अध्याय 188: पितर तीन पिण्डों का रहस्य बताते हैं

जन्म मानुष्यकं प्राप्य कर्मक्षेत्रं सुदुर्लभम् ।
श्रेयोर्थिना दरिद्रेण किं कर्तव्यं पितामह

janma mānuṣyakaṃ prāpya karmakṣetraṃ sudurlabham |
śreyorthinā daridreṇa kiṃ kartavyaṃ pitāmaha

दानानामुत्तमं यच्च देयं यच्च यथायथा ।
मान्यान्पूज्यांश्च गाङ्गेय रहस्यं वक्तुमर्हसि

dānānāmuttamaṃ yacca deyaṃ yacca yathāyathā |
mānyānpūjyāṃśca gāṅgeya rahasyaṃ vaktumarhasi

एवं पृष्टो नरेन्द्रेण पाण्डवेन यशस्विना ।
धर्माणां परमं गुह्यं भीष्मः प्रोवाच पार्थिवम्

evaṃ pṛṣṭo narendreṇa pāṇḍavena yaśasvinā |
dharmāṇāṃ paramaṃ guhyaṃ bhīṣmaḥ provāca pārthivam

शृणुष्वावहितो राजन्धर्मगुह्यानि भारत ।
यथाहि भगवान्व्यासः पुरा कथितवान्मयि

śṛṇuṣvāvahito rājandharmaguhyāni bhārata |
yathāhi bhagavānvyāsaḥ purā kathitavānmayi

देवगुह्यमिदं राजन्यमेनाक्लिष्टकर्मणा ।
नियमस्थेन युक्तेन तपसो महतः फलम्

devaguhyamidaṃ rājanyamenākliṣṭakarmaṇā |
niyamasthena yuktena tapaso mahataḥ phalam

येन यः प्रीयते देवः प्रीयन्ते पितरस्तथा ।
ऋषयः प्रमथाः श्रीश्च चित्रगुप्तो दिशां गजाः

yena yaḥ prīyate devaḥ prīyante pitarastathā |
ṛṣayaḥ pramathāḥ śrīśca citragupto diśāṃ gajāḥ

ऋषिधर्मः स्मृतो यत्र सरहस्यो महाफलः ।
महादानफलं चैव सर्वयज्ञफलं तथा

ṛṣidharmaḥ smṛto yatra sarahasyo mahāphalaḥ |
mahādānaphalaṃ caiva sarvayajñaphalaṃ tathā

यश्चैतदेवं जानीयाज्ज्ञात्वा वा कुरुतेऽनघ ।
सदोषोऽदोषवांश्चेह तैर्गुणैः सह युज्यते

yaścaitadevaṃ jānīyājjñātvā vā kurute'nagha |
sadoṣo'doṣavāṃśceha tairguṇaiḥ saha yujyate

दशसूनासमं चक्रं दशचक्रसमो ध्वजः ।
दशध्वजसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

daśasūnāsamaṃ cakraṃ daśacakrasamo dhvajaḥ |
daśadhvajasamā veśyā daśaveśyāsamo nṛpaḥ

अर्घेनैतानि सर्वाणि नृपतिः कथ्यतेऽधिकः ।
त्रिवर्गसहितं शास्त्रं पवित्रं पुण्यलक्षणम्

arghenaitāni sarvāṇi nṛpatiḥ kathyate'dhikaḥ |
trivargasahitaṃ śāstraṃ pavitraṃ puṇyalakṣaṇam

धर्मिव्याकरणं पुण्यं रहस्यश्रवणं महत् ।
श्रोतव्यं धर्मसंयुक्तं विहितं त्रिदशैः स्वयम्

dharmivyākaraṇaṃ puṇyaṃ rahasyaśravaṇaṃ mahat |
śrotavyaṃ dharmasaṃyuktaṃ vihitaṃ tridaśaiḥ svayam

पितॄणां यत्र गुह्यानि प्रोच्यन्ते श्राद्धकर्मणि ।
देवतानां च सर्वेषां रहस्यं कथ्यतेऽखिलम्

pitṝṇāṃ yatra guhyāni procyante śrāddhakarmaṇi |
devatānāṃ ca sarveṣāṃ rahasyaṃ kathyate'khilam

