अध्याय 181: कीड़ा ब्राह्मणत्व और ब्रह्मपद पाता है

क्षत्रधर्ममनुप्राप्तः स्मरन्नेव च वीर्यवान् ।
त्यक्त्वा हि कीटतां राजंश्चचार विपुलं तपः

kṣatradharmamanuprāptaḥ smaranneva ca vīryavān |
tyaktvā hi kīṭatāṃ rājaṃścacāra vipulaṃ tapaḥ

तस्य धर्मार्थविदुषो दृष्ट्वा तद्विपुलं तपः ।
आजगाम द्विजश्रेष्ठः कृष्णद्वैपायनस्तदा

tasya dharmārthaviduṣo dṛṣṭvā tadvipulaṃ tapaḥ |
ājagāma dvijaśreṣṭhaḥ kṛṣṇadvaipāyanastadā

क्षात्रादेव व्रतात्कीट भूतानां परिपालय ।
क्षात्रं देवव्रतं ध्यासंस्ततो विप्रत्वमेष्यसि

kṣātrādeva vratātkīṭa bhūtānāṃ paripālaya |
kṣātraṃ devavrataṃ dhyāsaṃstato vipratvameṣyasi

पाहि सर्वाः प्रजाः सम्यक् शुभाशुभविदात्मवान् ।
शुभैः संविभजन्कामैरशुभानां च भावनैः

pāhi sarvāḥ prajāḥ samyak śubhāśubhavidātmavān |
śubhaiḥ saṃvibhajankāmairaśubhānāṃ ca bhāvanaiḥ

आत्मवान्भव सुप्रीतः स्वधर्माचरणे रतः ।
क्षात्रीं तनुं समुत्सृज्य ततो विप्रत्वमेष्यसि

ātmavānbhava suprītaḥ svadharmācaraṇe rataḥ |
kṣātrīṃ tanuṃ samutsṛjya tato vipratvameṣyasi

सोऽप्यरण्यादभिप्रेत्य पुनरेव युधिष्ठिर ।
महर्षेर्वचनं श्रुत्वा प्रजा धर्मेण पालयन्

so'pyaraṇyādabhipretya punareva yudhiṣṭhira |
maharṣervacanaṃ śrutvā prajā dharmeṇa pālayan

अचिरेणैव कालेन कीटः पार्थिवसत्तम ।
प्रजापालनधर्मेणि प्रेत्य विप्रत्वमागतः

acireṇaiva kālena kīṭaḥ pārthivasattama |
prajāpālanadharmeṇi pretya vipratvamāgataḥ

ततस्तं ब्राह्मणं द्रष्टुं पुनरेव महायशाः ।
आजगाम महाप्राज्ञः कृष्णद्वैपायनस्तदा

tatastaṃ brāhmaṇaṃ draṣṭuṃ punareva mahāyaśāḥ |
ājagāma mahāprājñaḥ kṛṣṇadvaipāyanastadā

भोभो ब्रह्मर्षभ श्रीमन्मा व्यथिष्ठाः कथञ्चन ।
शुभकृच्छुभयोनीषु पापकृत्पापयोनिषु

bhobho brahmarṣabha śrīmanmā vyathiṣṭhāḥ kathañcana |
śubhakṛcchubhayonīṣu pāpakṛtpāpayoniṣu

उपपद्यति धर्मज्ञ यथाधर्मं यथाव्रतम् ।
तस्मान्मृत्युभयात्कीट मा व्यथिष्ठाः कथञ्चन ।
धर्मलाभात्परं न स्यात्तस्माद्धर्मं चरोत्तमम्

upapadyati dharmajña yathādharmaṃ yathāvratam |
tasmānmṛtyubhayātkīṭa mā vyathiṣṭhāḥ kathañcana |
dharmalābhātparaṃ na syāttasmāddharmaṃ carottamam

सुखात्सुखतरं प्राप्तो भगवंस्त्वत्कृते ह्यहम् ।
धर्ममूलं शुभं प्राप्य पाप्मा नष्ट इहाद्य मे

sukhātsukhataraṃ prāpto bhagavaṃstvatkṛte hyaham |
dharmamūlaṃ śubhaṃ prāpya pāpmā naṣṭa ihādya me

भगवद्वचनात्कीटो ब्राह्मण्यं प्राप्य दुर्लभम् ।
अकरोत्पृथिवीं राजन्यज्ञयूपशताङ्किताम् ।
ततः सालोक्यमगमद्ब्रह्मणो ब्रह्मवित्तमः

bhagavadvacanātkīṭo brāhmaṇyaṃ prāpya durlabham |
akarotpṛthivīṃ rājanyajñayūpaśatāṅkitām |
tataḥ sālokyamagamadbrahmaṇo brahmavittamaḥ

अथ पापहरं कीटः पार्त ब्रह्म सनातनम् ।
स्वकर्मफलनिर्वृत्तं व्यासस्य वचनात्तदा

atha pāpaharaṃ kīṭaḥ pārta brahma sanātanam |
svakarmaphalanirvṛttaṃ vyāsasya vacanāttadā

कुरुक्षेत्रे युद्धहताः पुण्ये क्षत्रियपुङ्गवाः ।
सम्प्राप्तास्ते गतिं पुण्यां तन्मा त्वं शोच पुत्रक

kurukṣetre yuddhahatāḥ puṇye kṣatriyapuṅgavāḥ |
samprāptāste gatiṃ puṇyāṃ tanmā tvaṃ śoca putraka