयादेव दृढं मूढाय पण्डितः
nāsyāhaṃ na madīyo'yaṃ pāpaṃ kuryādvimānitaḥ |
iti dadyādbhayādeva dṛḍhaṃ mūḍhāya paṇḍitaḥ
प्रियो मे यं प्रियोऽस्याहमिति सम्प्रेक्ष्य बुद्धिमान् ।
वयस्यायैवमक्लिष्टं दानं दद्यादतन्द्रितः
priyo me yaṃ priyo'syāhamiti samprekṣya buddhimān |
vayasyāyaivamakliṣṭaṃ dānaṃ dadyādatandritaḥ
दीनश्च याचते चायमल्पेनापि हि तुष्यति ।
इति दद्याद्दरिद्राय कारुण्यादिति सर्वथा
dīnaśca yācate cāyamalpenāpi hi tuṣyati |
iti dadyāddaridrāya kāruṇyāditi sarvathā
इति पञ्चविधं दानं पुण्यकीर्तिविवर्धनम् ।
यथाशक्त्या प्रदातव्यमेवमाह प्रजापतिः ॥]
iti pañcavidhaṃ dānaṃ puṇyakīrtivivardhanam |
yathāśaktyā pradātavyamevamāha prajāpatiḥ ||]
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)