ऋषिधर्मः स्मृतो यत्र सरहस्यो महाफलः ।
महायज्ञफलं चैव सर्वदानफलं तथा

ṛṣidharmaḥ smṛto yatra sarahasyo mahāphalaḥ |
mahāyajñaphalaṃ caiva sarvadānaphalaṃ tathā

ये पठन्ति सदा मर्त्या येषां चैवोपतिष्ठति ।
श्रुत्वा च फलमाचष्टे स्वयं नारायणः प्रभुः

ye paṭhanti sadā martyā yeṣāṃ caivopatiṣṭhati |
śrutvā ca phalamācaṣṭe svayaṃ nārāyaṇaḥ prabhuḥ

गवां फलं तीर्थफलं यज्ञानां चैव यत्फलम् ।
एतत्फलमवाप्नोति यो नरोऽतिथिपूजकः

gavāṃ phalaṃ tīrthaphalaṃ yajñānāṃ caiva yatphalam |
etatphalamavāpnoti yo naro'tithipūjakaḥ

श्रोतारः श्रद्धधानाश्च येषां शुद्धं च मानसम् ।
तेषां व्यक्तं जिता लोकाः श्रद्दधानेन साधुना

śrotāraḥ śraddhadhānāśca yeṣāṃ śuddhaṃ ca mānasam |
teṣāṃ vyaktaṃ jitā lokāḥ śraddadhānena sādhunā

मुच्यते किल्बिषाच्चैव न स पापेन लिप्यते ।
धर्मं च लभते नित्यं प्रेत्य लोकगतो नरः

mucyate kilbiṣāccaiva na sa pāpena lipyate |
dharmaṃ ca labhate nityaṃ pretya lokagato naraḥ

कस्यचित्त्वथ कालस्य देवदूतो यदृच्छया ।
स्थितो ह्यन्तर्हितो भूत्वा पर्यभाषत वासवम्

kasyacittvatha kālasya devadūto yadṛcchayā |
sthito hyantarhito bhūtvā paryabhāṣata vāsavam

यो तौ कामगुणोपेतावश्विनौ भिषजां वरौ ।
आज्ञयाऽहं तयोः प्राप्तः सनरान्पितृदैवतान्

yo tau kāmaguṇopetāvaśvinau bhiṣajāṃ varau |
ājñayā'haṃ tayoḥ prāptaḥ sanarānpitṛdaivatān

कस्माद्धि मैथुनं श्राद्धे दातुर्भोक्तुश्च वर्जितम् ।
केमर्थं च त्रयः पिण्डाः प्रविभक्ताः पृथक्पृथक्

kasmāddhi maithunaṃ śrāddhe dāturbhoktuśca varjitam |
kemarthaṃ ca trayaḥ piṇḍāḥ pravibhaktāḥ pṛthakpṛthak

प्रथमः कस्य दातव्यो मध्यमः क्व च गच्छति ।
उत्तरश्च स्मृतः कस्य एतदिच्छामि वेदितुम्

prathamaḥ kasya dātavyo madhyamaḥ kva ca gacchati |
uttaraśca smṛtaḥ kasya etadicchāmi veditum

श्रद्दधानेन दूतेन भाषितं धर्मसंहितम् ।
पूर्वस्थास्त्रिदशाः सर्वे पितरः पूज्य खेचरम्

śraddadhānena dūtena bhāṣitaṃ dharmasaṃhitam |
pūrvasthāstridaśāḥ sarve pitaraḥ pūjya khecaram

स्वागतं तेऽस्तु भद्रं ते श्रूयतां खेचरोत्तम ।
गूढार्थः परमः प्रश्नो भवता समुदीरितः

svāgataṃ te'stu bhadraṃ te śrūyatāṃ khecarottama |
gūḍhārthaḥ paramaḥ praśno bhavatā samudīritaḥ

श्राद्धं दत्त्वा च भुक्त्वा च पुरुषो यः स्त्रियं व्रजेत् ।
पितरस्तस्य तं मासं तस्मिन्रेतसि शेरते

śrāddhaṃ dattvā ca bhuktvā ca puruṣo yaḥ striyaṃ vrajet |
pitarastasya taṃ māsaṃ tasminretasi śerate

प्रविभागं तु पिण्डानां प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ।
पिण्डो ह्यधस्ताद्गच्छंस्तु अप आविश्य भावयेत्

pravibhāgaṃ tu piṇḍānāṃ pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ |
piṇḍo hyadhastādgacchaṃstu apa āviśya bhāvayet

पिण्डं तु मध्यमं तत्र पत्नीत्वेका समश्नुते ।
पिण्डस्तृतीयो यस्तेषां तं दद्याज्जातवेदसि ।
एष श्राद्धविधिः प्रोक्तो यथा धर्मो न लुप्यते

piṇḍaṃ tu madhyamaṃ tatra patnītvekā samaśnute |
piṇḍastṛtīyo yasteṣāṃ taṃ dadyājjātavedasi |
eṣa śrāddhavidhiḥ prokto yathā dharmo na lupyate

पितरस्तस्य तुष्यन्ति प्रहृष्टमनसः सदा ।
प्रजा विवर्धते चास्य अक्षयं चोपतिष्ठति

pitarastasya tuṣyanti prahṛṣṭamanasaḥ sadā |
prajā vivardhate cāsya akṣayaṃ copatiṣṭhati

आनुपूर्व्येण पिण्डानां प्रविभागः पृथक्पृथक् ।
पितॄणां त्रिषु सर्वेषां निरुक्तं कथितं त्वया

ānupūrvyeṇa piṇḍānāṃ pravibhāgaḥ pṛthakpṛthak |
pitṝṇāṃ triṣu sarveṣāṃ niruktaṃ kathitaṃ tvayā

एकः समुद्धृतः पिण्डो ह्यधस्तात्कस्य गच्छति ।
कं वा प्रीणयते देवं कथं तारयते पितॄन्

ekaḥ samuddhṛtaḥ piṇḍo hyadhastātkasya gacchati |
kaṃ vā prīṇayate devaṃ kathaṃ tārayate pitṝn

मध्यमं तु तदा पत्नी भुङ्क्तेऽनुज्ञातमेव हि ।
किमर्थं पितरस्तस्य कव्यमेव च भुञ्जते

madhyamaṃ tu tadā patnī bhuṅkte'nujñātameva hi |
kimarthaṃ pitarastasya kavyameva ca bhuñjate

अत्र यस्त्वन्तिमः पिण्डो गच्छते जातवेदसम् ।
भवते का गतिस्तस्य कं वा समनुगच्छति

atra yastvantimaḥ piṇḍo gacchate jātavedasam |
bhavate kā gatistasya kaṃ vā samanugacchati

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं पिण्डेषु त्रिषु या गतिः ।
फलं वृत्तिं च मार्गं च यश्चैनं प्रतिपद्यते

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ piṇḍeṣu triṣu yā gatiḥ |
phalaṃ vṛttiṃ ca mārgaṃ ca yaścainaṃ pratipadyate

सुमहानेष प्रश्नो वै यस्त्वया समुदीरितः ।
रहस्यमद्भुतं चापि पृष्टाः स्म गगनेचर

sumahāneṣa praśno vai yastvayā samudīritaḥ |
rahasyamadbhutaṃ cāpi pṛṣṭāḥ sma gaganecara

एतदेव प्रशंसन्ति देवाश्च मुनयस्तथा ।
तेऽप्येवं नाभिजानन्ति पितृकार्यविनिश्चयम् ।
वर्जयित्वा महात्मानं चिरजीविनमुत्तमम्

etadeva praśaṃsanti devāśca munayastathā |
te'pyevaṃ nābhijānanti pitṛkāryaviniścayam |
varjayitvā mahātmānaṃ cirajīvinamuttamam

पितृभक्तस्तु यो विप्रो वलब्धो महायशाः ।
त्रयाणामपि पिण्डानां श्रुत्वा भगवतो गतिम्

pitṛbhaktastu yo vipro valabdho mahāyaśāḥ |
trayāṇāmapi piṇḍānāṃ śrutvā bhagavato gatim

देवदूतेन यः पृष्टः श्राद्धस्य विदिनिश्चयः ।
गतिं त्रयाणां पिण्डानां शृणुष्वावहितो मम

devadūtena yaḥ pṛṣṭaḥ śrāddhasya vidiniścayaḥ |
gatiṃ trayāṇāṃ piṇḍānāṃ śṛṇuṣvāvahito mama

अपो गच्छति यो ह्यत्र शशिनं ह्येष प्रीणयेत् ।
शशी प्रीणयते देवान्पितॄंश्चैव महामते

apo gacchati yo hyatra śaśinaṃ hyeṣa prīṇayet |
śaśī prīṇayate devānpitṝṃścaiva mahāmate

भुङ्क्ते तु पत्नीं यं चैषामनुज्ञाता तु मध्यमम् ।
पुत्रकामाय पुत्रं तु प्रयच्छन्ति पितामहाः

bhuṅkte tu patnīṃ yaṃ caiṣāmanujñātā tu madhyamam |
putrakāmāya putraṃ tu prayacchanti pitāmahāḥ

हव्यवाहे तु यः पिण्डो दीयते तन्निबोध मे ।
पितरस्तेन तृप्यन्ति प्रीताः कामान्दिशन्ति च ।
एतत्ते कथितं सर्वं त्रिषु पिण्डेषु या गतिः

havyavāhe tu yaḥ piṇḍo dīyate tannibodha me |
pitarastena tṛpyanti prītāḥ kāmāndiśanti ca |
etatte kathitaṃ sarvaṃ triṣu piṇḍeṣu yā gatiḥ

ऋत्विग्यो यजमानस्य पितृत्वमनुगच्छति ।
तस्मिन्नहनि मन्यन्ते परिहार्यं हि मैथुनम्

ṛtvigyo yajamānasya pitṛtvamanugacchati |
tasminnahani manyante parihāryaṃ hi maithunam

शुचिना तु सदा श्राद्धं भोक्तव्यं खेचरोत्तम ।
ये मया कथिता दोषास्ते तथा स्युर्न चान्यथा

śucinā tu sadā śrāddhaṃ bhoktavyaṃ khecarottama |
ye mayā kathitā doṣāste tathā syurna cānyathā

तस्मात्स्नातः शुचिः क्षान्तः श्राद्धं भुञ्जीत वै द्विजः ।
प्रजा विवर्दते चास्य चश्चैवं सम्प्रयच्छति

tasmātsnātaḥ śuciḥ kṣāntaḥ śrāddhaṃ bhuñjīta vai dvijaḥ |
prajā vivardate cāsya caścaivaṃ samprayacchati

ततो विद्युत्प्रभो नाम ऋषिराह महातपाः ।
आदित्यतेजसा तस्य तुल्यं रूपं प्रकाशते

tato vidyutprabho nāma ṛṣirāha mahātapāḥ |
ādityatejasā tasya tulyaṃ rūpaṃ prakāśate

स च धर्मरहस्यानि श्रुत्वा शक्रमथाब्रवीत्

sa ca dharmarahasyāni śrutvā śakramathābravīt

तिर्यग्योनिगतान्सत्वान्मर्त्या हिंसन्ति मोहिताः ।
कीटान्पिपीलिकान्सर्पान्मेषान्समृगपक्षिणः ।
किल्बिषं सुबहु प्राप्ताः किंस्विदेषां प्रतिक्रिया

tiryagyonigatānsatvānmartyā hiṃsanti mohitāḥ |
kīṭānpipīlikānsarpānmeṣānsamṛgapakṣiṇaḥ |
kilbiṣaṃ subahu prāptāḥ kiṃsvideṣāṃ pratikriyā

ततो देवगणाः सर्वे ऋषयश्च तपोधनाः ।
पितरश्च महाभागाः पूजयन्ति स्म तं मुनिम्

tato devagaṇāḥ sarve ṛṣayaśca tapodhanāḥ |
pitaraśca mahābhāgāḥ pūjayanti sma taṃ munim

कुरुक्षेत्रं गयां गङ्गां प्रभासं पुष्कराणि च ।
एतानि मनसा ध्यात्वा अवगाहेत्ततो जलम् ।
तथा मुच्यति पापेनि राहुणा चन्द्रमा यथा

kurukṣetraṃ gayāṃ gaṅgāṃ prabhāsaṃ puṣkarāṇi ca |
etāni manasā dhyātvā avagāhettato jalam |
tathā mucyati pāpeni rāhuṇā candramā yathā

त्र्यहं स्नातः स भवति निराहारश्च वर्तते ।
स्पृशते यो गवां पृष्ठं वालधिं च नमस्यति

tryahaṃ snātaḥ sa bhavati nirāhāraśca vartate |
spṛśate yo gavāṃ pṛṣṭhaṃ vāladhiṃ ca namasyati

ततो विद्युत्प्रभो वाक्यमभ्यभाषत वासवम् ।
अयं सूक्ष्मतरो धर्मस्तं निबोध शतक्रतो

tato vidyutprabho vākyamabhyabhāṣata vāsavam |
ayaṃ sūkṣmataro dharmastaṃ nibodha śatakrato

घृष्टो वटकषायेणि अनुलिप्तः प्रियङ्गुणा ।
क्षीरेण षष्टिकान्भुक्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

ghṛṣṭo vaṭakaṣāyeṇi anuliptaḥ priyaṅguṇā |
kṣīreṇa ṣaṣṭikānbhuktvā sarvapāpaiḥ pramucyate

श्रूयतां चापरं गुह्यं रहस्यमृषिचिन्तितम् ।
श्रुतं मे भाषमाणस्य स्थाणोः स्थाने बृहस्पतेः ।
रुद्रेण सह देवेश तन्निबोध शचीपते

śrūyatāṃ cāparaṃ guhyaṃ rahasyamṛṣicintitam |
śrutaṃ me bhāṣamāṇasya sthāṇoḥ sthāne bṛhaspateḥ |
rudreṇa saha deveśa tannibodha śacīpate

पर्वतारोहणं कृत्वा एकपादो विभावसुम् ।
निरीक्षेत निराहार ऊर्ध्वबाहुः कृताञ्जलिः ।
तपसा महता युक्त उपवासफलं लभेत्

parvatārohaṇaṃ kṛtvā ekapādo vibhāvasum |
nirīkṣeta nirāhāra ūrdhvabāhuḥ kṛtāñjaliḥ |
tapasā mahatā yukta upavāsaphalaṃ labhet

रश्मिभिस्तापितोऽर्कस्य सर्वपापमपोहति ।
ग्रीष्मकालेऽथवा शीते एवं पापमपोहति

raśmibhistāpito'rkasya sarvapāpamapohati |
grīṣmakāle'thavā śīte evaṃ pāpamapohati

ततः पापात्प्रमुक्तस्य द्युतिर्भवति शाश्वती ।
तेजसा सूर्यवद्दीप्तो भ्राजते सोमवत्पनः
मध्ये त्रिदशवर्गस्य देवराजः शतक्रतुः ।
उवाच मधुरं वाक्यं बृहस्पतिमनुत्तमम्

tataḥ pāpātpramuktasya dyutirbhavati śāśvatī |
tejasā sūryavaddīpto bhrājate somavatpanaḥ
madhye tridaśavargasya devarājaḥ śatakratuḥ |
uvāca madhuraṃ vākyaṃ bṛhaspatimanuttamam

धर्मगुह्यं तु भगवन्मानुषाणां सुखावहम् ।
सरहस्याश्च ये दोषास्तान्यथावदुदीरथ

dharmaguhyaṃ tu bhagavanmānuṣāṇāṃ sukhāvaham |
sarahasyāśca ye doṣāstānyathāvadudīratha

प्रतिमेहन्ति ये सूर्यमनिलं द्विषते च ये ।
हव्यवाहे प्रदीप्ते च समिधं ये न जुह्वति

pratimehanti ye sūryamanilaṃ dviṣate ca ye |
havyavāhe pradīpte ca samidhaṃ ye na juhvati

बालवत्सां च ये धेनुं दुहन्ति क्षीरकारणात् ।
तेषां दोषान्प्रवक्ष्यामि तान्निबोध शचीपते

bālavatsāṃ ca ye dhenuṃ duhanti kṣīrakāraṇāt |
teṣāṃ doṣānpravakṣyāmi tānnibodha śacīpate

भानुमाननिलश्चैव हव्यवाहश्च वासव ।
लोकानां मातरश्चैव गावः सृष्टाः स्वयंभुवा

bhānumānanilaścaiva havyavāhaśca vāsava |
lokānāṃ mātaraścaiva gāvaḥ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā

लोकांस्तारयितुं शक्ता मर्त्येष्वेतेषु देवताः ।
सर्वे भवन्तः शृणिवन्तु एकैकं धर्मनिश्चयम्

lokāṃstārayituṃ śaktā martyeṣveteṣu devatāḥ |
sarve bhavantaḥ śṛṇivantu ekaikaṃ dharmaniścayam

वर्षाणि षडशीतिं तु दुर्वृत्ताः कुलपांसनाः ।
स्त्रियः सर्वाश्च दुर्वृत्ताः प्रतिमेहन्ति या रविम्

varṣāṇi ṣaḍaśītiṃ tu durvṛttāḥ kulapāṃsanāḥ |
striyaḥ sarvāśca durvṛttāḥ pratimehanti yā ravim

अनिलद्वेषिणः शक्र गर्भस्था च्यवते प्रजा ।
हव्यवाहस्य दीप्तस्य समिधं ये न जुह्वति ।
अग्निकार्येषु वै तेषां हव्यं नाश्नाति पावकः

aniladveṣiṇaḥ śakra garbhasthā cyavate prajā |
havyavāhasya dīptasya samidhaṃ ye na juhvati |
agnikāryeṣu vai teṣāṃ havyaṃ nāśnāti pāvakaḥ

क्षीरं तु बालवत्सानां ये पिबन्तीह मानवाः ।
न तेषां क्षीरपाः केचिज्जायन्ते कुलवर्धनाः

kṣīraṃ tu bālavatsānāṃ ye pibantīha mānavāḥ |
na teṣāṃ kṣīrapāḥ kecijjāyante kulavardhanāḥ

प्रजाक्षयेण युज्यन्ते कुलवंशक्षयेण च ।
एवमेतत्पुरा दृष्टं कुलवृद्धैर्द्विजातिभिः

prajākṣayeṇa yujyante kulavaṃśakṣayeṇa ca |
evametatpurā dṛṣṭaṃ kulavṛddhairdvijātibhiḥ

तस्माद्वर्ज्यानि वर्ज्यानि कार्यं कार्यं च नित्यशः ।
भूतिकामेनि मर्त्येन सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

tasmādvarjyāni varjyāni kāryaṃ kāryaṃ ca nityaśaḥ |
bhūtikāmeni martyena satyametadbravīmi te

ततः सर्वा महाभाग देवताः समरुद्गणाः ।
ऋषयश्च महाभागाः पृच्छन्ति स्म पितॄंस्ततः

tataḥ sarvā mahābhāga devatāḥ samarudgaṇāḥ |
ṛṣayaśca mahābhāgāḥ pṛcchanti sma pitṝṃstataḥ

पितरः केन तुष्यन्ति मर्त्यानामल्पचेतसाम् ।
अक्षयं च कथं दानं भवेच्चैवौर्ध्वदेहिकम्

pitaraḥ kena tuṣyanti martyānāmalpacetasām |
akṣayaṃ ca kathaṃ dānaṃ bhaveccaivaurdhvadehikam

आनृण्यं वा कथं मर्त्या गच्छेयुः केन कर्मणा ।
एतदिच्छामहे श्रोतुं परं कौतूहलं हि नः

ānṛṇyaṃ vā kathaṃ martyā gaccheyuḥ kena karmaṇā |
etadicchāmahe śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

न्यायतो वै महाभागाः संशयः समुदाहृतः ।
श्रूयतां येन तुष्यामो मर्त्यानां साधुकर्मणाम्

nyāyato vai mahābhāgāḥ saṃśayaḥ samudāhṛtaḥ |
śrūyatāṃ yena tuṣyāmo martyānāṃ sādhukarmaṇām

नीलषण्डप्रमोक्षेण अणावास्यां तिलोदकैः ।
वर्षासु दीपकैश्चैव पितॄणामनृणो भवेत्

nīlaṣaṇḍapramokṣeṇa aṇāvāsyāṃ tilodakaiḥ |
varṣāsu dīpakaiścaiva pitṝṇāmanṛṇo bhavet

अक्षयं निर्व्यलीकं च दानमेतन्महाफलम् ।
अस्माकं परितोषश्च अक्षयः परिकीर्त्यते

akṣayaṃ nirvyalīkaṃ ca dānametanmahāphalam |
asmākaṃ paritoṣaśca akṣayaḥ parikīrtyate

श्रद्धधानाश्च ये मर्त्या आहरिष्यन्ति सन्ततिम् ।
दुर्गात्ते तारयिष्यन्ति नरकात्प्रपितामहान्

śraddhadhānāśca ye martyā āhariṣyanti santatim |
durgātte tārayiṣyanti narakātprapitāmahān

पितॄणां भाषितं श्रुत्वा हृष्टरोमा तपोधनः ।
वृद्धगार्ग्यो महातेजास्तानेवं वाक्यमब्रवीत्

pitṝṇāṃ bhāṣitaṃ śrutvā hṛṣṭaromā tapodhanaḥ |
vṛddhagārgyo mahātejāstānevaṃ vākyamabravīt

के गुणा नीलषण्डस्य प्रमुक्तस्य तपोधनाः ।
वर्षासु दीपदानेन तथैव च तिलोदकैः

ke guṇā nīlaṣaṇḍasya pramuktasya tapodhanāḥ |
varṣāsu dīpadānena tathaiva ca tilodakaiḥ

नीलषण्डस्य लाङ्गूलं तोयमभ्युद्दरेद्यदि ।
षष्टिं वर्षसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः

nīlaṣaṇḍasya lāṅgūlaṃ toyamabhyuddaredyadi |
ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi pitarastena tarpitāḥ

यस्तु शृङ्गगतं पङ्क्तं कूलादुद्धृत्य तिष्ठति ।
पितरस्तेन गच्छन्ति सोमलोकमसंशयम्

yastu śṛṅgagataṃ paṅktaṃ kūlāduddhṛtya tiṣṭhati |
pitarastena gacchanti somalokamasaṃśayam

वर्षासु दीपदानेन शशीवच्छोभते नरः ।
तमोरूपं न तस्यास्ति दीपकं यः प्रयच्छति

varṣāsu dīpadānena śaśīvacchobhate naraḥ |
tamorūpaṃ na tasyāsti dīpakaṃ yaḥ prayacchati

अमावास्यां तु ये मर्त्याः प्रयच्छन्ति तिलोदकम् ।
पात्रमौदुम्बरं गृह्य मधुमिश्रं तपोधन ।
कृतं भवति तैः श्राद्धं सरहस्यं यथार्थवत्

amāvāsyāṃ tu ye martyāḥ prayacchanti tilodakam |
pātramaudumbaraṃ gṛhya madhumiśraṃ tapodhana |
kṛtaṃ bhavati taiḥ śrāddhaṃ sarahasyaṃ yathārthavat

हृष्टपुष्टमनास्तेषां प्रजा भवति नित्यदा ।
कुलवंशस्य वृद्धिस्तु पिण्डदस्य फलं भवेत् ।
श्रद्दधानस्तु यः कुर्यात्पितॄणामनृणो भवेत्

hṛṣṭapuṣṭamanāsteṣāṃ prajā bhavati nityadā |
kulavaṃśasya vṛddhistu piṇḍadasya phalaṃ bhavet |
śraddadhānastu yaḥ kuryātpitṝṇāmanṛṇo bhavet

एवमेव समुद्दिष्टः श्राद्धकालक्रमस्तथा ।
विधिः पात्रं फलं चैव यथावदनुकीर्तितम् ॥]

evameva samuddiṣṭaḥ śrāddhakālakramastathā |
vidhiḥ pātraṃ phalaṃ caiva yathāvadanukīrtitam ||]